Written by
- Rosy Lalhmachhuani Ralte

MP General Election Result 2024 – Mipuite Dodalna

‘The Purpose of Propaganda is to make one set of people forget that other sets of people are human’ - Aldous Huxley

Democracy hi vantlang mipuite thawhhonaa innghat a ni a. Chutihrualin, India ram democracy-ah political party-te hi kan engkim an ni tih ngaihdan nei tam tak an awm. India Prime Minister hmasa ber khan India rama lehkhathiam lam 18.33% chauh kan nih lai daih tawh khan vantlang mipui zingah political awareness a lo ṭan daih tawh a. India ram chu hnam ze hrang hrang leh sakhaw hrang hrang, ṭawng hrang tam tak awmna a ni tih hre rengin parallelism chu hnâwlin, pluralism hmangin ram siamṭhat hna an lo thawk a. Amaherawhchu, kum 10 kal ta aṭang khan India rama pluralistic harmony chu ṭhiah a lo ni chho ta a ni.

Political party pakhat – BJP-te chuan hlawhtling takin an thuneihna hmangin Central-ah kum 10 ro an rel a; kumin 2024 inthlan result hian rorel lai sorkar chunga India mipui lungawi lohna thui tak a tarlang ti ila; kan sawi sual awm lo ve. Polarized politics-a ngaidan nghet nei chuan heng ṭhenawm ram Manipur leh Uttar Pradesh, a bikin Ayodhya, Varanasi biala inthlan result hi kan hre ṭheuh awm e. Heng state pahnih hi BJP rorelna hnuaia awm an ni.

MP election hma chiah khan Ayodhya-ah Hindu pathian Ram Temple chu hawn a ni a, chu hmunah ngei chuan BJP-te’n seat (Faizabad seat) an hloh a. Chutiang chiah chuan Prime Minister vote hmuh pawh a inthlau hle – kum 2019-a vote 4,79,505 a hmuhna hmun Varanasi-ah kumin 2024-ah chuan vote 1,52,513 chauh a hmu phak tawh a ni.

Chutiang bawkin Manipur tribe pahnih–Kuki-Zo leh Manipuri (Meitei) inkarah pawh polarization a thleng a. Manipur-a MP seat hnih chu Congress-te’n an chan avang hian Congress party-in hnehna a chang chu kan ti thei hauh lo a; chutiang bawkin Ayodhya chakna pawh Samajwadi Party chakna tiin kan sawi thei lo bawk ang. Amaherawhchu, Jawarharlal Nehru-a’n mipui mimir zinga democratic awareness a lo neih ṭangkaina chu he inthlan result-ah hian a lang ta a. Hei hian Democracy hlawhtlinna chu mipuiah a innghat tih a hrilhfiah thui viau bawk awm e.

Kan la hre reng awm e; kum 2013-2014 khan Pu Modi chuan mipui hmaah agenda bengverh tak mai, ‘Hmasawnna/ni thar (ache din)’ a thlentir tur thu leh kum khat chhunga hna vaibelchhe hnih (2 crore jobs) siam a nih tur thu a sawi a nih kha. Chumi hnu rei lo teah sakhuanaa innghat politics hmangin a agenda a thlak ta rup mai a. India ramah chin dan thara inawpbehna (new cultural hegemony) duang chhuakin, India khua leh tui dik tak kan nihna chawisang chungin kan dan neih sate palzutin, thlawptu tam zawkte hmanga inawpbehna (majoritarianism hegemony) hmangin thiam takin sakhua leh hnam tlem zawkte beih nana hmangin ram a awp a. India ramah hnam leh sakhaw tlem zawkte diriam leh tihduhdahna vawi duai lo thlengin, India ram hi Hindu state-ah siam tum a ni a. Sorkar lai tha chakna hmanga inchaldelhna hmangin ram kaihhruai a lo ni ta a ni.

Hetiang political theory hi kum tam kal ta khan Italy leh Germany ram ṭhenkhatah ram awp nan an lo ching tawh ṭhin a. Italian politician leh writer ni bawk Antonio Gramsci khan lo hmu fiahin, a dik lohzia a puang chhuak a; a ngaihdan hian vantlang mipuite rilru a lak pênsak thei tih an hriat avangin a ṭawng chhuah theih loh nan jail-ah tântir hial a lo ni tawh.

Hnam hrang leh ṭawng hrang tam tak awmna ramah hian chi bing leh sakhaw bing inthliarna ram nih hi mi nawlpuite hi chuan an duh lo. BJP party erawh chuan Muslim leh Christian-te an hmelmaa ngaiin Hindu-te vote turin an tha tichakin, hmanraw tinreng hmang mah se la, Hindu leh fanatic Hindu-te danglamna a lang chiang hle. India hmar lam inthlanna result hi inenfiahna ni se la, party pakhat rei tak laltir an ni ngai lo. Chutiang bawkin, BJP party-te’n Ayodhya leh Uttar Pradesh mipuite laka vote an beisei ang an hmuh loh danah hian politics chu sakhuana lam ringawt a nih lohzia a lang chiang hle. Manipur Hindu-te ngei pawhin an vote hlu tak BJP party an pe ta lo hian khawtlangah ralmuanna leh hmasawnna an duhzia a tarlang.

Mipuite hi politics lamah harh chhuak tawhin, politics hi sakhaw kal bingna tur ni loin, ram hmasawnna leh ram ralmuang neih lam a ni tawh zawk a ni tih hi tute mah inhrilh ngai loin tun inthlan hian a lantir bawk a; hei hi rorel lai sorkar inenfiahna tur ni se la. Political party lakah hian mipui hian eng nge kan beisei? A chhanna chu mawlmang tak a ni: Dik taka hmasawnna te, hna (job) mipui tan a tam thei ang siam te, hriselna lam tihchangtlun te, education system mumal, inkalpawhna ṭha leh remna leh muanna ram chhunga thlente hi a ni awm e.

Heng thil tihlawhtling tur hian vantlang mipuite leh sorkar thawhhonaah thui tak a innghat ṭhin. Mizoramah ngei pawh ZPM party agenda hmasawnna, kalphung thar ngei kha an sorkar theihna chhan a nih avangin Manipur Meitei leh tribe-te inkarah inremna, tlang leh phaia chengte inkara inremna, Hindu leh Christian inkarah inremna thleng se tih hi a mi chengte duh dan a ni. Chutiang zelin Hindu leh Muslim inkarah inremna duhin Ayodhya mipuite pawhin Lord Ram politics chu an vote hmangin an hnâwl a ni.

Kum 2024 General Election hian mipuite hi politics-ah kan ṭhanharh tawhzia a tilang. He inthlan result hian India democracy chu political party (BJP)-te’n an duh duha an hruai kawi (hijack) theih a nih lohzia leh, mipuite hi democracy humtu an nihzia a lantir a, an lantir zel pawh a beiseiawm. Khawlaiahte nawrh huaihawt bûng bûng lo mah se la, ram ṭhatna turin vote hmangin ngawi rengin sorkar thar siam a ni zel ang. Mipuite pawhin ngaihtuahna fim taka hmangin hmasawn zel i tum ang u.

- Rosy Lalhmachhuani Ralte