YOGA I HLAU EM NI?
“Yoga hi a hlauhawm lo,” ti leh “Yoga hi Mizo Kristian tan a ṭha lo e,” tia inhnialnain kan chanchinbu a luah zing ta hle mai. Ṭhenkhatin pawm theih loha an ngaih laiin a
ṭhenin chutianga ngaitute chu ‘rilru zim’ leh hlauh ngah lutukah an lo ngai bawk a. Yoga chungchangah hian eng ang taka rilru zau pu tur nge kan nih le?
Yoga a hlauhawm em ni?
Krista bosan hlau lo tan chuan yoga hian hlauhawmna a nei vak lo. Hindu culture-a luh hlauh loh phei chuan yoga chu hlauhawm lo tak a ni.
Yoga-in a ken tel pahnih, Hindu culture leh Kristiante Pathian ni lo pathian dang thu a hril tel avang hian Kristiante tan chuan a him lo tih a ni mai a. (Hindu sakhua leh an culture hi ṭhen hran theih a ni si lo a). Khawthlang rama Hindu rin dan an pawm nasatzia leh International Yoga Day hmang tur pawha hmin an awlsamzia ngaihtuah hian yoga thiltihtheihna chu a lang chiang mai awm e.
Mi pakhatin min hrilh chu, a hmelhriat pakhat ṭhian, Kristian chu Delhi-ah yoga a ti ṭhin a, zawi zawiin inkhawm a thlahthlam a, a lo rei hnu phei chuan a ṭhi awrhah Baba leh tu tu emaw thla a awm ṭan a, Kristianna a hlat tial tial mai a ni tih a sawi. Yoga tih uar
aṭanga devotion hmang thei ta lo Mizoram ngei ami an sawi pawh ka hria.
Heng hi eng tin nge a lo awm theih? Meditation, yoga ti yoga-tu ber pawh Kristianin kan nei ve tho a, engati nge yoga hi kan tih-Kristian mai loh? tih zawhna mi tam takin kan zawt a. Pastor pension tawh ngei pawhin, “Om Shanti’ aiah ‘Aw Isu’ ti ila, ‘Krishna aiah Krista, Ganesh aia Tlantu” tiin a rawn rawt a nih kha.
Mahse, ka’n ti teh ang, Yoga thlaraumina (spirituality) leh Kristian thlaraumina hi thil hrang hlak a ni a, a tum (focus leh goal) pawh inpersan tak a ni a, sawi kawp theih a ni lo. Yoga chuan mahni (self) hi tun din a tum ngar ngar a ni a, chu chu Krista Kros-in tihhlum a tum ngar ngar kha a ni. Yoga meditation-in a tum pawh mahni ‘pathianna’ inhriatchhuah a ni. (‘Self-realisation’ (mahni inhriatchhuah) a yoga-in a tum ber chu keimahni kha ‘pathian’ kan lo ni reng tih hriat chhuah a ni a, Kristian self-realisation-ah chuan Pathian tel lovin engmah kan ni lo tih hriat chhuah a ni). A meditation hrim hrim pawh hi a thumal hman (‘meditation’ tih thumal) bak hi a inang lo. Yoga meditation-ah chuan ‘rilru bun ruah’ a ni a, Kristian meditation ah chuan Pathian thua ‘rilru tih khah’ a ni.
Yoga leh Kristianna hi inang hmel deuh si, mahse a tum leh a tawpna chu inhlat em em si a ni. ‘Christian yoga’ tia kan sawi fo hi, an yoga step leh kalphung zulzuia tih ve tho tumna rilru nena sawi kan nih chuan, a tawpa min thlenpui tur hi Isua Krista ni lovin ‘Krishna’ a ni ang. A chhan chu, yoga chu “Krishna hriatna tura rahbi” (stepping stones to Krishna consciousness) a ni miau a. Yoga tih paha Isua hming lo lam pawh hi ‘Lalpa, Lalpa’ mi ti nazawng...” a tihte zinga telna kawng a ni maithei! Kros hmang chuan Isua hnen chauh kan thleng ang hian, yoga hmang hian Krishna/brahman hnen chauh a thlen theih a ni. Isuan amah thlen theihna tura ‘kawng’ tia min zirtir kha a ni miau lo a ni.
Mizote chauhin em ni
Yoga hi hlau le?
Mizo Kristiante hi hlauh kan ngah nia miin an sawi hian, thu dik lo hulhual chu a ni lo mai thei. Khawchhak lung lum ṭhenkhatin kan hlau a, a
ṭhenin UID kan hlau bawk a, sakawlh hlau kan awm bawk a. Chutiang karah chuan Yoga chungchanga fimkhur tura kan han inhrilh leh hi, “hlauh ngah lutuk, dawihzep tak Kristian kan ni lawm ni?’ tiin kan insel a. Yoga lo venthawn avanga Mizote ‘hlauh ngah hnam’ ang hiala inchhuah hi a dik meuh maw?
Yoga chungchangah hi chuan Mizote chauh ni lo, khawvel Kristian kal fimkhur deuh (pluralist (pawmzam) Kristian ni lo) ho chuan zawhna an lo chawp chhuak vek a, inhnialna (debate) pawh a tam hle mai. Han google ila, “Does doing yoga make you a Hindu?”, “Yoga - Just Exercise or a Hindu Religion?” tih te, “Health - Should Christians Do Yoga?” etc. a lo lang nghal chuai chuai mai ang.
USA-ah pawh an school-a naupangte yoga practice-tir an nih khan nu leh pa ṭhenkhatte chuan an complaint a. Christian pawl pakhat, National Centre for Law & Policy (NCLP) chuan hma la zuiin Court-ah an kalpui a, San Diego County Superior Court chuan yoga posture-a vai hmingte naupang hriatthiam zawng, “kangaroo”, “surfer” “criss-cross apple sauce” titea an lo thlak tawh avangin naupangte tan a hlauhawm loh tiin a hnawl a, NCLP chu lungawi lovin an la appeal zui zel a ni.
Khawthlang rama Kristiante mai ni lo, Yoga neitu ‘vai’ kan tihte zinga mi, Hindu aṭanga Kristiana rawn piangtharte hlei hlei hian a ṭhatlohna hi an tlangaupui nasain an duh lo a, internet hmang thiam ṭhalaite chuan google leh youtube-ah kan hmu ṭeuh thei ang. Chutih laia keinin kan rizai lo zawn tum ṭalh hi thil ṭha a ni dawn em ni?
Kohhran hruaitute’n koh-hrante yoga laka fimkhur tura an chah hi yoga an hlauh tehchiam vang emaw, yoga leh Hinduism an do anga ngaih pawh hi a dik kim lo maithei. An tapchhak zawla sakhaw rindan hrangin a rawn luhchilha rawn barhluih a tum chuan a mi leh sate lo venhim tum chu a tihtur dik tak a ni lawm ni? Engmah lo ti lo ta se kan dem nasa zawk viau lo’ng maw?
A nihna takah chuan, yoga hian kan tapchhak zawlah min luhchilh a, chuti chung chuan hlauh nachang kan la hre lo viau zawk a nia. Hlauh tur hlauh nachang hriat hi tawngpawng at huai nen a enge thlan tur zawk ni ang?
Yoga Kristiante tan a him leh him loh kan zawh vak vak rual hian a lehlam zawngin, engvangin nge Hindute hian yoga heti tak maia thehdarha min barhluih hial an tum? tihte hi inzawtin chhan i tum ve bawk ang u hmiang. A phena awm hriat chhuah turte a lo awm mahna.
Yoga hi thlarau lam thil, thlarau nun khawih a nih avangin, tun damchhung chauh ni lo, thih hnu khawvel beiseitute tan chuan holam taka pawmzam mai mai chi a ni lo ve.
- Dr. Rohmingmawii