Thlarau pangchang part 4

Natna leh harsatna tidam a tireh tur chuan a chhan kan hriat a ngai a. Kan pangchan chhan hi kan hriat loh chuan a tihdamna kan hre lo vang.

Kan pangchan chhan hi rinthu mai lo chuan keini chuan kan sawi ve thiam hauh lo naa rinthu tal hi i han ngaihtuah tlang teh ang u.

Mahni hmasialna : Naupang pawh, puitling pawh, mahni hma kan sial a, keimahni kan indah pawimawh hmasak avangin kan pangchang ṭhin. Hei hi a pumpuia hnawl leh tireh theih a ni lo. Mihring piankenah hian a tel ve sa hrim hrim a, tireh thei lo mah ila khalh ngil a, puitling tura chher theih vek kan ni thung. Mahni hma kan sialna hi a ṭha zawnga kalpui theih a ni nghe nghe.

Inenkawlna : Mihring rilruah mahni hmasialna a awm vek ti mah ila, naupang zawng zawng an pangchang lo va, thlarau mi zawng zawngin nausenna leh thalrau pangchang an nunpui hek lo. Kan inenkawl danin a zir mai a ni. Naupang chu a taksa a lo len ang zelin nu leh paten an enkawl dan a danglam a, puitling nun a zir a, a lo puitling ṭhin. Taksa danglam zel chu khuarel thil a nih avangin tihdanglam theih a ni lo va, kan tih theih chhun chu taksa ṭhang zel mila rilru leh thlarau lama putlin lam pan zel hi a ni. Kan ṭhan zelna tura pawimawh tak chu inenkawlna a ni. Unau pianghmun, a upa lam pangchang lova a naupang ber chauh a pangchan chhan hi enkawl dan inan loh vang a ni.

Naupang ber chu a nu leh pain an duat hliau hliau a, a ute pawhin naupang ber a nih avangin an dimdawi a, ani lahin nuam a lo ti si a, a pangchang ta mai a. Thlarau lamah te, politics lamahte pawh chutiang tho chu kan ni.

Kan hruaituten member neih tlem leh inchhuahsan hlauh avangin dimdawi takin min enkawl a, keini mipui lahin mahni nuam tih zawnga thlarau mi nih kan lo chak si a. Thlarau pangchang a hring ta a ni ber.

Politis lamah pawh chutiang tho chu a ni. Pangchanna ram min sihhmuhtu chu mipui an ni lo, politician an ni. Lalna duha kan hmuia chithlum tattu an ni a. Puitling angin min dawr lo va, pangchang thei turin min dawr tlat mai a. Mahni hmasialna mihringa bet sa kha keimahniah a awm kha an kai tho a. Kan pangchang ta mai a; ther-hlo chhe te te, kumkhaw daih mang hlei lo nen min thlemthlu fo mai. Nu leh pa leh an fate inkara hmangaihna leh lainatna ang kha politicians leh mipui inkarah chuan a awm der mai si lo va. Kan hmuiah chithlum mum an tat a, inthlahrung miah lovin sa hrang lian ṭha ṭha an chang ta thung a ni ber mai awm e.

Hrin ṭha lo tak a nei a. Naupang pang­chang chu puiltingin thu tak hla takah an bawl lo. Chhawnchhaih mai mai tawk lekah an ngai a, chutiang tho chuan mipui pangchang hi kan pangchannate hian eng hehuah min ngai lo a ni awm e. Ṭawngkam kan hriat ṭhin te, titinaa kan thu hriat ṭhinte hian mipui hi chuti hehuin thu tak hla takah min ngai lo a ni.

Mi hi be chhawhchhi tlat ila, rei lo­teah an chhaw nge nge an ti ṭhin a. Kan ram hmangaihtu intiten mipui hi min bawl mai mai a, pangchanna thlarau nena min hrual tlat avangin mipui hi kan pangchang ta mai a ni.

Ka nu chuan, ‘Saitual khuaah Dorawta a lal laiin tumah an thatchhe ngam lo’ a ti a. Hnathawk lova ina awm a vai a, a ṭul phei chuan a kamkhat mai ṭhin a ni awm e. Nula/ tlangval reng reng dam lo an nih ngawt loh chuan hnathawk lovin an awm mai mai ngai lo a ti ṭhin a. Chutih laiin khaw pakhat erawh chu, “An lal hi a hur tlat a, a khuate pawh mipat hmeichhiatnaah an nasa riau. Thlarau lama Hlimna a lo thlen pawhin “in-zawl” an tam ṭhin,” a ti a. Lal an pawimawh em em tih a lang.

Lal chu sakhuana lamah puithiam dinhmun chelh an ni lo va. Mahse an khuate an enkawl dan khan sakhua an lak dan a hril thui em em a ni awm e. Sakhua hian kan rilru a la peng nasa hle tak naa kan nitin hna te, kan mihrinna puitlin leh puitlin lohte chu ramhruaitu leh khawtlang hruaitute min hruai danah a innghat thui a ni.

Mipui hian an phutawk chiah hruaitu an nei ṭhin e an ti a. Hruaitute hian an phutawk chiah zuitu an nei zawk ṭhin a ni. Hruaitute an inngaihtuah harh a ngai a. Dan ang taka kan inhruai luih deuh loh chuan puitlin lam kan pan thei lo vang.

Pangchanna tireh tur chuan puitling anga inenkawl a ngai. Hna thawk lo, chemtum leh tuthlawh hum reng reng lovin kan pipute kha an inenkawl ngai lo. Ram ṭang rual an nih aṭangin mawhphurhna neiin an chhawr nghal a, chem hriam hman an thiam chhawm mai a ni. Sawi tur tam tak a awm thei a, pakhat chauh han sawi ila : Mipui vantlangin puitlin lam kan pan theihna tura tihmakmawh awm chu sap ṭawnga 'power to the people' tih hi a ni. Ni dangah kan la sawi zau dawn nia.

Mipui lam pawhin tihtur kan nei. Kan lungnona leh kan rilru phur so chhuak ringawt hi puitlinna kawnga min kaltir thei an ni lo tih kan hriat a hun tawh a. Rilru puitling leh nghet pu tura kan intuai hriam a tul. Kan inzir reng a ngai a, sakhuaah pawh ‘a lang rau’ apiang bawh huam huam ngawt lovin, thutak leh nun tak, puitling zia kan ngaihsak tur a ni a. Thli thawtna lam hawi mai mai lova kan awm theihna tur chu sakhaw lehkhabu ṭha, theologian puitling ziah ngei chhiar tam hi a ni. Politics thilah pawh kan inngaihtuah harh a hun tawh hle mai. Therhlo leh a behbawm ringawt hian kan tu leh fate a khaichhuak zo dawn lo va. Hmasawnna rahbi nghet leh tlo, kawngpui ṭha te, power ṭha te, hriselna lam thu te, zirna lam thu te hi kan rilrua kan tinzawn a hun ta hle mai.

Kan pangchan tlat chuan kan zah­awmna kan vawng him thei lo tih hriaa harh chhuah a hun tawh a. Kan pangchanna te hian min ngaisang lo va, kan hnung lamah fiamthuin min vawm zui fo ṭhin tih te, chithlum mum nena thlem lungawi theih anga min ngai tlat hi a tlawm thlak a ni tih hria a, taimakna, tumruhna, thawhrimna te nena mahni kea ding tura chet a hun tawh a ni.