CHUNAUTI 2018
Delhi sawrkar hmingṭhatna ber pakhat chu zirna an kalpui dan leh zirna an siam ṭhat dan (reforming education system)-ah a ni a, ram pum entawn niin fak an hlawh hle. Ram changkang zawkte pawhin an hmalak dan hi zir chiangin an entawn hial a ni.
Kum 2015-a Arvind Kejriwal-a leh a hote’n sawrkarna an chan aṭangin zirna siam ṭha turin theihtawp an chhuah nghal a. Hemi kawngah hian an Education Minister, Deputy Chief Minister ni bawk Manish Sisodia a fakawm hle. Education atan budget-ah sum tam zawk an dah a, sikul tam tak sa ṭhain an chei ṭha a; sikul inenkawlna tur dan ṭha tak tak siamin a takin an bawhzui a. An sawrkar term tawp lam a thlen meuh chuan mite’n sawrkar sikulah ngei an fate an kaltir ta sup sup mai. Delhi-a sikul ṭha ber ber chu sawrkar enkawl sikulte ngei an lo ni ta a ni. Heta an hmalak dan zawng zawngte hi kan sawi vek seng lo vang a, pakhat chauh ‘Chunauti’ bik hi kan sawi dawn a ni.
Chunauti 2018?
Annual Status of Education Report (ASER) chuan India rama pawl 5 zirlai zaa 50 (50%) zette chuan pawl 2 zirlaibu an chhiar thiam lo niin a tarlang tlat mai a! Amaherawhchu, hetiang hian thiam lo viau mah se, Right to Education Act hnuaia dan pakhat, naupang pawl sawn ngei ngeina dan (no detention policy) hmangin naupang chuan pawl a sawn zel mai si a. Pawl sang tak zir chung siin thiam chuang si lovin an awm ta ṭhin a ni.
Sawrkar chuan ASER dan hman zûlzui hian kum 2016 khan Delhi sawrkar sikul 1,000-a pawl 6 zirlai nuai 2 laite chu an zir chiang ta a. Heng zinga zaa 75 (75%)-te chuan an zirlaibua paragraph khat lek pawh an chhiar ṭha hleithei lo va; zirlai 47% lai chuan pawl 2 zirlaibua thawnthute pawh an chhiar thiam lo a ni. Hei mai hi a ni lo va, an zinga 68%-te’n chhiarkawp mâwlmang tak, digit thum nei number, digit khata sem (350 hi 5-a sem tur ang chi) pawh an chawk thiam lo! Harsatna lian tak a ni.
Chu an harsatna namailo tak chingfel tur chuan hma an la chho ta a, Plan of Action siamin, a hmingah ‘Chunauti 2018’ an vuah a. Chunauti tih chu 'The Challenge' tihna a ni. He programme-in a tum ber chu, kum 2018-ah chuan naupang zawng zawngin an zirlaibu an chhiar thei vek ang a, chhiarkawp mawlmang (basic maths problem)-te chu an chawk thiam vek tur a ni tih a ni.
Tichuan, kum 2016 nipuiah chuan Delhi sawrkar sikul 550 zette chuan sawrkar ruahmannain zirlai nu leh pate nena ṭangrualin naupangte tan camp an buatsaih ta a. Chu summer camp-ah chuan thupui atan, ‘Kuchh masti, kuchh padhai’ (some fun, some reading) tih chu an thlang a. Naupangte chuan nuam ti takin ziak leh chhiar an zir ṭha leh a, pawl hniam lama an lo zir tawh chiarkawp chawhte pawh an zir ṭha leh ta vek a ni. He Chunauti hian nasa takin naupangteah hmasawnna a thlen a, Delhi sawrkar sikul zirna siam ṭhat nana thil pawimawh tak mai a lo ni ta a ni.
Keini ve hi le
Keini hi eng nge kan dinhmun ni ve le? Kan pawl 5 zirlai te, kan pawl 6 zirlaite hian thiam takin an zirlaibute an chhiar thei tawh em? Delhi sawrkar sikul naupangte ai maha dinhmun chhiaah hian kan lo awm mai lo maw? Vanglaini March 5, 2024 chhuakah Patrina VL Hruaitluangi chuan article ṭha tak mai a rawn ziak a. A thuziak thupui chu, ‘ASER Report 2023 Zirchianna: Smartphone, Social Media leh Mizo Ṭhalaite’ tih a ni. ASER zirchianna thar ber chungchang a rawn sawi a, he zirchiannaah hian naupang lam ni loin, tleirawl kum 14-18 inkarte zir chian an ni a. Kan thusawi lai nena inkungkaih lai bik a ziak ang angin han dah chhuak ila:
“Ṭhalai kum 14-18 te arithmetic performance (chhiarkawp thiam dan) kan en chuan a manganthlak hle thung mai a. Ṭhalaiteah sem (division) ti thei hi zaah 41.1 (41.1%) chauh an ni. Ṭhalaite chu sum chungchang chhutna (financial calculation) ah, budget manage-ah 65.6% niin, applying discount leh calculating repayment-ah an rawn tâlbuai chho ṭan a. Discount chhût chhuak thei 26.3% chauh niin, pawisa loan puk pek let tur zat zawhna phei chu 100%-ah 7.8% chauhin an chhang thei a ni.”
Kum lama upa zawk leh pawl sang zawkte pawh hetiang an nih chuan, a pawl hniam lamah phei chuan kan dinhmun a ṭha viau dawn lo a ni tih a chiang reng mai a. Thingtlang hmun ṭhenkhata high school zirtirtute an zirlaite dinhmun han zawh hian an thiam lohzia leh a bik takin mathematics phei chu inzirtir a harsat thu hahîpin an sawi tlangpui! Delhi ang thoin harsatna lian tak kan tawk ve mek a ni tih hi hai rual a ni lo. Sawrkar tharah Education Minister thar nen bul kan ṭan chho mek a; engtiang takin nge Mizoram zirna dinhmun hi a ṭha zawngin a insiam danglam ang tih hi mipui zawhna ni mek leh kan thlir mek chu a ni.
Delhi sawrkar chuan an harsatna an hre chiang a, an bitum chat a, kawng dik an zawh chho ta mai a ni. Hetiang hi keini pawhin kan tum phawt chuan kan ti ve thei a; tun hi hmalak hun, ṭan rual hun leh kan harsatna chinfelna hun ṭha a ni. Sawrkar bakah, a tak taka thawktute’n kan awm hmun ṭheuhah theihtawp kan chhuah a ṭul hle mai.
- R. Lalduhawma, Research Scholar, IASE, Aizawl