Kohhhran leh Politics
Ram rorelna hi political party te kutah awmin chu rorelna chang tur chuan party hrang hrangten inthlanna a tlin tumin an bei ṭhin a, mahni party leh candidate sawi mawiin party dang leh an candidate te an insawi chhiatsak ṭhin. Party thil tum leh ram kaihhruai an tum dan sawi mai hi a har deuh nge ni, ‘Sawisel suh u sawisela in awm loh nan’ tih hi an pensan theuh a ni ber e. Thlan tlin an nih hnu leh thu neihna an chan veleh a theih ang angin anmahni thlang tlingtute duhsak letin a tling lo lam chu an hre chang tawh ṭhin lo. Hei hian party a inhnamhnawih ve lo thlengin a nghawng ṭhin a, chuvangin mi tam takin party system tih bova mi ṭha leh dik taka rorelna kalpui thei tur mi kan neih a ṭul thu an tlangaupui ṭhin.
India ram hi party system-a kan kal miau avangin party behchhan lo chuan rorelna chan a theih tlat lova, party mi leh sa induhsakna hi a bo thei tak tak dawn lo niin a lang. Kan duh emaw duh lo emaw kan ram hruaitute chu kan politician-te hi an ni reng dawn a, an rorelsak zingah political party-a tel ve lo tam tak kan awm bawk a, roreltute pawhin pa chan changa rilru zau tak an put fo a ṭul awm e.
Rorelna fel loh vang emawa ramin harsatna a tawh chuan khawtlang nun bakah Kohhran nun thlengin a nghawng a, chu chuan kan thlarau nun thlengin a nghawng tihna a ni. Chuvangin, ram rorelna ṭha nei turin kan ram angah hi chuan Kohhran hian mawhphurhna lain theihtawp chhuah ta ila, chu chuan rah ṭha a chhuah ngei ka ring. Ram roreltute pawh an dik lo a nih chuan Mizoram Kohhran Hruaitute Inzawm khawm pawl hian len chilhin dawhkan khat kilpuiin sawipui ṭhin se. Hman deuh tawh khan mi ṭhenkhatin chutih hun laia Chief Minister chu eiruknaa inhnamhnawih ngeia an hriat thu an sawi laih laih a. Pastor LZ. Zolawma (L) lo ngaithla ve reng chuan “In thu sawi chu thu dik a nih chuan kohhran hruaitute hian len chilhin hrilh ila a ni mai a lawm, chu chu kohhran hruaituten kan tihtur a ni a lawm” tia a sawi kha vawiin thleng hian ka bengah a la cham. Ram rorelna chungchangah Kohhrana rawngbawltuten mawhphurhna an neihzia a hre chiang hle a ni.
Political party hrang hrangah hian Kohhrana rawngbawltu pawimawh tak tak an ther fur chung leh rawngbawltute tihawm loh tak tih an hreh chuang ṭhin lo hi ngaihtuah ngun ngai lai tak niin a lang. Kohhrana mi pawimawh tak tak Reverend te meuh pawh politics field-a an luh chuan kan chirhtheh zui hnial chuang lova, hetiang a nih chuan ṭhangtharte hian politics hi ‘inchirhthehna’ tiin min lehlinsak mai ang tih pawh a hlauhawm hlel love. Politics field-ah chuan kan sakhaw puithiamte leh rawngbawltu pawimawh tak takte hi politics tui nuah an inchiah pil zel a, sakhaw puithiam an nihna hi a langsar lo zawkah a ṭang zel niin a hmuh theih.
Hetiang hi thil awmdan a nih vangin kan political party kalphung hian siam ṭhat a mamawh hle mai. Rorel lai apiang sawisel thiam, rorel thiam si lo hi kan politician-te nihna a ang thei lek lek ta mai. Oposition nih laia thil ṭha tihtur sawi ṭeuh thei, mahse rorelna chan hnua sawi anga engmah ti leh thei si lo politician kan nei ṭeuh ni te hian a lang ṭhin. In sawiselna hi thu dikah chuan ṭhat hun a awm a ni thei e, mahse kan ram, kristian hlang deuhthaw awmnaah hi chuan thil ṭha kan duh tak tak a nih chuan hmaichhana tih dik loh in hrilh mai hi kan tih dan ṭhin ni zawk se. Chu chu a zahawmin a dawngtu tan pawh insiam ṭhat nan an hman phah zawk a rinawm.
Mizote hi kan la tam lo a, kan la in hnaivai tlang hle. Political party hranga kan awm vanga in kawm ngeih loh leh inhmu sakhi mai tur kan ni lova, ram siam ṭhat hna thawk tur ringtu kan nih anga Pathian duh zawnga ram rawngbawl hna thawk tur kan ni tih hi kan hriat a ṭul. Thu belh chian dawl lo leh mi dangte sawichhiatna aṭanga sawrkarna siam tum hi a kristian lo va, rorelna channa pawh niin a lang lo. Politics-ah chuan engkim a leng vek ti ang maia ṭawngkam dengkhawng tak tak, dawt hmanga mimal nun thlenga in sawi chhiatnate hi kan state angah hi chuan kan tih loh tawp tur a ni ang.
Tun hma aṭanga vawiin thlengin kan rama harsatna lian a thlen changa ram roreltute pun fo ṭhin chu Kohhran ho a ni zel. Chuvangin, ram rorelnaah hian Kohhran hi an pawimawhin ral bang thei an ni lova, ram siamṭhatna kawngah an inthlahrung tur a ni hek lo ang. Vawiin thlenga ram leh hnam tana Kohhran hmalakna hi sawi sen a ni lo ang, chutih ruala ka han sawi tel duh chu hun inher zel ang hian Kohhran pawh hi ram siamṭhatna kawngah an inher danglam ve hret a hun tawh em tih hi a ni. Tun hma khan Mizoramah inthlan dawn apiangin inthlanna dik leh felfai awm theih nan ṭawngṭai rual leh thu chhuahte siamin kohhran mipuiten ṭan kan la ṭhin a. Kohhran hmalaknaa Mizoram People Forum din a nih hnuah MPF chuan inthlanna dik leh fel a awm theih nan duty insiamin hma a la ta a. Poitical party zawng zawngte nen sawi hovin an remtih tlannain inthlan chung changa tih tur leh tih loh tur thuthlung an siam ta ṭhin a ni. MPF hian thu mai ni lova anmahni ngei inthlan laia an duty chinah chuan tun hmaa inthlan ni chu 'ruih ni' ang hrima lo hman ṭhin leh pawisa in dil ngawng ngawng te, party inepa in auh buai leh buh leh thing inphurhsak ang chi kha hriat leh hmuh tur a vâng tawhin MPF-in a taka hma a lakna rah ṭha kan hmu a ni.
Hetiang hian kohhran hian a theih chin chinah a practical-in hma la zel thei se tih hi ka sawi duh lai tak chu a ni a, chu tih rualin Kohhrana Politics lut tur erawh an ven tlat a pawimawh. Nitin chanchinbua kan hmuh tam ber chu sawrkara roreltute duhkhawp lohna hi a ni awm e. Ziaktu tam tak zingah kan sakhaw puithiamte pawh an telin ṭhahnem an ngai thei khawp mai a, ram an vei tak tak vang ni ngei turah ngai ila. Sawrkar apiang sawiselna awm ṭhin hi khawvela kan awm chhungin a awm reng ang, chumi rual chuan kan ram tana ṭha ber tur ngaihtuah chu ram mipuite tih tur a ni bawk si a. Sawrkar thil ṭha tih tam tak awm kara thil ṭha lo lam ringawt chanchinbu lama ziah fo ai chuan a ṭha lam te hi sawi lang tel ṭhin ila, chu chuan hna thawktute pawh a ti phurin a tichak sawtin a rinawm.
Sawrkar ṭha nei tur chuan pol. party ṭha kan mamawh hmasa niin ka hre ve a, tuna kan party-te kal phung hi engtia thlak tur nge, tunge thlak ang tih hi ngaihtuah tlan a hun hlein a lang. Mizoram Kohhran Hruaitute Inzawmkhawm pawl hian Political party-te nena dawhkan khat kila an thu rel bawh zuia Mizoram People Forum (MPF)a din ang khan pol. party hrang hrangte sawipuiin hma han la leh se. Politics-a inchirhthehna leh mimal nun thlenga insawichhiatna te, dawta inpuhmawhnate a bo theih nan thu thlung han siampui leh se, kohhran hmalakna hi chuan thlawp a hlawhin chu lo chu beisei tur awmin a lang lo. Tuna kan political party-te kal dan hi chu tih danglam a nih loh chuan kan sakhuana pawhin a dal phah tial tial ang tih hlauhawm tak a ni.
Politics-ah chuan engkim tih thiang ang hrimin pulpit rawngbawltute hial pawhin midang sawisel leh sawichhiat kan hreh lova, pulpit tlanga kan thu sawi kha party office lamah kan nunpui leh si lote hi siam ṭhat a hun tawh tak zet e. Mizoram Kohhran Hruaitute Inzawmkhawm Pawl hian Mizorama political party hrang hrangte kawmin political party tinten an zawm ṭheuh tur kalphung ṭha zawk, kan sakhuana nen pawha inmil leh State dangte entawn tlak tur thuthlung han siampui leh se, chu chu kan ram tan thil ṭha tak leh beiseina awm chhun niin a lang.
Politics boruak ṭha lo, State danga an chin ṭhin ṭhenkhat kan lak chhawn ve mekte hi chu kan state-ah hi chuan dawhkan khat kila sawi fel theih deuh vek niin a lang. Mizoram Kohhran Hruaitute Inzawmkhawm Pawl hi chuta tan chuan hmanraw pawimawh ber an ni ang, hma han la leh teh se.
- Reubena Pu, Aizawl