Written by
- Rev. Robawia

Hlau lovin i hmang tangkai ang u

Hlaua awm leh turin bawih nihna thlarau in hmu a ni si lova; fa nihna thlarau in hmu a ni zawk e. Chu thlarau avang chuan, Abba (ka pa) tiin kan au ṭhin hi. Thlarau ngei chuan, keimahni thlarau nen Pathian fate kan ni tih min hriattir ṭhin. Tin fate kan nih chuan roluahtute kan ni a; Pathian ro luahtu, Krista luahpuitute kan ni, a hnena chawimawi a kan awm theihna tura amah kan tuarpui tak zet chuan (Rom 8:15 - 17) ( Pathian fate kan nih chuan a roluahtute kan ni, Krista tuarna kan
ṭawmpui si chuan a ropuina pawh kan ṭawmpui ngei dawn a ni (lehlin thar).

Tirhkoh Paula'n he thua a sawi uar duh bera lang chu ringtu, Kristiante tan hlauh tur leh thlaphanna tur a awm lohzia thu hi a ni. Krista chanvo chanpuitu chatuan lal fa nihna changtu kan nihzia hi, he lai thu aia thlamuan thlak zawk a sawina hi a awm chuang awm lo ve. Hetiang taka thlamuan awm, chatuan Pathian fapa roluah puitu kan nih hre reng chunga thil hlauh tur kan hre em em zel mai hi, sual bumna a ni mai lo ang maw le?

Zoram kristiante anga hlauh ngah hi khawvel Kristian dangte zingah hian awm ve tak maw? Pathian thu leh Pathian thlarau hriattirna chhalin hman deuh laia ta tawh hlauh tur kan hre em em reng mai hi thlarau lam hriattirna nge, sual bumna? Pathian lam aṭang ni awm takin mite hnenah thil hlauhawm kan hriattir ṭhin a ni em? Kan Pathian thu chuan "Pathian chu hmangaihna a ni... Hmangaihnaah chuan hlauhna reng reng a awm lo (I Joh 4:18) a ti mai a ni. Hlauhna awm lohna Pathian hmangaihnaah hian kan la awm ve lo tihna em ni dawn?

Kan Pathian thu chuan "Ni te hi a ṭhat loh avangin remchanna te lei zel rawh u" min ti zawk a ni. He khawvel ni ṭha loah hian Pathian thlamuanna nei lo tan chuan hlauh tur a tam ang. Kan dam chhung ni ah hian "Ni ṭha lo" kan tawh ni a tam zawk hial lo maw? Chuvangin kei ni ringtute chu, heti hian Pathian thu in min hrilh diam a ni. "Chumi (ni tha 10) avang chuan a duh suh ula, Lalpa duh zawng eng nge ni tih lo hre zawk rawh u" (I Joh 5:17) tiin. Bible chang dang i chhiar zawm zel teh ang, "A tawp berah chuan, Lalpaah leh a chakna tha hruiah chuan thil tihtheihna neiin lo awm rawh u. Diabola ngam thlemna chu in do zawh nan Pathian ralthuam famkimin inthuam rawh u. Kan buante hi tisa leh thisen an ni si lo, Lalnate leh thuneihna te leh he thim chunga khawvel roreltute leh van hmunah te thlarau sual ho awm te an ni zawk e. Chuvangin ni ṭha lovah chuan in do zawhna tur leh intih zawh vek hnu pawh a, in din theihna turin, Pathian ralthuam famkim chu la rawh u" ( Ephe 6:10-13) Zeldin thu bawl leh a in sawi ṭhaih zawnga ringtute in tih chiai hi Pathian hmangaihna a chhuak a ni lo e. A tlan chhe zawng leh hlauhawm zawnga thu sawi lovin remchanna chuhin, Pathian duh zawng i ngaih tuah zawk ang u.

A hlauhawm zawng leh a in sawiṭhaih zawnga thu kan lak chuan tunlai khawvelah hian hlauh tur a va tam em! Mahse mi tam zawk chu dan pangngaiin nitin, thlatin, kumtin kan la kal zel chu a nih hi. Chutihlai chuan kan thurin kan Bible chuan vawi 366 lai, "Hlau suh" tiin min lo thlamuan reng a ni. Chuvangin, "Ni te hi a ṭhat loh avangin remchanna te lei zel rawh u" min ti reng a nih hi maw le!

Tunlai a, hlauhawm lo inlar thar leh phei hi chu a hlauhawm ngiang a ni ang. ZKHC (Zoram Kohhran Hruaitu Committee) meuh pawh an buai deuh map em ni? Chu thil chu "Yoga". Rilru leh taksa sawizawina. Hindu sakhaw hmanrua a ni. Hindu lehkhabu thianghlim Bhagavad Gita a a sawi dan chuan, Yoga-in a chawi lar leh thlenpui ngei a tum chu Brahman a ni (Bhagavad Gita 2:53). Hindu sakhua chu mihringin Pathian hmuh leh hriat chian tumna, Pathian an zawnna sakhua a ni a. Kristianna erawh chu Pathianin mihring min rawn zawnna chatuan nun neihna tur a ni thung. Hindu sakhawbu chang hnih chauh tarlang ila: "Thu chi hrang hrang tam tak avangin i rilru a lo hamhaih a, a buai viau pawhin mi nung hluna i innghah hnu-ah chuan Yoga-ah a awm nghet ang a, Khuavang (Brahman) chu i zawm tiat tawh dawn a ni." (Bhagavid Gita 2:3). "Aw Parth, (Krishna in Arjuna a kohna) keimahah hian i rilru i nghah a, min rinchhan chunga Yoga a i inbuatsaih chuan ka nihna zia i hre fai vek dawn a ni." (Bhagavid Gita 7:1) Tichuan, Yoga chu Brahman zia hriat fai vek theihna leh amah Brahman kha va zawm a, va nih chilh pui theihna hmanraw pawimawh ber a ni.

Kan Pathian thu pawhin, Pathian ngaihsak turin insawizawi rawh; taksa insawizawina hi sawt zawng a sawt ve bawk a, Pathian ngaihsak erawh hi chu, nunna tuna awmsa leh la awm leh tur pek tiamna a neih avangin kawng tinrengah a sawt a ni (I Timo 4:38) a ti ve tho mai. Tichuan, Hindu Yoga chuan hriat fiah loh hriat fiah a tum a, Kristian Yoga chuan kan Lalpa Isua Krista pawlna thuk zawhah min hruai lut dawn a ni. Hindu Yoga chuan Brahman, Moksha, Nirvana thlen nan a ni. Kristian meditation (Yoga) chu nun tak Krista pawlna a ni. Yoga a a vawrtawp 'meditation' an tih hi Krista, Pathian pawl nan hmang ta ṭheuh mai ila Hindu sakhua chu kan leh khan ni then dawn lawm ni? A thu hrimin Yoga kan hriat dan lar ber chu insawizawina a ni a, chutiang bawkin Buddish ho sakhua aṭanga lo chhuak tho, Judo, Karate, Kungfu, Taekwondo tih te pawh sawrkar nen lam infiam miten hmingṭhat hlawh nan, medal tam tak an lo lak pui tawh a, kan la Buddish lem lo chu a nih hi. A hlau zawnga in sawi ṭhaih mai lo hian kan Pathian thu angin, remchannaah ngaiin Hindu sakhua ualau taka an zirtirna Yoga ngei tlawh chhanin kan Chanchin Ṭha hi India ramah ualau taka put darhna remchangah i hmang hlauh zawk ang u. A chhampual zawng zawng hi Mizo ṭawngin kan Pathian hmingin a phuah rem theih vek a ni lawm ni? Hetiang Hindu sakhaw zirtirna laipui ber Yoga ualau taka pho chhuah a, zirtirtura tih a lo nih takah chuan, tun hmaa India ram chu sakhaw zalenna a ni a, tia sakhaw bik inzirtirna lam lehkhabu leh thil dang pawh khap ṭhin kha a lo zalen ta tihna a ni mai lo'm ni? Sakhaw zalenna tak tak ramah India chu kan siam ta tihna a ni mai bawk lo'm ni? Hman deuhah kha chuan kan ram Mizoram school zirlai-ah 'scripture' tiin, Pathian thu zir ṭhin a ni. Chu chu khap a nih tak avangin kan zir ta lo. A nihna ang anga Yoga kan chawi lar chuan Hindu sakhaw bu kan zir tihna a lo ni ta a, hei tak hi remchanga lain Yoga-a meditation chham phualte hi kan Pathian hming leh a thuin kan thlak ve thei em em dawn lawm ni?

Tirhkoh Paula'n "Tin Pathian ngaihsak turin in sawizawi rawh, taksa insawizawina hi sawt zawng a sawt ve bawk a, Pathian ngaihsakna erawh hi chu nunna tuna awmsa leh la awm leh tur pek thiamna a neih avangin kawng tinrengah a sawt a ni." (I Timo 4:7,8) a tih te hi thinlung taka Pathian pawlna - meditation a pawimawhzia a sawina a ni a, Yoga ril ber pawh meditation bawk hi a ni. Tin, Yoga thlen hma hian in sawizawina kawng hrang hrang thu leh hla tam tak Hindu sakhaw zirtirna a awm a, chung chu tih hmasak zet a nih loh chuan Yoga-a meditation hi a thlen nghal mai theih loh. Chuti a nih chuan Hindu sakhaw zirtirna chu ualau takin Hindu ho chuan an hril darh ta, zirlaibu-ah te hial an telh ta tihna a ni. Hetiang a lo nih takah chuan Kristian sakhaw zirtirna pawh India ramah hian tun aia ualau zawkin kan hrilh darh ve thei tihna a ni mai lawm ni? India ramah chuan sakhaw tin kan zalen ṭheuh si a, sakhaw tin hian kan sakhua ṭheuh chu duh tawkin kan puang zar theiin, India ram hmun tinah kan Chanchin Ṭha pawh kan theh darh ve thei dawn ta a ni mai lawm ni? A do zawng leh a hlauhawmna lam a in zirtir lovin remchanna lei thiam turin i in zirtir zawk ang u.

Yoga atan hian chhamphual (chant) a awm a, chungah te chuan kan Pathian thu hi a hman theih ve zelin a lang. Hetiangin: Om Shanti aiah Aw Isu ti ila, Krishna aiah Krista, Ganesh aiah Tlantu ti ila.

Thuchham: Aw chungnung ber Pathian: Min hualhim zel la, kan zain hmasawn zelin, in tichak tawn zel ila, kan zirlaite hi thiamna leh theihna pe zel la, kan zaa inkarah inremlohna awm suh se, aw Lalpa Pathian, hlimna, zalenna, muanna, remna min pe rawh tiin. Heng aia hla thu mawi deuhin a dah theih em em ang.

Eg. "Aw ka nunna, engah nge i kun reng?

Engah nge ka chhungah hian i buai ni?

Pathian beisei rawh; a hmela damna avangin

Amah chu ka la fak dawn si a" (Sam 42:5)

India ram hi Secular State, sakhaw zalenna ram, mahse sakhaw bil zirtirna puan darh khapna ram a ni a. Chu dan, sakhaw bil zirtirna puan darh khapna dan chu Yoga practice hian a rawn su darh ta a ni ber a. Yoga practice chuan Hindu sakhaw thu in zirtirna a keng tel tlat si a. Heti khawpa Hindu sakhua a Yoga pawimawh puan zar leh hril darh leh practice a nih chuan Hindu sakhaw zirtirna chu zalen takin puandarh a ni tihna a ni si a. Heti a nih chuan Kristian thurin Chanchin Ṭha pawh eng vangin nge kan puan darh loh bik ang? He Yoga practice dan tlawhchhan hian kei ni Kristiante pawh hian Pathian ngaihsakna a in sawizawina meditation chu kan theihna hmun apiangah kan puang zar ve thei tihna a ni mai lawm ni?

- Rev. Robawia