Mizo ṭobul chhui tur din chungchang
Tun hnai khan USA-a Mizo Day hmannaah CM Pu Lalduhoma chuan Mizo ṭobul chhui tur din a nih tur thu a sawi a; Art & Culture Minister Pu C. Lalsawivunga pawhin hetiang lam hi a sawi tawh a. Kan hruaitu liante’n an sawi ṭhin avangin an ngai pawimawh hle niin a lang a, a lawmawm takmeuh mai.
Ka phak tawka ka lo buaipui ve ṭhin a nih avangin rilruah a tla na hle a. Chhuan tham ni lo mah se, ka lo beih ve fat fat ṭhin dan tawi deuhin sawi ila. Mizo ṭobul chhui tur din kawngah ṭangkaina a nei mial mahna!
Kum 2000 lo thleng tur lawm turin March ni 25 1999 khan Chief Minister Pu Zoramthanga hoin ‘Mizoram Millennium Celebration Committee’ din a ni a. Tih tur leh hmachhawp hrang hrang an duang a; chung zinga pawimawh tak pakhat chu ‘Mizo ṭobul chhui’ a ni. Sub-Committee an din a, Pu Lalfak Zuala, IAS (Rtd) - Chairman, Pu L. Colney, IAS (Rtd), Pu Thangkima Cherpoot, IFS (Rtd), Rev. Dr Zairema leh Rev. Dr Zaihmingthanga te an ni.
He Sub-Committee hian project siama an thawh dan tur leh senso turte duanga rawtna thehlut turin mite sawmna a chhuah a. A tawi zawngin, group 15-in an thehlut a, chung zinga group 5 an thlang chhuak leh a. Chungte chu a hran ṭheuhin Sub-Committee chuan ngun takin a kâwm vek a. Tichuan, keni group chu min pawm ta a ni (Mizoram Millennium Celebration Sub-Committee Report, 1999, p.3-4). Kan lawmin kan phur hle nâ a, a hnuah Chief Minister-in sum a sanction theih loh avangin a zuih ral ta a ni.
Kum 1994 khan Pu Lalawia, Director, Higher Technical Education min kawhhmuh angin Pu Rualzakhuma, IAS (Rtd), Development Adviser, NEC, Shillong hnenah huaisen chhuahin project thil telin dilna kan thehlut ve tawp mai a. A hnu feah interview turin min rawn ko a, Pu C. Laitanga, chutih laia Deputy Director, Art & Culture nen kan kal a. Hlawhchhama kan inngaih hnu, rei feah sum tlem azawng min rawn pe hlauh a, kan lawm viau.
Mizo Writers Association office bearer - Pu C. Rokhuma, Pu James Dokhuma, Pu R. Lallianzuala leh kei te chuan pawl pawimawhah Pu Lalfak Zuala, IAS, Chief Secretary chu a chamber-ah May ni 16, 1994 khan kan hmu a. Kan pawimawhte kan sawi zawh chuan hun thawl a awm hlauh a. Ka vei em em ‘Mizo ṭobul chhui project’ ka neih thu ṭhiante remtihnain ka thlen a; ‘Ka lo en ve ang e,’ tiin min chhang mial a.
A tuk (May ni 17, 1994)-a ka va hmuh chuan ka project siam chu muangchangin a keu a, ngun takin a en hnu chuan, “Ka pe ang che chu ka ti thei lo a, kawng ka lo zawng ang e,” a han ti chu, beng thleng thlenga bawp khai a ch^kawm nasa mai. A chamber ka chhuahsan chu ke pên hi a zâng haih mai a, keartui hian lei a dek meuh lo a ni ber e.
A tawi zawngin, nuai tlem deuh a sanction a, tichuan, kum 1995 April leh May thla khan Thailand, China leh Burma-ah zinin, Mizo ṭobul nena inzawmna nei âwm zawngin, a theih chen chen kan tlawh a; NEC aṭanga sum tlem deuh kan dawn hmangin Tripura, Manipur leh Mizoram dung leh vâng kan tlawh thung. Sum kan neih tam tawk loh avangin China leh Thailand-ah hian kan châm rei thei lo a, lehkhabu kan lei te, kan tlawh theih an hmun hluite leh an museum aṭangtea kan zirin, China ramah hnam pathum, Thailand-ah hnam pahnih, Burma-ah hnam pahnih chu Mizote nen chhui zawm a, kan ṭobul inan dante zir chian atan kan hual a, hmachhawpah kan nei a ni.
Kum 1997 vela Lai Autonomus District inthlan dawn khan seat insem kawngah harsatna an nei deuh a. Pu Hum Hre chu ding ve lo a, foreign zinnna kawng zawnsak chutih laia an party President leh CM ni bawk chuan a sawihmuh a. Inthlan zawh chuan Pu Hmun Hre chuan min rawn zawng a. Mizo ṭobul chhui tura project siam a, kan pahniha zin turin rem kan ruat a. Hah deuh takin ka duang nâ a, sum a hmu thei ta lo a, zûzî zo ta.
Hengte hi kawng awm lo kan sât chawp a, kalna awm lo kan dap chawp a, huaisen a ngai a, zah tawrh a ṭul chang lah a tam. Kan thiam ang anga hmun hrang hrangte tlawhin kan zin a, lehkhabu ṭhahnem deuh ngun taka kan chhiar hnuin mite mut reh ṭhup hnuah pawh meng lui fan fan a, mite zing thawh hmaa tho ngat ngat a, mit kham leh mut chhuah pawh haider lui tlata beih fat fat avangin, India, Burma leh Bangladesh-a Mizo Chanchin, phek 1,021 awm chu kan lo sual chhuak ve ta hlawl mai a. Kum 2004, 2014 leh 2023-ahte chhut nawn a ni ve a, a ṭhat leh ṭhat loh chu mi dang sawi tur ni se, mahni erawh chu kan lungawi ve hle.
Tun ṭuma Mizo ṭobul chhui tur sawrkarin din a tum hi engtin nge kalpui a tum tih kan hre pha lo a. Tel ngei awm lehkha thiam sang tak tak te, an nihna leh dinhmunin a zir vanga tel ngei awmte an awm ngei dawn a. Politician-te an tel a remchang lo ang a, lâr khel chunga research thawh pawh inmil loa ngaih a ṭha ngei ang. Mi taima, mahni chauh pawha thawk ngar ngar ṭhin, awm mai mai aia chhiar leh ziak nuam ti, lâr leh hmingthan zawng loa hnam tan a ni tih hriaa bei ngat ngat tur sawrkar hian zawng thiam se a ṭha ngei ang.
- B. Lalthangliana, Chhinga Veng