Social networking Bible zirtirna êng aṭangin
Facebook hi February 4, 2004-a Mark Zuckerberg ten an tihchhuah atangin kum 10 a lo vei ta a. Vawiin phei chuan account nei maktaduai 500 kan pel ta. Kum 2009-ah Jan Koum leh Brian Acton ten Whatsapp (owned by Facebook) an rawn tichhuak a, khawvel pumah a hmangtu maktaduai 700 an tling dawn ta mai a! Mizoramah pawh kan hmang nasa ta hle mai a, kan hmelhriat tirh khan kan hman danah sirhé lek lek awm mah se vawiinah chuan kan hmang thiam chho ta viau a, a lawmawm hle. Helam inzirtirna hi kan tih deuh deuh a tha awm e.
Misualte vang ni lovin mifelte vangin kan tuar zawk em? Napolean Bonaparte khan, “The world suffers a lot. Not because of the violence of bad people, but because of the silence of good people” a ti a; “Thisena tuihalte chetna vang ni lo vin mifelte ka chipna hian khawvelah tuarna nasa tak a thlen” tih pawhin a dah theih awm e.
Kan ram, kan hnamin harsatna a tawh tam tak hi chu mithiam te, mi fel e zawk an ngawih reng vang a ni thei mai ang em? Thudik ṭana huaisen taka ke kan pen a ngai a. Boruak mak pui pui karah hian thudik leh mipuiten kawng dik an zawh tur, an pawm tura thudik chu kan theih tawkin kan puang/post zel tur a ni dawn lawm ni? Ngawi reng turin em ni Isua hian min chhandam? ‘Kal la, thawk rawh,’ ‘Puang rawh,’ ‘Ziak rawh,’ tia koh kan ni lawm ni kha? Thu ho leh ṭangkaina nei em em lo mah an ziak a, engah ram chhana dai theuna tur a nih dawn phawt chuan ziah/post kan insum kher lem ang le?
Social networking hi kan ral thlir em ni?: A paurau leh a hrohrang nâ tak tak ten thu dengkhâwng tak tak, mipui rilru hruaisual thei tur tam tak an ziak kur ngei nguai fo. Sawrkar leh Kohhran demna rawngkai a tam thin hle. A dikna tak tak hre loin tam tak kan awm leh ṭhin. Hengah hian a dik zawk leh kawng dik zawk kan kawhhmuh loh avangin mipui lamah harsatna thleng thei a awm fo. Tleirawl lungmawl leh mi thenkhat âu ve mai mai an awm rual hian mi pangngai tak tak pawh an awm ve bawk a.
Chhanlet tlak loh tam tak a awm rual hian chhanlet loha a awm reng hian an thu dah/post dik emaw tih vanga rilru piangsual awm thei thil tam tak a awm ve bawk avangin a chhanletna (counter) tur atan puitling zawkte tha a chawl ang tih a hlauhawm hle mai.
Social networking khawih hi sual a ni em?: Hetiang karah hian kan zirlai leh hnathawh tibuai khawpa social networking lama kan inhman a hlauhawm hle. Pathian thua inkawmte hi a ṭhat rualin sualin remchangah a hmang ve daih thei tih hria ila. Engmah tithei lo leh ti hman lo khawpa tuipuina râu chan hi a him lo fo.
Kan nitin eizawnna leh kan zirlai, hnathawhna kawngah hmasawnna leh hlawhtlinna nei loin heng social networking- whatsapp, fb, hike, imo etc., te hi kan buaipui ang a, Phone changkang neih theih hi hmasawnnaah kan ngai mai ang tih a hlauhawm hle a. Online Counseling tiṭhinte tana zawhna dawn zin pawl tak tur nia lang chu - “Social networking khawih hi sual a ni em?” tih hi a ni ang a. ‘Isua nise engtin nge a tih ang?’(WWJD) tia kan chhan mek karah hian heng hi sual kawngah a hman theih laiin Isua erawh chuan rawngbawlnan a hmang ang tih hi a dikna a ni ve ang.
Thu ṭha post a ṭangkai: Pulpit thusawi hi inkhawmpui leh programme pawimawh tih lohah chuan ngaithlatu an tam lo ṭhin. Kohhrana mi hlá kan tihte phei chuan thusawi tha tak tak an ngaithla tam lo. Chung mite chu an inah kalin kan luhchhuak reng thei lo. An tana Chanchin Ṭha hrilhna ṭha chu he social networking hi a ni ang tih a rinawm hle.
Thu kan post dawna ṭawngṭaina nena kan hlan thlap hian Pulpit aṭanga kan sawi tlukin Pathianin a hmang duh ang tih a rinawm. A thawktu tur thlarauvin a hman chuan, “Isua hi lo ring ve tawh rawh u” tih mai pawhin rampum a tuam thei tih hriain he social networking hi Pathian rawngbawlnan a va ṭha lehzual em!
Social Media Ethics thlirna atangin: Social networking-ah Pathian thu sawihona group hrang hrang a awm a, heng hi a ṭha viau mah se hmansual theih a ni tih erawh hriat a ṭha. Kan huatzawngte Pathian thua vawm nan te, insawithaih nana Pathian thu hman te, uchuak taka Kristian thurin dik tawk lo leh firfiak(extreme) thehdarh nante hman a awm thei hle. Extreme rawngkai hrim hrim hi thil dangah pawh a lo him lo. Chintawk hriat a ṭha hle.
Pathian thu hi a hunah te, hun loahte puang zel tura tih ni bawk mah ila; kan tihtur (duty), kan mawhphurhna(responsibility) ṭhulh phah nana heng social networking hman erawh Pathian thu tum a ni hauh lo thung. Helama thawk tura a bika rawih kan nih si loh chuan, kan tih tur ṭhulh khawpa inhman ral a hlauhawm hle.
Isua leh Social Network: A hunlai khan tunlai ang hian heng kan media changkang tak takte hi a la awm ve lo va, chuti chung chuan media an neih chhun ṭawngka (oral media) leh thuziak (scroll writing media) kha a hmang ṭangkai em em lawi si a ni. Rawngbawlnan a remchang apiang a hmang ve mai a. Mi sual inah a luhlaiin mi fel inah a lut a, mirethei ina a luh laiin mi hausa inah pawh a lut bawk. Mipa hmeichhia a thliar ve hek lo. Zin veivah nan (transportation) chuan man chawi ngai - Lawngte kha a hmang ve tho bawk ang tih a rinawm. Sabengtungte pawh chuangin a hunlaia hmanruate kha a hmang ṭangkai a ni tih kan hria.
Vawiinah hian Isua kha mihringah rawn chang ṭha lehin kan bulah awm ta se, social network hrang hrang heng Facebook te, Whatsapp te, Hike etc te hi a hmang ve mai ang em? Rawngbawlna atan a ṭul hunah chuan a hunlaia zin veivahna (transportation) ṭha leh media a hmang ṭangkai ang bawkin heng hi a hmang ṭangkai ang tih a rinawm. Heng hi Isua duhzawnga kan hman leh kan kawihher hi Isua pawh a lawm em em ang tih ringin Pathian rawngbawlnan i hmang zel ang u.
Social Networking leh KṬP/ ṬKP/SAY/ PYD te: Kohhrana inhmang ṭhalaite chuan Isua duhzawnga he social networking kan hman thiam a ṭha hle. Chutih laiin ringtute chu helam kawngah hian kan danglam tur a ni. Hengah hian kan inhmang ral tur a ni lo. Heng hi ṭangkai takin a tha zawngin hman tum ila. Kohhrana inhmang tak zirna lama fail nih kan inhmeh lo ang hian kan zirnaah mite aiin kan zir nasa zawk tur a ni. Kan hlawhchham chuan, 'Kohhran hi inhmanna tur a ni lo e,' miin an ti mai ang a, Krista leh Kohhran hmel kan tibal thei dawn a ni.
Kohhrana inhmangte hi a inhmang lote ai chuan thil engpawh tidawn ila kan hmantlak zawk tih a hretute kan ni. Ṭhalai, Kohhrana inhmangte tan thatchhiat a inhmeh lo bawk a. Chhungkua leh midang tana chhawr nahawm, rintlak nih tum zel ila; mahni intodelh thei tura ṭan kan lak a ṭul hle a ni. Social networking ṭangkai taka hman i tum zel ang u.
“Mi zawng zawng hnena i sawtna a lan theih nan chung thilahte chuan taima la, chungah chuan inhmang zo rawh.” I Tim 4:15