SORKAR SUM

Nikum, 2014-2015 chhung khan kan sorkar chuan sum lamah harsatna nasa tak mai a tawk a. Manganthlak tham zet maiin kan sum dinhmun a buai a. Hman zawh tawh anga lang, mahse a taka hman hauh si loh (K.Deposit kan tih mai) kha a awm a. A ṭhen phei chu kum hmasa lama mi te a ni nual nghe nghe a. Kan dinhmun kha hrilhfiah buaithlak khawpin a chingchivet kan ti thei ang. Lehlamah sanction a fel, lehlamah erawh, ‘Lo pe chhuak hauh suh u,’ tih thu khauh zet maiin hnathawktute a phuar bet leh tlat lawi a. Kan sorkar hotute sual vang pawh ni lo, mangan thiltih ni hlawm tawhin a lang a. Tlem lai phei kha chuan kan sorkar hotute lu pawh tih takmeuh meuhvin a hai a. Finance Minister tan chuan cher phah dawk dawkna tham khawpin sorkar sum kha a buai a ni. Mahse le, kan Mizoram sorkar hruaitute hi chu an felin sual ngaihhnathiamna hi an nei sang khawp ni tur a ni, kan aiawha mawhphurtu ber tura kan thlan te hi chu an rilru hi a hah ve lutuk lo nge ni dawn ni, a sa mam zawng leh a hmel sar zawng hian an kal laklawh a, mipui mimir kan mangan em em lai hian an cher ve thei mang hauh lo pek a. An thusawiah te beidawng awrawl te pawh han langin han huihah ve dat dat ṭhin angin lang mahse kan ram hruaitute apiang mai hi an in leh lo a thang a, an taksa a mam tawlh tawlh a. A ṭhen phei chu an thau chak lutuk hi an hriselna a ngaihtuahawm zawk mah hial ṭhin.

Tunah sorkar kum thar 2015-2016 kan han chuangkai a, kan sum dinhmun a ziaawm ta ni ngei tur a ni, K.Deposit lak chhuah dan te pawh sorkarin a sawi ve ta a. A lawmawm khawp mai. A hmaa kan dinhmun ai chuan kan dinhmun hi tha ve deuh tawh turah a ngaih theih ang chu. Kan awmdan hmasa kha a manganthlak em avangin tuna tlema kan ziaawma a’n lang te hi a lawmawm lehzual a. Mahse khati khawpa kan mangan nachhan leh kha dinhmuna kan din nachhan chiang tak kha kan sorkar hian a chhui chhuakin kum tharah hian thil kalphung pangngaiin kal ta se khatiang dinhmun kha pumpelh turin kan inbuatsaih em tih hi ka zawhna a ni.

Chhungkaw tam tak chu an khawsak dan ang angin an tal naw naw a. A chang leh an harsa em em a. An mangang hi pawisa puk tur te zawngin an vak ruai a. Anih loh leh chhungkua an inmawhchhiat bur bur a. A ṭhen phei chu an innghirngho chiam chiam a, an keh darh hial ṭhin. Chutah pawisa an han nei ve leh lawih lawih a. Engtin tin emaw khawi khawi aṭangin emaw pawisa an han nei leh mai bawk a. Chuveleh an han awlsam leh thut mai a. Incheina te, intuituahna thil te a ṭhenin an lei hmiah hmiah a. Reiloteah an harsa chhunzawm ve leh mai a. Chuti reng reng chuan ruahmanna puitling siam hlei thei lovin mangan leh thawven a inthlak chhen mai a. Mahse nikhua a lo rei chuan thil manganthlak tak tak a awm nual ṭhin.

Hetihlai hian chhungkaw ṭhenkhat chu fel takin an inenkawl a. An tih theih tur leh tur loh an thliar fel thlap a. Zawi zawiin chutiang chhungkua chu an ṭhang zel a. Nikhua a rei chuan an changtlung telh telh a. A tirah tlawm takin bul an ṭan a, mahse nikhua a rei chuan an ngelnghet tawlh tawlh a, a tawpah chuan awhawm takin an awm fo mai.

India ramah State hrang hrang kan awm a. Kan ṭhenawm Tripura-ah chuan an Chief Minister chu tlawm takin a inchei a, a nupui pawh Autorickshaw-ah te a chuang tih kan hmu a. Mahse an State hausakna chu thlamuanpuiawm tak a ni. Miin lo a neih a, thlai a thar chuan a thlai thar phurh chhuahna tur kawngpui chuan a lo chu a pawh mai dawn a ni tih rinna nghet tak mipuiin an nei a. An mitin chutiang dinhmun chu an hmu a, a takin an tawng mek zel a. Kawlphetha an neih zah leh an mamawh zah te, Rubber an neihdan leh a ram mipuiin an hlawkpui dan te leh an Budget kalhmang te ngaihtuahin Tripura State chu chhuk en mai chi awzawng a ni lova, pawisa thilah a State pumpui pawh buai thut tur anga ngaihtuah theih awzawng an ni lo. Chutihlai chuan State ṭhenkhat, Tripura aia upa leh lian ṭhenkhat chu awmze nei lovin kan la awm a. An budget chu a lehkhapuanah fel thlup mah se mipuite retheih dan leh a ban pha ve lo te tan chuan hman aṭang khan tah leh hathialna ram a ni.

Keini pawh kan retheih chhan leh kan awmdan dik tak kan chawh chhuah a, kan harsatna su kiang tura kan pawisa enkawl dan fel lo kan thaibo theih loh chuan vawiina tlema ziaawm ngawt hi a awmzia a sang lo hle ang. Budget thar kan pharh ang a, kum thar hlimah chuan midum hlawh la hlim ang maiin kan phurin kan hlim ve hle ang a. Mahse khawsak dan dik lo ta na pui chu nikhua a rei telh telh ang a, kum chanve hnu lamah chuan kan lungngai hi kan indawm kun leh ngawih ngawih mai ang tih hlauhawm tak a ni. Chutih huna kan lungngaih loh nan chuan nikumah te, kum hmasaah te khan eng vanga khatia awm ta mai kha nge kan nih hriat a

ṭul khawp mai. Ram chhungah chhiat kan tawk nasa a, chumi thawidam nan chuan vaibelchhe tam tak kha loh theih lohva hman ral a ngai ta em ni? Nge, Central sorkarin kan hmuh tura kan chhut chhuah sa leh kan budget a awm fel sa diam, min pe tura an intiam vek tawhna an rawn sut leh ta thut em ni? Nge, beiseinain budget kan siam a, chumi ring chuan kan kal a, a tawpah kan budget chu kan tlin leh ta lo thut em ni? Nge, sawilan ngam mang si loh, ruahmannaa tel lo sum leh pai senna kan nei tam lutuk em ni? Nge, kan budget awmzia hrechiang si lovin kan pawngpaw tih mai mai a, hmuh tur lam ngaihsak uluk si lovin hmanna tur lamah inhnuh hniam kan tum lovem ni?

A thu hrimin a kum a tin maia Education Department bikah zirtirtu hlawh indaih lo kan ti reng mai a. Zirtirtu te thawhna (Education Department)-ah hian puanhnuai thil a tam lutuk a, kan chingfel thiam si lova, heti hi kan ni ta reng mai. Entir nan, zirtirtu pension tawh leh thi tawh daih, hlawh la la ngar ngar anga awm an tam lutuk em ni? Nge, zirtirtu awm lo pui hian hlawh an lo la ve tlat tlat zawk? Anih loh leh MR bill lo tawp te hming hian MR bill tam tak kan sengso hiau hiau reng em ni? Heng Education Department chhung bika ka zawhna te hi tlem lai khan thil thleng ngei a ni tih finfiah vek a ni tawh.

FAO ṭhenkhat hausak em emzia ngaihtuah hian khawilaiah emaw hian kan budget hi rin phak bakin a put ru hiau hiau ang tih a chiang em em a. Engineer ṭhenkhat chuan an hlawh hi pakhatmah la hauh lovin GP Fund-ah an dah vek thei tih te a awm a. Engmah thawh chhuah nei lo nupui hautak zet mai leh fate hautak zet zet nuamsa taka kawl thei chunga in te an la sak zawih zawih theih hi chuan kan budget hi a lehkhabuah chiang mahse a takah a chiang thei lovang tih a hriat sa reng bawk.

Eng pawh ni se sum chungchangah kan mang­anna hi a reh a nih pawhin a reh chhan hria ila, kan manganna chhan pawh hre bawk ila a duhawm mang e.