Party politics leh VC/LC inthlan
September 24, 2024-ah village council inthlanna (by-election) kan nei dâwn a. Nakumah village council leh local council inthlanpui kan neih leh dáwn. Zo fâte khawtláng rorelna VC/LC kan kalpui dan hi mutmawh hnarmawha hun rei tak ka lo neih tawh a ni. He VC/LC kalpui dan hi ṭhiah a, a thar hman mai theih tur ruahmannate pawh ka ziak tawh a, mahse, chu chu tun ṭumah chuan ka rawn tar lang rih lo vang. Tun ṭumah chuan VC/LC kan inthlan dan leh kalpui dan ṭha lo hi eirûkna bul a nih dan te, kan khawtlang nun leh Kristianna tichhetu a nih dante kan ziak dawn a ni.
Zo fate zingah hian ram leh hnam hmangaih lo, siam ṭhat duh lo chu kan awm lo ang tih mai tur a ni. Amaherawhchu, engtiang chiahin nge kan siam ṭhat ang, khawi aṭang hian nge bul ṭan tur, tih hi kan buaina a ni. Chemtâtrâwta thawnthu ang mai hian kan inpuh tawn kual vel vek a, a ngaiah kan kual kan kual mai chu a ni. Chemtatrâwta kha kaikuang cheh mai mai theih loh khan inveng ṭha se chuan thubuai hlabuai a awm lo mai tur a ni. Chuvang chuan, ram leh hnam heti taka a chhiat hma hian lo inveng ila ṭha tur tih mai pawh a awl ta a nih hi. Article dangah ka ziah tawh ang khan ram leh hnam siam ṭha tur chuan party politics system ṭha lo, ‘Ṭhat theih miah lohna bâwm’ hi kan ṭhiah hmasak phawt a ngai a ni.
A hmasa berah chuan, VC/LC kan thlan leh siam dan hi khawtlâng lungruallohna thlentu bul a ni tih hi ka sawi duh chu a ni. Tuna VC/LC roreltu tur siam kan tum dan aṭangin indonain bul kan ṭan nghal a. Party tinin an party candidate tur an buaipui a, khaw chhungah indopui an rawn siam ṭhin a ni ber mai. Party hruaitute’n candidate tur mi ṭha mipuite vote duh tur an zawng ang. Khawtlângah mi hmingṭha an thlan chhuahte chu party politics-ah an hnûk lût a, an duh emaw, duh lo emaw, party politics indona chhungah an zuan luh ve a ngai. Nihna thar an inbel a ngai a, an hmelma ni ngai miah lote pawh hmelma leh eptu anga do a lo ngai ta ṭhin a ni. He VC/LC inthlan hi party hruaituten an party sawh ngheh nan party politics bawlhhlawh a tel duh ngai lote thlêmna leh hnuh luhna hmanruaah an hmang ṭhin.
A pahnihnaah chuan, VC/LC siam dan leh hnathawh dan hi eirûkna (corruption) bul inṭanna a ni. Khawtláng rorelna hna hautak tak thawk tura kan thlan leh siamte hian an tha leh zung, hun pum deuhthaw an hman a ngai. Chutih rual chuan, sawrkar aṭangin hlawh mumal chhûngkaw châwmna tham an nei lo. Chuvang chuan khawtláng tana hnathawh tur sum lo kal aṭangte khan hlawkna lo insiam duhnate a lo piang a. An tan chuan eirûkna tûr thlêmna hautak tak hmachhawn chunga rorelna kalpui a ngai ta ṭhin a ni. VC/LC mi fel tak tak deuh vek, khawtlang, ram leh hnam tana mi rinawm tak tak kan neih laiin VC/LC nih vanga hausa ta thûr thûr pawh kan awm ta mek zel chu a nih hi.
Pathumnaah chuan, VC/LC thlan leh kalpui dan ṭha lo hi Zo nun mâwi tichhetu a ni. Tun hma chuan khaw tin mai hi an inlungrual em em a, inṭhenawm khawven chungchângah pawh a thlum a al ei zain an nung ṭhin. Sa an kah pawhin ṭhenawm khawvêngte an pe ve a, thlai tharte pawh an inpe liam liam a, chawhmeh pawh an insuah ṭhin. Tunah chuan chungte chu thawnthu hlui an lo chang zo ta a ni ber mai. Khawtlâng rorêlna chu party politics aṭanga siam a nih tlat avangin khaw tê ber thlengin party indona chuan chîm loh khua a nei lo a ni ber mai. Chu party politics indona chuan chhûngkua min ṭhen darh a, khawtlang mipuite ṭûl lovah kan indo a, kan nihna ni miah lo party politics-in min pek - MNF, Congress, ZPM, PC, AAP leh BJP nihnate kan inbel a. Saw pa saw MNF pa a nih saw, saw nu saw Congress nu a nih sawi, tia inelsên nan chu party hming chu kan hmang ta ṭhin a. Party politics chuan thingtlang khua leh khawpui veng hrang hrang inpumkhatna, Zo nun mawi leh nuam tak kha a ṭhiat zo ta a ni ber mai.
Chutiang taka VC/LC kan siam dan a ṭha lo tih kan hriat reng chu a siam ṭhat dan a awm em? Engtin nge VC/LC inthlana party politics chu kan tihbo ang? Party tel lovin VC/LC candidate chu a siam theih loh em ni tihte kan ngaihtuah a ngai ta a ni. Kan ram leh hnam hi kan hmangaih tak tak a, eirûkna (corruption) hi kan do tak tak dawn a nih chuan phêngphehlepa khua a tlai hmaa kan chet chhuah a ngai.
Mizoram mipui hian VC/LC hi party politics candidate hmanga siam tur tih hi danah a awm hran lo tih kan hriat a ngai. He party system tih dan leh kalphung ṭha lo awm chhan chu induhsak bik duhna vang a ni. Sawkar ding lai party thlawp loh VC/LC neih hlauhna vangte pawh a ni. Tuna kan sawrkar ding laiin an thupui chu mipui sawrkar siam a ni. Mipui sawrkar siam tur chuan VC/LC-ah party sawrkar siam loh hi hna hmasa ber tur a ni ang. Party ruih chilh duh lo khua leh veng ṭhenkhatah independent candidate-in VC/LC siamte pawh kan nei tawh ṭhin. Kan khawtlang leh vang kan hmangaih a, inpumkhatna kan duh a, rorelna thianghlim neih kan duh chuan VC/LC-a party sawrkar siam loh kha a pawimawh hmasa chu a ni. Inthlan pawh ngai lovin chuhtu awm lo pawhin VC/LC-te hi kan duh chuan kan siam thei. A nih loh pawhin tlawmngaia independent candidate tur kha mi eng emaw zah kan sawm ang a, chûng mite zinga mi chu kan thlang mai ang.
VC/LC thlang tur hian campaign chiam chiam pawh a ngai lo. Khaw tin leh veng tin hian kan veng mi leh sa chu kan inhre vek a, khaw dang leh veng danga mite kha in candidate ve theih pawh a ni lo. Zo fate chu thil ṭha intihhmuh hnam kan ni a, tun by-election aṭang hian intihhmuh sup sup ila, corruption kan do hlawhtling nghal a ni mai dawn lawm ni? Kohhran pawl hrang hrangte pawhin eirûkna hi kan vei tlang vek a, kan do tlang mek a ni. He eirûkna lo awmna bul VC/LC-a party politics hmanga kan kalpui hi ṭhiat ngam ila kan hlawhtling a ni mai. Kohhran hote’n kan ṭawngṭaina hi a taka kan um zui si loh chuan hmelma pa hnathawh hi kan tirêm tak tak lo vang.
Kan ram leh hnam damna kan duh tak tak a, inpumkhatna kan duh a, eirûkna kan do dawn a nih chuan VC/LC inthlana party politics kalphung ṭha lo hi i do ngam ang u. Hebrai 12:4-ah chuan ‘sual dovin thisen chhuak khawpin ṭan in la lo’ tih pawh kan hmu a. Thisen chhuah pawh ngai lovin, thil dik lo leh ṭha lo kan hmuh leh hriat VC/LC party system-a kalpui hi ṭhiat ngam ila, do ngam ila, hmelma pa chuan tih ngaihna a hre dawn lo a ni mai. Sawi sawi lam a ni lo, a tih a tih, a chêta kan chêt chhuah chuan VC/LC thlan dan kalphung thar chu a piang mai dawn a ni.
- Rev. Dr. Zaichhâwna Hlàwndo