Written by
- Darṭhakunga

Zirlai naupangte bag i tizâng ang u hmiang!

September 3, 2024 chhuak The Aizawl Post leh Vanglaini chanchinbuahte chuan Lunglei bawrhsap Pu R. Lalṭhazuala hova Lunglei district chhunga school naupangte sikul ipte (bag) rit lutuk vanga zirlaite’n harsatna an tawh loh nana hmalak dan tur sawihona ka lo chhiar chuan min va tilawm em. Hei hian ka article ziah lai pawh phûr takin min ziah chhunzawmtir a, kan tum thuhmun a ni bawk a, mipui chhiar atan ka han chhawp chhuak ve hrim hrim ang e.

Hman ni chu naupang school kal tur hruai chungchangah buaina tawk chhungkaw pakhat ka nangching a. Mahni kal rual an nih tawh kha kal tir ula niang chu, naupang hi duat tur chu an ni na meuh mai, mahse, duat lutuk hi a awm ve a nia, tiin ka lo inrawlh ve a. Naupang pi chuan, an school kalkawng hi a chho zawng a ni a, an bag hi a rit em a, kea kaltir chi an ni lo tiin min chhang. Naupangte bag chu ka han khai chhin a, a lo rit hle mai tak a.

‘Ti nge hetiang em em a rit an ah le tiin ka zawt a. Ni khatah period ruk (6)-te an nei a, lehkhabu zawng zawngin note book a nei a, diary a awm hrang bawk. Hei bakah hian tui leh tiffin an pai bawk hi a lo ni a, a rit lo thei lo. An bag rihzia ka hriat hnu chuan kea kaltir chi ziazâng an lo ni lo. Zâwl emaw, chhuk zawng emaw pawh ni se a rit lulai em mai.

Ni tina an bag pai/ah thin rit lutuk hi zirtirtute leh nu leh pate’n kan ennawn a ṭul hle a ni. Elementary school-te tan sorkar dan dinglaiah chuan class I leh II-te chuan kg. khat leh a chanve aia rit an ak tur a ni lo va, class III aṭanga V-te chuan school bag kg. 2-3 aia rit an ak tur a ni lo. Class VI & VII-te’n kg. 4 aia rit an ak tur a ni lo a; class VIII-te pawhin kg. 4 leh a chanve aia rit school bag an ak tur a ni lo bawk. Sorkar dan hi school zawng zawng (sawrkar, kohhran leh private)-te hian zawm vek thei ila, kan tu leh fate phurrit em em mai hi kan chhâwk zângkhai ngei ang.

A chunga pawl (class) hrang hrangte bag rih zawng ah/pai phal chin kan sawi tizângkhaitu atan ni khata period neih tur zat pawh sorkar chuan bithliah fel tak a nei. Class I & II-te chuan ni khatah lehkhabu (zirlai bu) pathum (3) chin an ak thei a, class III – V-te chuan subject pali (lehkhabu pali) an ak thei a, class VI – X-te’n subject paruk (6) an ak thei thung al; hei aia tam ah chu danin a phal lo.

Sawrkar dan siam hi school zawng zawng hian an hre lo nge ni, kan hmuh zin ber Aizawla zirlaite hian lehkhabu an ak hnem thei em em a, hei vang hian an school bag a rit em em a ni. A bik takin private school-te school bag hi a rit bik emaw aw tih tur a ni bawk. Kan tu leh fate’n heti taka school bag an ah rih ni tin chuan an rilru leh taksaah nghawng ṭha lo a awm ang tih a hlauhawm hle. Naupang taksa ṭhang lai tan phei chuan a pawi thui thei tih kan hriat a, kawng dang kan dap thuai a ṭha awm e.

School tin hian mahni school ṭheuhah lehkhabu dahna siam ila (school ṭhenkhat chuan an siam). An home work tur chauh in lamah hawntir ila. Zirlai thiam thei fal deuh, in lamah zir belh duh nei an awm chuan chutiang mi erawh a hranpa deuha enkawl ni thei se. Ṭangkai em em lo tur ni tina an ah ziah zawngin ṭul lovah harsatna kan siam mai a lo ni. Tin, tui thianghlim in tur hi zirlaite’n in lam aṭanga an ken ngai lo hian school tin hian an zirlaite mamawh tawk tui thianghlim chhawpsak thei ila chuan bag rit tur kan chhâwk zângkhai ngei ang.

Naupangte hi nakina min châwm a, min enkawl a, kan ram hruaitu tur an nih avangin dan hian a duat hle. An kum, rilru leh taksa mil zela enkawl leh kaihhruai pawh min phût a. School kal rual phei chu school kal vek turin a ti nghe nghe. In lam a ni emaw, zirna school lam a ni emaw, theihtawp chhuaha enkawl min phut vek a ni. An rilru leh taksa tina zawnga an chunga ṭhahnem ngaih lutuk pawh dan chuan a phal lo a ni tih kan hriat a ṭul ta hle a ni.

Lunglei district bawrhsap hmalakna hi a fakawm hle a; an ṭhutkhawm ṭuma an thurelte pawh a taka zawm nghal turah beisei ila. District dang pawh hian hma han la chur chur se a duhawm hle a ni. Vawiina kan tu leh fate hi nakina min châwma min enkawl a, kan ram hruaitu turte an nih avangin an vawiin hun hman mekah hian uluk taka kan enkawl a ngai a; an rilru leh taksa ṭhan tiṭhu zawng awm thei apiang chu kan then faisak zung zung a ṭul hle a ni.

- Darṭhakunga