Sekibuhchhuak a ni thei mai em?
Mizote’n Kristian sakhua kan vawn hmaa thih hnu piah lam ram kan beisei dan leh kan duhthusam ber ṭhin kha chu faisa ringa awm kha a ni ber mai a; a chhan chu tuk tina thlasik anga khél lova buhfai chhum tur den chawp a ngaih ziah vang kha a ni pakhat thei awm e. Tuk tin maia khél lova buh den ziah kha chu ninawm duh ngawt ang. Den chawp ngailo fai sa han rin theih mai kha a hun lai ngaihtuahin a thlakhlelhawm ve ngawtin a rinawm e.
Kan thawnthu lar tak pakhat, vawiin thlenga kan la sawi kan la sawi ṭhin Chhura thawnthuah pawh khan kan Pu Chhura’n Phungpuinu pipu uai durh durh lai a man pawh khan intlanna tura Phungpuinuin a tiam leh kan Pu Chhurbura’n a duh tak lohte kha chu ‘Hreipui khuai tu thei’ leh ‘Tuthlawh hlo thlo thei’ kha a ni a. Amaherawhchu, thâ a ngaih miau avang khan kan Pu Chhura khan a duh ta lo mai kha a ni a. Phungpuinu mangangin a thil neih zinga hlu ber ‘Sekibuhchhuak’ pek a tiam meuh kha chuan kan Pu Chhurbura pawh khan a hnial thei ta lo a, Phungpuinu pawh kha a chhuah leh ta nghe nghe a nih kha! Sekibuhchhuak kha chu a ṭha em lah tak a, tha thawh ngai loa a thlawn liau liaua buh leh sa hmin sa koh chhuah mai theih kha a ni tlat a ni.
Kan pi leh pute kha tlang hran hranah lal hran ṭheuh neiin, tlang ram lo neiha hah taka eizawng ṭhin leh mahni thar chhuah ang anga lungawi viau ṭhin hnam kha kan ni ṭhin a. Amaherawhchu, khawvel hmasawnna leh politics avangin kan lalte hial pawh bân an lo ngai a. Kum 1952 aṭangin Assam hnuaiah district council kan lo nei ve a, kum 1972 aṭangin union territory, kum 1986 aṭang phei chuan state hial kan lo ni ta a. Lal hnuaia kan awm laia fathang chhun leh sadâr bak chawi ngai meuh lo ṭhin kha tunah chuan chawi tur neuh neuh (chhiah) kan lo ngah ta fu mai. Keimahni tana hman leh tho tur leh sawrkar inenkawlna atana kan ni tin mamawh kan leina ṭhin man han tihsan hlek tur pawhin mipui lam hi kan phun lo thei ta lo ṭhin chu a nih hi! Democracy ram kan ni miau a, a awm viau tho mai.
State dinhmuna kan din hnu 21.4.1987-ah khan Directorate of Accounts & Treasuries hnuaiah Lottery Deptt. hi hawn a lo ni a; 29.7.1989 aṭang phei chuan Directorate of Mizoram State Lottery tiin a hranpa ngatin a lo ding ve ta a ni.
RTI hmanga ka zawhna department lamin min chhan dan chuan, tun dinhmunah hian thawktu Director hoin gazetted officer pali leh staff 39 awmin he department hi an enkawl mek a. Lottery agent pathum (3) an awm mek a, chungte chu: Skill Lotto Solution Pvt, BS Enterprise leh Teesta Distribution-te an ni. Lottery hi ni tin vawi sarih vawr ṭhin a ni a; lottery agent-te hian chawhrualin ni khatah hian Rs 5,43,668 (cheng nuai nga sing li sang thum za ruk sum ruk pariat) zel sawrkarah thehlut ang an ni. Lottery jugde atan hian sawrkar hnuaia pension tawh senior officer chin chung lam hman an ni a; Lottery judge-te hi lawmmanah ni khatah Rs. 4,600 zel pek ṭhin niin, an lawmman hi Lottery agent-te hian an tum a ni. Lottery ticket erawh chu Mizoram chhungah hralh chhuah a ni lo thung.
A chunga department lamin RTI zawhna min chhanna aṭanga a lan dan chuan Lottery aṭanga Mizoram sawrkarin revenue kan hmuh chu chawhrualin ni khatah Rs. 5,43,668 a ni. Lottery vawr hi national holiday tih loh hi chu Pathianni thlengin âwl lovin an vawr ṭhin. Engpawhnise, a chawhrual chuan thla khatah ni 30 zel pawh lo vawr ta ang ni se, thla khat chhung chuan Rs. 1,63,10,040 (cheng nuaih za sawm ruk pathum sing khat sawm li) a lo ni ang a; kum khatah phei chuan Rs. 19,57,20,480 (cheng tluklehdingawn hnih dawn) lai he department lian vak lo hian a lo la lut reng ṭhin tihna a nih chu! Sawrkar tan hetiang sum tam tham la lut belh tur hi chuan eng man man emaw tihsan a ngai ngei ang.
Kan Pu Chhurbura duh loh hnu tha ngai tlat, hreipui khuai tu thei leh tuthlawh hlo thlo thei kha chu keini ṭhang leh thar ho thleng pawh hian kan la duh lo tluang zel chu a ni mai awm mang e. Chu ai chuan a thlawna dawn tur a nih phawt chuan a tehnaa a dawng ve thei lo tur thleng pawhin a thlawna dawn ve kan la chak tho chu a nih hi. Tuna Mizoram sawrkarin Lottery a kalpui mek hi kan Pu Chhurbura ‘Sekibuhchhuak’ kha a ni thei mai em? Thâ ngai lo kha a ni thei mai awm mang e. Mipui lam tha thawh ngai bawk si lo (tax tihpun leh subsidy tihhniam ngai lo), chaw leh sa hmin sa koh chhuah ang mai khan kan state sum bawma pawisa lo lut ta hem hem reng mai chu a nih ber hi le.
Chuvang chuan, tuna Lottery aṭanga kan sum hmuh hi tun aia tihpun leh deuh dante hi la awm thei cheu se a va ṭha em. Kan sawrkar hian en chiang thei se a ṭha ngawt ang.
- RL Rindika (Diktea)