Body shaming
Sap ṭawnga ‘body shaming’ an tih hi Mizo ṭawng chuan taksa pianphung hmanga mite tihmualpho leh tihzah a kawk a. Mi taksa pianphung hrang hrang–thau, dul kiar, chêr, sang, tawi, hâng, lu lian, nghawng tawi, nghawng sei, hnute lian, hnute tê, mit zîm, mit zau, hnar bawng, hnar tê, mawngtam lian, mawngtam tê, sek, aw thûm, aw sîn, dangâwk, hmel lan dan, etc. te hmanga mi tihmualpho, tihzah, nuihzabura siam, hmuhsit, ngaihnêp, tihnawmnah leh fiamthu thawh nana hmante hi Sap ṭawnga ‘body shaming’ an tih chu a ni.
Ram changkangahte chuan taksa pianphung hmanga mite tihmualpho leh tihzah hi an ching vak tawh lo. Hmanlaia disabled/disability (rualbanlo) an tih ṭhin pawh kha body shaming a nihna lai a awm ve thei avangin tunah chuan differently abled (diff-ability, theihna dang nei) an ti tawh a ni. Mizoramah erawh chuan taksa pianphung hmanga mite tihmualpho leh tihzah nunzia kan ṭhansan tak tak thei rih lo. Mi tam tak chuan, mi puitling china ngaihte telin–hmelchhepa, hmelchhenu, i hmel chhiat chhiat nen, i dul kiar kiar nen, mi hangpa, mi hangnu, pathau, nuthau, i va thau ve, i va chêr ve, hmel ṭha ka ti lo, pian nalh ka ti lo, etc.’ tih tawngkam te awlsam takin an la hmang fo a ni. Chutianga an tihate'n na an tih turzia leh an zah turziate an dawn thiam lo va, hriathiampuina rilru puitlinna an nei lo.
Ram tam takah chuan body shaming hi dan bawhchhiatna (crime) a ni a, complaint a awm a, a dik a nih chuan taksa pianphung hmanga mi timualphotute leh tizaktute chu hrem theih a ni. Indian Penal Code-ah pawh body shaming hi crime a nihzia direct-a sawina awm lo mah se la, Section 509 hmanga action lak theih dan tur a awm ve awm e; a bik takin hmeichhiate an taksa pianphung hmanga tihmualpho leh tihzah an nih chuan.
Myanmar Mara Kristiante leh India Mara Kristiante kohhran rorelna pakhat hnuaia kan awm lai, kum 70 (?) vel kal taah khan a ni awm e: Myanmar lama Mara pasitawr pakhat chatuan rama kal ta, Rev. Mâthao Khuchho chu Serkawnah a zin a ni. Ani kha Serkawn Jubilee Bible School-ah Pathian thu zir tawh leh Baptist kohhrana pasitawr Rev. Sawiluaia ṭhian a ni a, Mizo ṭawng pawh thiam ve tak a ni. Mi vantlang aia patawi zawk a ni a, khawvel mi mitah chuan a hmel pawh ṭha an tih chi a ni lo a ni ang e. Zing khat chu Lunglei bazarah hmeichhe pakhatin a hmu a, hmelchhia a ti hle a ni ngei ang, “He pa hmelchhiat dan em em chu…” tia a lam en chunga a sawi chu Rev. Mâthao chuan hmuin a hria a. A ruk tein hmeichhe kalna lamah chuan a zui zel a, an in a hriat hnuah a kirsan leh ta a. A tuk zingah chuan hmeichhe inah chuan a han kal ta a. Kawngka an hawn a, hmeichhiain a lo hmuh chu a phu zawk mai a, “Eng nge, eng nge,” tiin an pa chu sitting room lamah chuan a lo tlan phei a.
Pasitawr chuan, “Eng dang a ni lo ve. Hei, in nu a nih hmel a, ani hian niminah khan bazarah min hmu a, hmelchhia min ti hle a. Hei hi Pathian min siam dan a ni miau si a, kei chuan ka insiam danglam thei tawh lo va. In nu erawh hi chuan Pathian thilsiam hmusitin a nuihzat thei a nih chuan, min siam danglam thei ang chu ka ti a. Chuvangin, amah anga hmelṭhaa min siam danglam turin ka rawn kal a ni e,” a ti a. An pa chuan an nu hnenah, “A thusawi hi a dik em? Chutiang chuan i sawi em?” tiin a zawt a. An nu chu ṭawng thei tawh lovin a ṭap ta a. An pa chuan ngaihdam a dil a. Pasitawr Mâthao chuan pasitawr a nih thu te hrilhin, “Ka ngaidam e,” a ti a, "Tun hnuah chuan Pathianin ama anpuia a siam mihring tu mah hmelchhia ti tawh suh ang che,” tia zirtirna leh fuihna thu a sawi hnuah an chhungkua tan a ṭawngṭai a. Ṭawngṭaina a neih zawhah thingpui in hovin an inkawm zui a. Pasitawr Mâthao sawi dan takin, a ‘hmelchhiat’ man thingpui leh a hmeh tui tak a hlawh phah ta a ni.
Taksa pianphung hmanga intihmualpho leh intihzah hian nghawng ṭha lo a neih thei tih hriat a pawimawh hle. Pasitawr kan sawi tak anga rinnaa mi puitling chinte chuan an taksa pianphung avangin lawm lohna emaw, rilru buaina emaw, rual awhna emaw an neih a rinawm lo. Mi nawlpui erawh chuan taksa pianphung avangin society-in a beisei leh kawm duh leh kawm nuam tehna (social criteria) thleng phak loh anga inhmuhna leh inngaihna a awm thei a; mahni insitna, inhmuh hniamna leh inpawm theih lohnate an neih phah thei a ni. An rilrute buaiin, nguina (depression) thlengin an nei thei. Chuvangin, taksa pianphung hmanga intihmualpho leh intihzah (body shaming) hi i ching tawh loh hram ang u. Hetiang nun zia ṭha lo leh puitling lo nun hi ṭhansan a hun tawh tak zet a ni.
Ringtute’n kan hriat tur pawimawh em em chu, kan Lalpa Isua Krista hmaah chuan hmelchhia tu mah kan awm lo; hmelṭha leh Isua’n a duh leh a hmangaih em emte kan ni vek tih hi a ni. A chhan chu mihringte hi Pathianin amah anpuia a siam kan ni vek a (Gen. 1:27), ‘Hlauhawm tak leh mak taka siam’ kan ni (Sam 139:14). “Thil ṭha ti atan Krista Isuaah chuan siama awmin, ama kutchhuak kan ni si a; chu thil ṭha tih chu kan awmna turin Pathianin a buatsaih lâwk a ni,” tlat vang a ni (Eph 2:10).
Genesis 1:27-a Pathian annaah hian mihring taksa pawh a tel, mihring taksa chu rilru/thinlung, thlarau leh tisate neia siam a nih avangin. Sam 139:14-a ‘hlauhawm’ tih hi mihring ropuina leh zahawmna lam a kawk a, ‘mak’ tih hian mihring chu a hranpaa danglam tak leh sipisial taka siam a nih avangin a ropuinna leh a mawinate a kawk a ni. Chuvangin, kan mihringpuite hmelchhia kan tih a, an taksa pianphung avanga kan timualpho a, kan tizak a nih chuan Pathian chu hmelchhia kan ti a, siamtu Pathian kan timualpho tihna a ni.
Siamtu Pathian hmaah chuan mihringte hi taksa pianphung chi hrang hrang nei nim ah ila kan inang vek a ni. Chung lam aṭang chuan ang khatin min en vek a, rualkhai takin min hmangaih vek a ni. Pathianin a ngaih pawimawh chu taksa pianphung a ni lo, thinlung zawk a ni: “LALPA chuan mihring thlîr dan angin a thlîr ve si lo; mihring chuan pâwn lam lan dan an en ṭhin a, LALPA erawh chuan thinlung lam a en ṭhin a ni,” (2 Sam 17:7).
Chuvangin, body shaming chîng tawh lo ila, taksa pianphung chi hrang hrang neite chuan inzah tawn leh inpawm tawnin ram leh Pathian rawng i bâwl ho dial dial ang u. Zaipawlah te, thil tihkhawmnaa hnam lâm leh show neih nikhuahah te, institution, veng, khua leh ram programme leh function-ah leh thil dangah reng rengah taksa pianphung avanga teltir loh leh tel phal lohte nei lohna leh body shaming chin lohna, taksa pianphung chi hrang hrang nei mi tin leng society nuam leh ṭha i siam ang u.
- Laiu Fachhai