Written by
- R.Lalfakawma
Seling

Sawrkhar thawhpui zawngin aw

Pathian khawngaihna azarah zanriah kil hma hian chhung-inkhawm kan hmang ve ṭhin a. Kan nu hian khawchhunga ruihhlo zuar mek te, zu inna chang hre ve tak takten an thil chin ṭha lo an bansan ve theih nan khel loin a dilsak ṭhin. Kei erawh chuan chhung-inkhawmna emah chuan ka dilsak ve ngai lo. Keimaha awm keimah hian ngaihdan nghet tak a nei ve a, ‘Mihring siam ṭhat nan khaw dur a ngai’ tih leh ‘Hre reng chunga tisual lui tlatte chu vawilehkhatah an ring tihtliahsak an ni ang’ tih thu hi a ni. Khawdurin a siam theih loh mihring chuan Ṭek den emaw, insiamṭhatna hun nei lova a sa lai district pan mai emaw kan hmabak a ni.

Zu in ṭhin nghei tate hi zu leh a rui ngaithei lo, hrethiam duh lo hlei hlei kan ni duh khawp a. Kei ngei pawh kha chen li-luh a, vaukama chhuah veleha a cheng laite nuihzata hmu thiam lo fo ṭhin ka ni. Amaherawhchu, tun thleng maia ngaihdan nghet tak mai ka neih chu, ‘ruahmanna fel tak nena zu zawrh hi a ṭha’ tih hi a ni. Khawvel hi mi thianghlimte lenna khawpui atana Pathian ruat a ni lo bawk a, Chhura chu nise a lo mai tur ti a chil puta thlir reng ai chuan tunlai khawvel mila zawrh hi a hun ve tawh reng a ni. Tunah chuan sawrkhar huaisen, ram tana ṭha leh ṭul nia a hriat kawnga hma la ngam zarah heng harsatnate chauh pawh hi kan tawng nep deuh tawh ang chu:-

1) State pawna mualphona:- Khawsak harsat avanga sa hmeh ngai lo (vegetarian) leh sa hmeh khat tak tak chhungkua hi Zoramah hian kan la tam. Hman lai ata tawh tun thlenga kan la chin fo chu Krismas ruai leh a nei deuhten tlang ruai an buatsaih changa laipawng kawh laha ei hi a ni awm e. Harsatna eng emaw avanga kan duh zawng tak nisi kan ban phak loha awmte hi kan hmuh chhunah chuan nghawng thleng hmawka ei/in kan hnial lo. A in miten kan duhzawng tak zu pawh hi kan hmuh chhunah chuan kaa liam zawih zawih khawpin kan in a, hnam dang karah kan mualpho phah fo reng kha.

Zoram pawnah han zin ila, Vairengte aṭangin wine shop kan mitthla ṭan a, Shillong thlen meuh chuan kan kulcho a ni ruai mai. Ni tina sa hmeh thei chhungkua chuan sa an heh tak tak lo ang deuh hian duh huna mamawh ang lei tur a awm takah chuan a tirah han duhthawh deuh mah ila, ngaiah kan nei ve thuai ang chu. Chanchinbua zu lei tura intlar an tam thu kan chhiar ṭhinte hi a mak lo ve; naupang thil thar nei ang deuh kan ni ve a, kan la khal ning lo deuh a ni e.

2) Chhungkaw buaina:- Hmanah kha chuan chaw ei dawna no hnih khat lek lem zawk duh pawhin chawhnu pum deuhthawa a ngaihtuah lawk a ngai; tihfuh loh ṭum phei chuan inzawn tlawmngaih laklawh a zan dar 7 velah pawh la zawn ziai ziai chang a awm. Chhungkaw kima zanriah kil duhin ṭha ti ve hle mahse a turtuin a tur na ve ṭhin si a, pa berin chaw ei lohah te a tlak leh mai ṭhin. Kawtkaia lei mai tur a awm takah chuan inbual fai ser sawr hnuah mahni pindan chhungah chaw eituina tawk lem keuh a, chhungte bula thlamuang taka titi siam siam a ni tawh mai ang chu. Zu zawn avanga rei tak tak inchhung chhuahsan ṭhin khan tunah chuan a duh hunah tak inin chhungkua a uap hman ve tawh dawn a ni. Ni lenga rimtawnga a thawh avanga a thinchhiatna te chu a kiang tawh ang a; duh huna thlit mai tur pindanah a neih tawh avangin nupui fanaute kiangah muang siaiin hun a hmang thei tawh ang.

Zu inte pawh hi a kham lo tawk leh phunchiar tawka inte hi a awm ve reng reng a. Heng hunah hian thin a chhia a, pa ṭhenkhat chuan nupui fanaute chungah an zu kham lo thinrimna an leihbua a, an tawrhhlelhawm em em mai ṭhin. Ni lenga hna rim thawk a, tlai chaw ei dawna mamawh hmuh loh avanga Keipui koham ang maia inchhunga ṭuan ṭhinte pawhin tunah chuan kan bansan hmak thei tawh ang chu.

Zu man to lutuk khan chhungkaw budget a nghawng thui hle bawk. Mi hnuaia inhlawhin ni khatah Rs 250 a hlawh laiin tlai lama a mamawh zat chu cheng 100 man aia tlem lo a ni. Mantute an strict zawh poh leh zu man a to a, a vâng a, a dal a, a chhia a, zu zuar an hlawk sauh bawk. A in loten a inte deusawh taka an nuihsawh lai khan chhungkaw dinhmun hre ve ran chungin an in lo thei si lo. Chhungrila inthiam lo ru tak chunga ni khat hlawh zahve leh a aia tam mah patlingin mahnia an hrawkhrui takah chuan rilru a fim thei lo a, rah ṭha a chhuah thei ta lo a ni. Tu pa rilruah pawh hian nupui fanaute hi an lian lo thei lo, amaherawhchu, mamawhna leh chaknain a si thlu ngang si ṭhin a ni! Zu ṭha man tlawm zawka lei tur a awm chinah chuan chhungkaw tam tak budget-in hma a sawn hret turah ngai ang.

3) Khaw te run:- Vai film chhuak hmasa lama thil lar tak chu ‘Khaw te run’ a ni. Mi sual pawl lian takten sawrkhar leh police thuneihna duh loa mahnia thu neihna lek an duhna ram chhungah an duh anga awm lote khua an run a, rallak sumin an inpenparh ṭhin. Keini ramah chuan mi sual ni loin ram hmangaihtuten kan run zeuh zeuh. Kawng kam in tlemte, YMA/ JAC awm lohna hmunah ruih hlo zuarten bu an khuar a; mi tlem tein an duha an mamawh em em, khawtlang leh ramin a duh loha a khap si zuarin an hmanhlel ṭhin. Tunah chuan mamawh zualpui zawng zawng (YEAST leh BEE ni ve lo) kawtkaia lam theih a nih tak avangin khawte dawr thawm a reh tial tial dawn a. Zun in ṭha awmna ni si loa kawng kama sumo service zunram thiar ṭhinte pawhin an inthiarna hmun an thlak tawh ang chu.

MLTP Act hi hlip se tiin ka chiau ka chiau ṭhin kha a ni a, ka in laia hlip duh mang si loin nghei veleh an zuar a, chil kan lem rulh rulh mai a ni ang chu. Zu zawrh tur thawm a rik viai viai lai khan ṭhian ṭhenkhat chu, “Insum teh, sawrkharin a zawrh hunah in tur i awm tawh lo palh ang e” ka lo ti fiamthu ṭhin. Tun thleng pawh hian zu zawrh phal mai hi thinlung takin ka la thlawp a, mahse, zu rui leh buaina siam ching hi chu hman ata tawh tun thleng hian ka la hrethiam thei lo. Tualchhung chanchinbu lamah chuan zu zawrh hun atan dai theu lawk a ṭul tiin nikum lam khan ka ziak tawh a, tun an uksak lem lo. Excise leh police lama thawkte hi mi fel tak tak an nih rualin an indaih lo em a, a bikin thingtlang lam chuan kan mamawh angin kan chhawr pha hauh lo ang. Chuvangin, zu kan zawrh takah chuan khawtlang enkawlna kawngah a chhunga chengten dai kan theu a ngai a, sawrkhar kan puih a ṭul.

Zu in lo hi khawtlangah a tam zawk an ni a, mi tlemte awm ṭha duh lote avanga khawtlang ralṭit leh muan loh hi tun kan phal ngai lo. Tun hma deuh khan zu rui khing tawk nih kha thil zahthlakah kan ngai mai ṭhin a, he ngaihdan hi kan paih a ṭul ta (ka in ta lo bawk a). Khinna chang kan hriat loh chhung chuan an pawngpawrh zel ang a, ka theih tak emaw tiin inthlahrun leh inkiltawihna chang an hre dawn hlek lo. Khawlaia zu rui buaina siam leh au bengchheng an pawngpawrh chhung chuan kan khawtlang/veng hi kan la hnufual hle a ni tih pawh a hretu vek kan ni. Chuvangin, hetiang tih chingte chu khawtlang hruaitu leh mi pangngai chin chuan en hrek hrek loin i en hruk hruk tawh ang u hmiang.