Written by
- James Miahlung

Singapore Transport Model

Sawrkara hotute zarah ni 30.5.2016 leh 1.6.2016 inkar khan Singapore Land Transport Authority Academy (LTAA) ah Public transport regulation,“ tendering leh contracting chungchang training-ah ka tel ve hlau mai a. He training hi Singapore sawrkarin Public Transport System a kalpui dan zirchianna a ni deuh ber. LTA staff tharte bakah South East Asian ram ṭhenkhat leh Canada aṭangin training hi an chhim ve a ni.

Singapore khawpui hi sq km 719.1 a zau niin kum 2015 khan mihring 5,535,000 lai Singapore khawpuiah hian an cheng. Public transport system (Bus, Rail (LRT), MRT) a changtlun em avang leh nasa taka private motor an khuahkhirh avangin an traffic management pawh a mumal hle. Bus te hi chhawng hnih chi vek niin, chuan man a tlawmin, chuan a manhlah hlawm viau. Bus stand tinah bus hrang hrang, an kalna tur route leh timing fel takin a inziak vek a. Khualzin (Tourist) tan pawh awlsam tein kalna tur route leh timing a hriat zung zung theih a ni.

Tun hma chuan Singapore Bus system hi a felfai bik lo. Company hrang hrangin khuah-khirhna (regulation) mumal awm loin an service an pe ṭhin a. Kum 1973 khan heng private company/ operator-te hi khuahkhirh (regulate) an awlsam zawk nan leh service ṭha zawk an pek theih nan Singapore Bus Service (SBS) tih hming vuahin operator pakhatah a chhungkhawm vek a. Kum 1983 khan competition a awm a, service ṭha zawk mipuiin an dawn theih nan Trans Island Bus Service (TIBS) din leh a ni. A hnuah operator dang SMRT a rawn chhuak leh a, TIBS hi kum 2004 khan SMRT-in a la (acquired) a, kumin may 2016 khan Tower Transit (TT) a lo chhuak ve leh bawk.

Heng Bus service-te hi transport lama thuneitu sang Land Transport Authority (LTA) chuan mumal takin a control vek a. Quality of Service (QoS) standard khauh tak duangin, “Operator ten service standard an phak loh chuan hremna (penalty) pawh a pe ṭhin. LTA hian nitin bus chuang (commuters) aṭangin second 23 danah feedback pakhat zel dawng angin an inchhut a, feedback te hi rang taka bawhzui ṭhin a ni. Operator-te tan inthladah ngam chi a ni lo.

Public Transport Council

Public Transport Council (PTC) hi Public Transport Council Act, hmangin kum 1987 khan din a ni. Bus, MRT leh LRT fare chungchangah thuneitu sang ber a ni. PTC hi Transport Minister-in hoin, academics/ professors, tualchhung hruaitu, sumdawnna lam aiawh, labour union, media aiawh leh public officer-te telna niin member 17 an awm. PTC hian fare chang ni loin, fare pe ṭha lo, fare pe lote hremna leh fare kenkawh thlengin a buaipui a ni.

Gross contracting model

Kum 2015 khan Singapore sawrkar chuan bus regulate dan thar a duang a. He ruahmanna tharah hian tunhma ang loin sawrkarin bus lei ve tawhin, operator-te kutah a maintainance a awm ve thung tawh dawn a ni. Tin, bus fare aṭanga revenue tlingkhawm chu LTA kutah a lut ve tawh dawn bawk. Sawrkar hian bus service pe theihte tan tender a ko a, operator bus service theih turte chuan tender hi an chhang ang a. Contract hmute chuan sawrkar nen inremna (contract agreement) fel tak ziakin kum 5 atan Bus service an pe dawn a ni. He model thar atana lo inbuatsaih lawk nan kum 2012 khan LTA chuan Bus Service Enhancement Programme (BSEP) duangin BSEP hnuaiah hian Bus 800 lei belh a ni a. Kum 2015 leh 2017 inkar chhungin bus 450 lak belh an tum.

Electronic Road Pricing

Singapore khawpui tawt lutuk tihziahawm nan kum 1975 khan Area Licensing Scheme (ALS) duan a ni. He scheme hnuaiah hian Singapore khawpuia hmun lun leh tawt zual - Central Business district, square kilometers 7.25 a zau chu Restricted Zone (RZ) ah puan a ni a, he lai area a lirthei lut leh chhuakte chuan license an neih a ngai. “Bus leh Emergency motor te erawh chu ngaihhnathiam niin, nitin (Sunday leh holiday tiam lohin) zing dar 7.30 leh zan dar 6.30 inkarah restricted zone lut tur duh chuan license an nei a ngai a ni.

ALS tihpuitlin nan hian gantries 28 bun niin license nei loa Restricted Zone a lutte chu Singapore dollar 70 chawi tir ṭhin an ni. ALS hman hnu hian CB District a lirthei lut leh chhuak chu nasa takin a tlahniam a. ALS hman hma kum 1975 June thla a Restricted Zone a lirthei 32,500 an luh laiin ALS hman hnu chuan lirthei 7700 chauh an lut tawh a ni. Kum 1994 ah phei chuan Restricted Zone aṭanga lirthei lut leh chhuak chu 9.3 percent laiin a tlahniam hman a ni.

Kum 1998 khan ALS hi tihtawp a ni a, Electronic Road Pricing (ERP) a thlak a ni. ERP system-ah chuan manuala paper license lei ngai tawh loin, gantries tinah sensor leh camera vuah a ni a, lirtheiin Restricted Zone a paltlang dawnin, gantries a sensor awm chuan lirthei hma lama In Vehicle Unit (IU) khawl an vuah chu short range communication system hmangin a zuk bepawp a, IU chhunga awm Cashcard aṭangin Road usage Charge chu amahin automatic-in a in paih (deduct) nghal mai a. Hei hi IU screen a rawn lang (display) leh mai ṭhin.

ERP zone paltlang lirthei khalhtuin a Cashcard-ah ERP charge daih khawp pawisa a neih loh chuan ERP charge bakah a notice hmuh aṭanga kar hnih chhungin administration fee Singapore dollar 10 a chawi a ngai a. Fine te hi ni 30 chhunga chin fel a nih loh chuan Singapore dollar 1000 chawihtir emaw thla khat chhung lungin tan tir theih a ni.

ERP system hi khawvel hmun danga Transport thuneitute pawhin an ngaihven hle. ERP zulzui hian London, Ontoria leh Toronto-ah te pawh Road congestion Pricing scheme hi hman ve a ni.

Ngaihtuah zui ngaite

1. Public Transport Operators (City Bus owners, Maxi Cab owners, etc.) te tun aia mumal zawka sawrkarin a regulate theih dan tur kawng zawn ni se. Tun dinhmunah chuan mi chi hrang hrang, hmun hran hrana awmten Bus/ Maxi Cab an enkawl a, sawrkar (Transport Department) aṭangin regulate an buaithlak hle.

2. Lirthei pung zel avanga Aizawl khawpui tawt lutuk tihziawm nan Singapore leh ram danga an Road Pricing System hman lai te zirchhian a, kan ram mila seng luh theih te seng luh ve a ṭha khawp ang. Road Pricing scheme hian Traffic a tithawl mai bakah sawrkar tan revenue ṭha tak a ni.

Transport hian mitin min nghawng a, transport system a mumal loh chuan a tuartu tur chu mipuite an ni. Chuvangin, tun ai nasa in transport sector lam hi sawrkar, NGO leh mipui pawhin kan ngaihven a, ngaihtuahna kan sen nasat a ṭul hle a ni.

- James Miahlung

(Article a thu ziahte hi mimal ngaihdan a ni a, sawrkar/ department ngaihdan a ni kher lo)