Written by
Zomawia Khiangte

MIZOTE LEH NUN TAK

Mizote hi hnam hlim thei tak mai kan ni a. Mi pali panga kan awm khawm tawh phawt chuan fiamthu thiam deuh pakhat emaw tal an tel ve thei zel a, kan nuiho dar dar thei zel.

Mizorama pa lar tak, inkhawm-pui nikhua pawha speaker atana an hman fo ṭhin chuan muk taka awm reng mai ṭhat lohna te, fiamthu thawh ve fo a ṭhatnate sawiin mi muk leh lutukte bula awm a hahthlakziate uar takin a sawi a ni awm e. A thusawi hi thu dik tak chu a ni ngei mai; amaherawhchu, Mizote hi a ho zawng leh fiamthu uar deuh deuh tur zawnga inzirtir hi kan mamawh ber rih lo em aw a tih theih.

Fiamthu hun chu a awm ngei mai; amhaherawhchu, chu fiamthu khawvelah chuan mi tam tak chu duh aiin kan cham rei mah mah ṭhin a, chu chuan kan nun a tithawheng a, a tiho a, laktlak lai tur a titlem a, takna kan tlachham a, a tawpah phei chuan mi laktlak mang loh, fiamthu chauha biak tlak lek mihringah kan inchhuah der thei a ni.

Mizo Writer of the Century - K.C. Lalvunga (Zikpuii Pa) khan a article pakhat ‘Kan mi Hmasate Titi Khawchang’ tihah khan heti hian a ziak a - “Kan pateho (Pastor Chuauterha, Pu Makthanga, Pu Rohmingliana, Pastor Challiana) nun kha a thutak a, thu ho mai mai an ngaina lova, fiamthu nikhuain thu nuihzatthlakte chu sawi bawk ṭhin mah se, an nunphungah hohna a awm lova, khang nun zahawm tak mai kha an puteho Pu Buanga te, Sapupate zia an rawn ṭhan chhuahpui niin a lang a, tun lai tak hian uar thar leh tul hlein ka hria,” (Zikpuii Pa Sulhnu, pg. 375) tiin.

Zikpuii Pa-in a duh ang tak hian khatiang an pateho nun tak ang kha tun lai hian kan mamawh tak zet a ni. Amah vek hian an naupan laia Zosap pakhat Pu Mena khan, “Lehkha thiam chu a ṭha, mahse chu chu kawng chanve chauh a ni, nun ṭha kan nei tur a ni,” tia a zirtir thu a sawi lang bawk a, a dik ngawt mai. Lehkha kan thiam hian fing ta lua-ah leh ropui ta lua-ah kan inngai duh khawp mai, mahse nun tak, nun laimu kan neih si loh chuan lehkha thiam hian hlutna tehchiam a nei lo.

‘Nun tak’ hi Pathian thu-ah chang kan uar tuk a, nunphung hrim hrimah pawh hian a pawimawh em em tho a ni. Nun tak nei, mi nun dahlau lo, nun thawheng lo, thu tak hla tak sawipui theih lehkha thiam; thalai. ram hnuk khawih thil ngaihtuah pha; mihring nunphung leh society anga kan chenhona atana thil pawimawh leh tha ngaihtuah peih mi lehkha thiam, thu tak tak inziahna lehkhabu bih ngar ngar peih mi; hmasawn lehzel na tur ngaihtuaha rilru seng peih mi taima Zoram hian a mamawh takzet a ni.

TV kan en a, sapho leh Korean ho nun thawheng lai zawng hi kan thlir tam ber a ni a. Ngaihsanawm dik tak leh an nun kan zir tur atana tha tak takte chu a tlangpuiin TV ah an lang ngai meuh lo (Journalist ten an interview a nih ngawt loh chuan). Chung mite chuan rim takin hna an thawk a, an zir ngawrh em em a, Pathian an tih a, dikna an ngaina a, an nun a thu tak a, an thawheng lova, fiamthu an thawh hman ve mang lova, an thu mai mai hman ve lova, thil sual pawh an ngaihtuahin an ti ve hman mang meuh lo a ni. Chung mite thukhawchang chu kan hriat duh chuan social media (TV, Facebook, Whatsapp, Twitter, Internet etc) ah ni lovin, lehkhabu aṭangin fumfe takin a hriat theih chauh fo a ni. Internet-ah te hian thil zawng zawng hi a awm lem lova, google search engine hmanga zawn hmuh theih loh thil tha tak tak hi he khawvelah hian a inphum ru ten tun a ni tihte hi i hriat hmaih lo ang u.

Nun zahawm thlep thlawp, thu tak leh dikna ngaina mi, fiamthu thawhna hun leh hmun hre hrang thiam, thu khel puitling khak mai, mi polite tak, nun laimu nei, a hmel leh incheina en mai aia belhchian dawl, a nun belhchian hnua phek dang tam tak keu belh zel tur awm, lehkhabu tha leina chang hria a, chhiar nachang hre bawk, mi rilte ngaisang mi hmuh ka duh a ni. Chutiang mi chu hmun fianrial raiha kawm turin hmun hla tak aṭang pawhin ka pan peih e, Zoram hian a mamawh a ni tih hrilh ka duh a ni.

- Zomawia Khiangte