Suden Muanga
Mi pawimawh leh mi lârte dinhmun hi han awt viau ṭhin mah ila, an thil tihsual palh châng reng tawk an awm emaw tih mai tur hian an han khak sual palh hlekte hi a darh nghal zung zung zel tawh mai a; an nun a hahthlak ve ṭhin khawp ang. Kan Chief Minister ngei pawh hmân deuha TV lama an kawmnaah Sudden Muanga bu a lo lehlin ve tawh thu a sawite kha mi ṭhenkhat chuan thu tak hla takah kan laksak lui tlat a, dâwt sawi hmangah kan chhuah hial a nih kha. A kâwmtu lah khan ani meuh han kawm chu a uâp a na deuh a ni ang chu, a âw ê liam ve mai bawk a. Keini ang duang sawi ni se, ‘Sudden-a i tihna a nih chu’ min tihsak mai mai tur kha a bawplawkah an lâk luihsak tlat a; an ho mai mai ngawt mai.
Sudden Muanga bu lo tuichilh ve tawh tan chuan vawiin ni thleng hian chhiar nawn a la khamawm loh viau mai. Mi thiamte’n William Shakespeare-a thuziakte an zir chian a, a hlutna leh mawina an hmu chhuak thar zel ang hian Laisaizawk’s-a lemziak thawnthu ngaihnawm pawh hi a hlu telh telh mai a nih hi. Keini naupang deuh kha chuan Mizoram politics, kohhran, khawtlang nun hlimthla a nihna lam pawh ngaihtuah phâk lovin ngaihnawm kan ti êm êm tho a. A changtupa Sudden Muanga (Sudden na nâ nâ Muanga an ni tlatte) hmêl chhiat bawrlawkzia hre reng chungin a ṭawngkam, kungfu a thiamzia te, pistol a phawi ran leh kah thiam chungchuanzia zawng zawngte kha ngaihsan tham a ni ve hrim hrim bawk. Sakawr chung chuante lek lek phei chu hnehsawh rûrâ kha a nia, western cowboy thawnthua Red Indian-te aiin a thiam daih zawk a ni.
A ziaktu themthiamzia kha Sudden Muanga thiamthil zawng zawng aia chungnung fe mai a la ni zui a. A bu kâwm tinah, “A chhûnga thute hi dâwt muhlûm fawm khâwm mai mai an ni a, chaw tak khûka khûkpui hlut chi a ni leu” ti mah se, kan khûkpui viau ṭhin a ni.
Churachandpur aṭanga Zoram khawvel a hmuh chianziate kha pui tak a ni. A ṭawngkam chheh thar apiang kha Zoram tluanah a lâr nghal em em zel mai a, tunlai mi larte angin tu han thîk pawh kaiin a lang lo. Nghâkhlel takin a bu thar chhuah hlan thlir chungin a bu hlui kan chhiar kan chhiar a, kan khâl zawr hnâp zel zawng a nih kha maw le.
K’u Muanga kha a chângin sawhthing hmun neitu, tihdam/zut dam theihna nei, kohhran rawngbâwltu, politician (sheriff), banker te niin a chanvo kha a hnehsawh em em vek thei zal mai a ni. Amaherawhchu, mi ṭha tak ni âwma lang kha mahni thu duh em em, mahni hmasialnaa khat a ni tel a, a rawngbâwlna kawngah pawh holy spirit tel lova beih chiam chîng, rawngbâwltu ni chunga rawngbâwltu tih atana mawi lo sum ngainat, zu in rûk, nula îtna leh ṭha tihna bo lova duh ru reng a ni. Politics tualzâwlah ni se sheriff ni tura a kherh dante kha a thianghlim lo ve ṭhin khawp a, a tlin hnuah pawh mahni hmasialnaa khat, sheriff a nihna changchawia nula bêm thluk tum ngar ngar ang chite kha a ni a. Chinghne berâm vun sin an sawi ang maia chhung lam thil thup thiam em em, mahni inhaivûr duh a nih rualin, pawn lamah erawh suit leh necktie nena biak in thleng thei reng a ni. A ṭul hunah chuan tlâwm der thiam tak, a awle mittui hmanga mi dangte hneh tura thusawi thei reng a ni bawk.
Politics tualzâwlah a ni emaw, kohhran pâwl ramah a ni emaw, mi dangte a deusawh thiam dan lah kha rûrâ tak a ni a. Engtin em em nge a theih zawk tih tur hialin ṭawngkam feikibâr hraw pui pui a chhâk chhuak zung zung thei. A khingpuite thamlo leh diriam taka han sawisak vel kha a chaw tui ber emaw tih tur a ni. Lemchan bu tih takah, lemchangtupa nih kha a tlin ziai ziai ṭhin khawp mai e.
Ziak mi ropui L. Keivom (thlamuangin châwl se) khan Sudden Muanga hi a lo bel chiang tawh a. Sudden Muanga chungchang, “Corrupt thiam luat tuk avanga fel hlawh, hleprûkna a do thiam luat avanga hleprûkna ṭhiana man fuh… Thuthlung Hlui huna chêng chu ni se zawlnei huaisente tlarah hmun a luah ve ngei ang tih ka ring tlat a ni,” a tihte hian Sudden Muanga nihna a pho lang chiang hle mai.
Zo fate khawvelah hian amah ngaisangtu kan tam a; kohhran hruaitu, politician, mi thiam leh langsar tak tak, mi narân tam takin chaw tak khûkin kan khûkpui a ni. Kan Sport Minister pawh hian kum 2019 khan Manipur-ah zinin, Laisaizawk’s chu Mizo zinga a ngaihsan ber zinga mi a nih thu leh a dam laia a hmu hman lo chunga an ina a thleng thei kha vannei a la intih cheu thu a ziak nghe nghe.
Sudden Muanga, Hrangêka, Pu Kâpa, Pu Gos-a, Shabito tihte khan kan ram hruaitute zingah an tak tak an nei ṭhin a. A hun laia mi pangngai deuh chin chuan lemchangtute leh khatih laia kan mi langsarte kha an hmehbel chat chat thei a ni. Vai lal Shabito ropuizia te, Pu Kâpa’n tihlawm tuma a beih ṭhin dante kha tute emaw tan chuan han huat viau theih tur a ni ngat mai a. Mahse, khatih laia kan ram hruaitute khan tuang an tichhah thiam a, engah an ngai lo der thei tlat a; an lo puitling ngawt mai nia.
He lemchan thawnthuah hian kohhran ram leh thawhlawm chungchang te, mi hlimho zia leh nihphung awm ang tak tak kha hmuh tur a awm fo bawk. Han huat dawna thawnthu mai mai ni si, huat loh dawna dik ang reng taka insawi bawrhbânna lam hawi ni bawk site a ni a; tute emaw chuan a rûk tak chuan an lo helh ve âl âl ṭhin mai thei a ni. Tunlai khawvalah hian khatiang taka tute emaw hlimthla ṭum fuh chat chat hian Sudden Muanga hi tihchhuah leh niin, Assembly House-te hial luhchhuah ta se, social media lamah kan faksêl rawn luai luai ang a, ṭhenkhat chuan FIR pawh kan hreh lo hial mai thei a ni.
Eng pawh ni se, Sudden Muanga chhuak tawh lo mah se, a lam hawi deuh zawngin social media lamah cartoon leh thuziak tharlâm a rawn chhuak ve ṭhin bawk a. A hmutute’n hai rual lohvin kan hre thiam nghal mai a, tunlai thil awmzia tar lanna ṭha tak an ni. Sawrkhar hmasa lam aṭang tawh khan ‘David Sailo’ a lo inlâr a, zêp rual lohah chuan fake account mah ni se, mi tam takin kan tuipui hle. Chaw tak khûka khûkpuiin a ‘Zan rei nawi’ chhuah chhawn tuma lo châng tawk pawh kan awm hial a ni. Political party inbeihna lam hawi cartoon leh thuziakte hi a hlimpuiawm rualin, ṭan lam nei rân an nih ṭhin avangin mi nâwlpui lawm an hlawh hran lo.
Hmasawn tur chuan inenfiahna dârthlalang kan mamawh a; sawrkhar leh political party-te hi a mamawh hlei hlei an ni. A hun laia inenfiah thiam lo, tlin loh hnua ‘Kan lo ti dik tawk lo…’ tih hi a chauhthubarawh rualin, ram leh mipui rawng an bâwlna kawngah tih dik tawk loh an nei nual hman tihna a ni a. Chuvangin, a tlâi hmaa inenfiahna dârthlalang pakhat caricature/cartoon leh mi thuziak hmanga inbih chian ṭhin hi party tan, ram leh mipui tan a ṭul hle âwm e.
- R. Lalfakawma, Seling