Kohhran leh inpumkhatna
Thuhma
Kumin March thla ni 6-10, Mizoram Baptist Kohhran inkhawmpui leh rorelna sang ber, BCM Assembly vawi 128-na, Lunglei Electric Veng kohhrana neih takah khan thupuiah ‘Inpumkhatna’ tih hman a ni a. Thuchah sawitute’n thiam tak takin an sawi a, a ngaihnawmin tisa leh thlarauvah pawh hmasâwnna tam tak a thlen a ni.
Tun ṭumah hian BCM Assembly laia an sawi bâk leh ka ngaih pawimawh ṭhenkhat sawiin inpumkhatna thu i han chip chhin teh ang. Kan thupuiah khian ‘Kohhran’ tih a tel kulh mai a, kan tinzâwn (focus) tur ber pawh Zoram kohhrante a ni.
Inpumkhat chu eng nge ni?
Inpumkhat tih awmzia chu, “Rilru leh ngaihtuahna hmun khat pu, ngaihdân pakhata luang, kâwn khata liam za, tihna a ni,” ti ila a fiah mai âwm e. Political term-a kan sawi dawn chuan ‘coalition’ a ni a; mi chu an inpumkhat chuan ngaihdan pakhat hi an inṭâwm ṭhin.
Inpumkhat turin eng nge tih ngai?
A chung lamah khian ‘coalition’ tih kan sawi a; JF Laldailova Dictionary-ah chuan, ‘infin chiah si lova ṭan hona’ tiin a hrilhfiah. Chumi awmzia chu – chên ho emaw, an zinga tel ve emaw, an chaw bêl zenpui ni kher lo pawha an thutlûkna va amen-pui (moral support) lam hi a sawi tum ber a ni.
Entir nan, sawrkar laipui politics dinhmun thlîr ila: I.N.D.I.A leh NDA-te’n lamṭang an nei ve ve a, I.N.D.I.A. pawlah hian Congress bâkah party hrang hrang an tel a, NDA lamah pawh BJP leh party tênau tam tak an tel bawk. Mahse, Congress nih kher emaw, BJP nih kher emaw ngai lovin, mahni party bil aṭang ṭheuhvin an inthlâwp tawn ta ṭhin a, chu chuan inpumkhatna ropui tak a siam ta a ni.
Inpumkhat tura kan tih tur ni ta chu ‘inthlâwp tawn’ mai hi a ni e. Unau, a thlum a al ei za, ‘thih leh ruam khatah, dam leh tlâng khatah’ ti ṭhin hnam khan, tunah zawng inpumkhatna thu sawi a lo ngai ta mai hi a va mualphothlâk êm! Tu mawh nge? Tu thiam loh nge? Tu zir loh nge? Tu tih sual nge?
Mizote hi kan inpumkhat ta lo em ni?
Aw, inpumkhat lo ve. Pi leh pu hun laia inlungrual êm êm ṭhin hnam kha a bo zo ta! Tunah zawng ‘Paula pâwl, Apollova pâwl, Kiphaa pâwl’ kan awm tâk hi. A va pawiin a va lungchhiatthlâk em! Khawvelah a hnam pum ang pawhin inṭhen tham pawh kan awm loh laiin ngaihdan hrang nei erawh kan va tam si ve! Kohhran thilah meuh pawh zêp rual a ni em ni? Kan inerin kan inel a, kan indovin kan indêu zel zawng a nih hi maw. Mahni kohhran ni lo chu kan sawi hnâwm a, mahni kohhran hi dik ber emaw kan inti ṭheuh mai a; inpumkhat rim rêng rêng a nam lo mai. Inpumkhat loh rah chhuah kan hria a, inpumkhat rah chhuah pawh kan hria. A ruh lang râwtin sawi ta ila, inpumkhat aiin inpumkhat loh hrâm hi kan duh zawk ka ti ngam sak!
Kohhran leh inpumkhatna
Ka sawi tum ber kan thleng ta! Mizorama kohhran hrang hrangte chuan inpumkhat duhin March 28, 2023 khan BCM Meeting Hall, BCM Office, Lungleiah Council of Churches in Mizoram ruangâm tur duangtu Drafting Committee an ṭhu khâwm a; lungrual takin Church Council ruangâm (structure) an duang a ni. Chutih rual chuan, Council of Churches in Mizoram din tura inthurualte hi kohhran panga - Presbyterian Kohhran, Baptist Kohhran, ECM, LIKBK leh Salvation Army-te chauh an ni. Kohhran panga chauh! Mizoramah kohhran za dâwn kan awm a ni lo’m ni kha? “Engah nge kohhran panga chauhvin inpumkhat an duh?” tih hi ka zawhna a ni.
Kohhran hming hmerin sawi lêm lo ila – chumi kohhran chu an pisaah lêngin, Church Council-a tel ve turin an va rîm a ni âwm a; mahse, chumia an kohhran hruaitu lawk pakhat chuan tel an tum lohzia uar mangkhêngin a lo sawi khum nek hlawm a ni âwm e. Amah ngei pawhin a sawi chhuak nghe nghe! A inlêngte chu beidawng takin an chhuak ta a nih chu. Inpumkhat aia inpumkhat lo duh zawktu lakah hian engtin nge chung lam khian ro a la rêl dâwn le? A hnam ang pawhin a zahthlâk khawp mai.
“Mizo chu inlungrual hnam an ni. Ṭhenawm khawvêngte’n chhiat ṭhat an tawh nikhuaah an inensan ngai lo. Mikhual chungah ṭhat an chhuah ṭhin,” tia khawvel hriat kan nih mek laia thlarau lam khawih thil bera kan inpumkhata kan inthurual thei lo hi chu a nâin a va pawi teh lul êm! Politics ṭawngkam ‘coalition’ ang hrima kan ngaih vang a ni thei mai ang em? He, inpumkhat duh lohna hian patling a rûm a nia aw! “Lalpa pakhat, rinna hmun khat, baptisma hmun khat,” (Ephesi 4:5) tia thu hril ṭhin vek kan ni chunga kan inpumkhat thei ngang lo hi chu – makah pawh mak chung chuang tak a lo ni. Heti hrim hrim chuan, “A hahthlâk êm mai! Kei zawng ka bâng!” tia mahni puanthuah têl sawk sawka haw nal nal mai a châkawm rum rum alawm le! Mahse, tisa thil a ni si lo va, a rem chiah bawk si lo. Kan khawsak dân erawh a beidawnthlâk ngawih ngawih rêng a ni.
“Unau vek kan ni a; tu mah inen hrang lo vang u aw! I inngeih dial dial ang u,” tih chhânna chu maw, “Aih, inngeih kan duh lo. Inngeih loh hi a nuam! Kan rawn inngeihpui peih lo a che u. Kal rawh u,” tih a ni a; a patling zia lovin a râpthlâk ṭhin ngawt lo maw? Patling leh patling, meng leh meng, chhûn pachangah khati khan an lo indâwr a nih âwm chu! A nâ a nia! Na tak a ni.
He ‘inpumkhatna’ hian pâwl (denomination) pakhatah i awm khawm ang u, tih lam a kâwk lo va; zalên takin, mahni kohhran bil aṭang ṭheuhvin, a duh apiangin he Council-ah hian a tel theih a ni. Mahse, mi duh lo na nâ nâ chu eng kan tih tâk ang le? Kei hi ka lo ṭang leh mah mah ṭhin em maw ni (?), tu’n kan ṭawng lo haw lo se, kohhran tênau tê tê, hmêlhriat leh ngam tlâk deuhte hnenahte hian, “Ngâwi teh u, nangni kohhran leh keini kohhran hi inpalai tawn dan i ngaihtuah teh ang u,” tiin awm hmunah ka lo sawi ve châmchî ṭhin – eng ni lo bera hian! Kei chu inpumkhat duh mi ka ni a, kan kohhranah rawn lut hlawm se, ka ti a ni hran lo. Kohhran dang aṭanga inpumkhat theih kha alawm ropui ber zawk. A nihna takah chuan mahni leh mahni hi inrem lo ber kan ni hial zawk lo maw? Tualchhûng kohhranahte hian nihna chuha duhin mi dang kan dîp fo a nia!
Tlipna
A tirah khan Church Council-a tel duh kohhran panga chauh angin ka han sawi tak nâin, nakinah chuan, Pathian zârah an lo pun zel beisei ila. Tun dinhmunah panga chauh ni mah se emaw, pun belh pawh awm tawh lo mah se, lungâwi ila; kan inpumkhatna turah hian rah ṭha a chhuah zel beisei bawk ila. He kan ram Mizoram hi Krista lalna ramah chantîrin inpumkhatna nen LALPA rawng i bâwl zel ang u.
– V. Kungtea,
West Saizawh, Awmhar Cabin.