Written by
- Rindika Mizo Hmun Thengthaw R<n

MI NGHET KAN CHHIATPUI!

Tunlai chu kan zirna kalphung leh zirna hmunhmain rilru a luah deuh bawka, i han sawi leh teh ang. Mimal (private) sikul hmunhma leh building ṭhat loh zia leh rikrum thila a him tawk loh zia te, kan sum chawi nen pawh a inphu tawk loh thu, tun hnaiah sawi a nasa khawp mai.

Ni e, kan sikul hmunhma leh bungrua (material) hi han en thlithlai ila a chhe viau mai. Chutih laiin, thla khata kan sum (fee) chawi tlingkhawm tam ziate han ngaihtuah chuan a inmil chiah lo a ni. Zirtirtu hlawh zat ãwm vel kan hre deuh fura, zirtirtu hlawh baka sikul neitu ten an la hlep tam zia pawh kan chhut thiam ve deuh fur.

Mizorama mimal sikul dintute hian sumdawnna rilru puin sikul an din deuh zel, ti ila kan sawi sualin a rinawm loh. Mahse, sumdawng rilru pu ngawr ngawra din an ni bik lovin a lang. Sikul an din tirh leh kum tina an infak (advertise)-na aṭangin chu chu a chiang. Zirna ṭha pek te, bungraw ṭha leh hmunhma nuamte min tiam ṭhin. Mahse, an infak ang erawh an ni vek lo.

Chutih laiin mimal sikul ringawt sawisel hi a dik bik lo. Private school bawh lo thei loa min siamtu ‘Sawrkar Sikul’ hi a bulpui chu an ni! Anni hi kan dem tel ngei ngei an ngai. Anni tihṭhat duh loh vanga private sikul

din leh bawh kan ni! Anni hian tiṭha duhin peih se chu tuna kan buaina tam tak hi a fel duak ang.

Sikul ṭha lo na ná nàah chuan tunge mahni fate kaltir reng duh bik ang? Mi rethei t> t> pawhin kan fate’n zirna ṭha an hmuh dawn phawt chuan tiin neihthinglung khawngin private school-ah kan indah hram hram a nih hi. Pan lo thei loa kan awm takah chuan, hmana kan khawngaih min diltute kha tunah chuan kan chungah an inluling ve ta a nih hi! Dem ngam tur pawh kan ni chiah lo, kan mamawh em. Heng zawng zawng hi Sawrkar sikul vanga kan tawrh vek a ni.

Tuin nge man chawi lohna leh hmunhma nei ṭha zawk chu duh lo ang? Mahse, zirna a chhiat miau avangin chu pawh chu thlahlel hleithei loin, man chawi ngaih zawkna hmun chu kan pan ta a nih hi. Sawrkar pawh an demawm tho rualin a demawm ber chu zirtirtute hi an ni, ka ti lo thei lo. Anni-ho hian thununna (Discipline) lek kawh peih hek lo maw le. Hlawh an lak tho chuan pawi tihna vak pawh an nei lo emaw ni?

Ngati nge cheng sing khat pawh hlawh pha mang lo private school-a thawkte aiin Sawrkar sikula thawk, cheng sing tel hlawhte hi an zelthel zawk kan tih chuan, an ngheh vang! Private School-ah chuan a nghet a awm theih tak tak loh. An pute mit tlung loa thawh hlau ngawih ngawihin an awm a, chu chuan a hruai ṭha ṭhin. Tin, sikul naupang hmuh loh an hlauh miau avangin theihtawp chhuahin sikul dang nen an inela, a chhe thei tak tak lo.

Sawrkar sikulah chuan inelna tak tak a awm lem lo. A chhan chu zirtirtute hi a nghet an nih miau avangin an ban ngawt ngawt dawn lo tih an inhria. Sikul naupang an neih tlem deuh leh an hahdam deuh dawn tihna a ni mai.

Sawrkar sikula thawk, zirtirtute hian an tu leh fate hi an sikulah an luhtir ṭha duh miah lo. Man chawi loa anmahni sikula kaltir ai chuan, sum tam tak chawia sikul danga luhtir an duh zawk. A chhan chu, an sikul kha an tu leh fate luhna tlak khawpa sikul ṭhaah an chhuah lo tihna a ni. Mi hnuaihnung tak takte luhna tur lekah an ngai a ni mahna. Mahni tu leh fate luhna tlak pawha an ngaih loh zirtirtu nih chu zah nachang hriat awm tak a ni.

Hman deuh khan kan political party pakhat hruaitu chuan, “Sawrkarna kan chang a nih chuan, Sawrkar hnuaia kun (Govt. servant) ṭhenkhat hi chu kan privatize (mi dang kutah kan dah) ang,” a ti. Kha kha Mizo mipui tam tak hian kan hrethiam lo. Thil tam takah chuan, Sawrkara inthlun ngheh aiin inthlun nghet mang loh hian kan ṭhatpui zawkin a lang tlat. Tuna kan sawi mek, zirtirtu nghet lutuk pawh hi kan chhiatpui mek chu a nih hi. Zirtirtu chungchang chauh lovah pawh a ni ṭeuh awm e.

Engpawhnise, zirtirtu ni mek leh la ni lehzel turte paw’n zirtirtu hna hi rawngbawlna a ni tih hre chungin thawk se. Tuna zirlai naupangte hi kan ram hmakhua a ni tih hre chungin ṭhahnem ngaihpui se. Private a ni emaw, sawrkar sikul a ni emaw mipui rawngbawlna hna a ni tih hre chung leh ram hmangaihna rilru pu chungin thawk se a ṭha khawp mai.

Rawngbawlna rilru pu chungin, ka han ti tak naa, rawngbawlna rilru pu chunga sikul din nia lang Kohhran sikul pawhin kal man (fee) eng-i-lo an titlawm zawk chuang lo a; rawngbawlna awmzia pawh hi kan hre chiah chuang emawni te ka ti leh deuh.

Engle-khawle, hmunhma leh bungrua nei ṭha zawk, sawrkar sikula zirtirtute hian an fate luhna tlak ngei turin ṭan han la se kan fel duak mahna.