Mizoram State Commission for Women Chairperson banna thehluh chungchang
Mizoram hmeichhiate hamṭhatna leh dinhmunte chawi kang a, an dikna humhalhtu tur Mizoram State Commission for Women (MSCW) Chairperson atana ruat Pi C. Lalchhandami (Pi Damtei) chu Mizo Students’ Union (MSU)-in a kum thuah, Rules-in a sawi, kum 65 aiin a upa (over age) tiin an complaint a. MSU-te’n MSCW inrelbawlna kawnga issue an siam hi mi tam tak chuan ṭul lo an ti hle. A chhan ṭhenkhatte:
1. State ṭhenkhatah kum upat lam bithliah an nei lo, kum naupang lam erawh kum 40 aia tlem an ni tur a ni lo, an ti.
2. West Bengal chuan kum 70 tling tawh pawh an ruat.
3. Central sorkarin kaihhruaina dan a siam zawng zawng Mizoram tribal-te’n lo zawm ve ringawt a fuh lo, state dangte kum thuah an buai lo.
4. Kum 1998-a MSCW a pian aṭanga Chairperson ruat tawh zingah Pi C. Lalchhandami hi Mizo hmeichhiate dinhmun chawisan leh venhim kawnga hma la chak ber pawl a ni a, Mizo mipuiin amahah hian beiseina an nghat nasa hle.
5. Hun reilote chhunga hmeichhiate’n harsatna an tawh sutkianna kawnga a hmalakna a chhuanawm hle.
6. Chairperson leh member ruat thuah a ruattu sorkarin an duh zawng mihring an dah ṭhinna hmun a ni a, sawibuai a awm ngai lo.
7. State pawn leh Central Women Commission thlenga mi chhuanawm leh Mizoram tihmingṭha thei tura ngaih a ni.
8. Member thar ruat danah a ni ngaite ruat nawn a ni tawh lo leh Aizawl khawpui aṭang chauha member ruat ṭhup tawh lovin, district ṭhenkhatte aṭangin party rawng kai lo, social worker-te leh hmeichhiahte chanvo humhalh leh venhim kawnga tui mite ruat thar an ni.
MSCW din tirh aṭangin Chairperson leh member-te hi ruling party mi leh sa, pro-party/support base-a ruat ṭhin a ni a, mithiam college/university-a thawk an nih pawhin party support base an ni châwk. A awmzia chu, MSCW hi political appointment board anga kalpui a ni a, kum naupang emaw, kum upat lam pawh chelek a ni ngai lo. MSCW hun hmasa lam term tinah kum 65 pêl tawh an awm thluah a ni. Hmeichhe lam inrelbawlna enkawl turin kum upa lam kan duh a, Mizoram mipui pawhin kan chawkbuai ngai lo. A ruattu sorkar a tlak emaw, sorkar thar a pian chuan chairperson leh member-te’n nodal department minister hnenah “Eng nge kan dinhmun zel tur?” tia thurawn an lak nghal vat erawh a dikin a lang.
MSCW term hmasa lama kum upat lam ngaih pawimawh a nih lohna entirna pakhat tarlang ila. Kum 2011 MSCW term-ah khan Pi Lalnipuii, kum 71 mi chu Chairperson-ah dah a ni a, a term a hmang zo. Pi Nipuii kum zatah mipui kan buai lo a, kan phun lo. Pi Margaret Zohmingi pawh a term a hman zawhin kum 66 leh thla thuma upa a ni a, a kum thuah sawibuai a awm lo a, tu mah an phunnawi lo.
MSCW Chairperson bakah, member lo ni tawhte hi birth certificate, school certificate, ID card, Aadhaar card kum zat ziahna danglam an ni fur a. A awmzia chu, hmanlai mi deuh kum upa lam chu zirna kum phuahchawp, sorkar hnathawh kum phuahchawp deuh fur an ni. Sorkar hnathawh kawngah officer lian, naute aia pension hma pawh an awm nawk zel. Officer aṭanga peon thlengin kum dik taka pension an vang hle a, kum inziak naupang deuh vek kan ni zawk. Vawinah pawh thihna a lo thlenin kum zat inhnialna a thleng fo a, a la thleng fo zel ang.
MSU chuan kum senior/upat thua MSCW hun kal tawh awmzia an hriat chianin buaipui zui tlakah an ngai lova an ngawihsan ta a. MNF party erawh chuan an hun laia MSCW Chairperson leh member-te kum zat pawh hre duh lovin a déngkháwng thei ang berin, na takin MSCW Chairperson Pi Damtei chu báng tura phûtin an rawn au chhuak a; chu mai chu duhtawk lovin, Bawngkawn Police Station-ah FIR an thehlut hial a ni. Hei hian party politics inbeihna a nihzia a pho lang. Heti zawnga an ti ta rau rau a nih chuan term hmasa lama MSCW Chairperson lo ni tawh kum 65 an pelh tawh hnua lo thawkte kha engtin nge sorkar hian a tih ve dawn le? MSCW Chairperson a nihna chu bâng tura nasa taka an nawr avangin Pi Damtei chuan bânna a thehlut a. Women Commission Chairperson vauna leh bâng tura nawrna hi India ram state dangah hriat a ni ngai lo va, kan ram ngeia inthîkna leh îtsîkna avanga hetiang thil a thleng ta hi a pawi tak zet. Mizo society leh kan Kristianna nen pawh a inhmeh lo hle a, tun hnuah chuan thleng nawn tawh lo se a duhawm hle ang.
Dan zawng zawng hi hman vek tur tihna a ni lo; a ṭulna leh mamawhna avangin dan ṭhenkhat chu sira dah hahdam ngai a awm fo (set aside). Dan siamṭhatna amendment pawh a ngai zel ṭhin a ni. Engati nge Congress sorkar leh MNF sorkar huna dan zâwm duh si lo khan opposition nih tak avanga dan leh hrai an rawn lak vung tak em em ni ang le? India ram state ṭhenkhat pawhin an zâwm lo chungin an buai chuang lem lo. Chu kum 65 pelh loh tur tih dan hmangtu leh hmanglotu State Women Commission-te zingah eng nge a ṭhatna leh a ṭhat lohna? He thil hi ram hnuk khawih, thu inchuh awm lai a ni. Political party hrang hrang chhunga women wing-te’n E-Media hmanga discussion/debate an neih ngei ngei a ngai, tiin rawtna ka siam duh a ni. Political party chhung leh pawnah mipa lam agenda erawh a ni teh vût lo thung.
Hun kal tawhah kum 65 pêl an awm nual thu kan sawi a. MNF sorkar hnuhnung kum 2022, MSCW ruatah khan Chairperson Pi Lallawmchhungi pawh a kum dik tak chu 68 yrs a nih thu hriat a ni (document proof). Sorkar hmasaa Women Commission member lo ni tawhte:
1) Prof. Lalhriatpuii,
2) Pi B. Vanlalzari,
3) Pi Lalrinpuii Renthlei,
4) Lily Chamdeli,
5) Gracy L Bawitlung,
6) Dr. H. Elizabeth,
7) Dr. Lalrinawmi Ralte
te an ni a. MSCW member atan ruat an nih tirha kum 65 pel tawh pathum an awm sa nghal niin a lang. Heng member zahawm tak pasarih zinga pathumte hian sorkar tharin body term thar a din theih nan bânna an thehlut a. Member zinga pali–Prof. Lalhriatpuii (MZU), Pi Lily Chamdeli w/o Lalrinchhana (L), Ex Minister, Dr Lalrinawmi Ralte leh Dr H Elizabeth te erawh chuan bânna an thehlut ve lo a ni. Danin a sawi kum 65 pelh phal loh tih chungchangah Chairperson leh member dinhmun a inang. Term hmasa lamte leh tuna term thar body kum upatna lai hi NGO, political party-te’n bûklung khat hmanga patla khai a pawimawh ta a ni.
MSCW chhunga Judiciary lam hnathawk turin Legal Adviser ukil pali (4) dah an ni a, heng legal adviser-te hian Women Commision zahawmna leh a ṭul anga hmeichhiate dinhmun chawikanna lama hma latu tur an ni. MSCW aṭanga party pakhat chawi len leh ropuina atana hnathawktu an nih a remchang ve lo. Hetiang ni tura ngaih a nih laiin, MSCW Legal Adviser pakhat chu MNF Legal Cell-a Vice Chairman ni mek a ni a, Party Legal Vice Chairman a nihna aṭanga Press Conference neiin, MSCW Chairperson ruat thar chungchanga dan bawhchhiatna nia a ngaih a sawi. Legal Adviser a ni chunga Women Commission heti zawnga a sawi chiam hi a nalh lo viau a ni. Pi Lallawmchhungi Chairperson hun laia dan palzûtna thil thleng a thlir duh lo, a ngaihtuah lo nia a lan mai bakah, Chairperson thar leh member tharte ruat an ni chauh a, hun kal zel atan MSCW hi chawk buai lova dimdawi ni ṭhin se a ṭha hle ang.
Aw le, Chairperson ruat thar chuan bânna a thehlut a, Congress sorkar hun lai leh MNF sorkar hun lai khan opposition party pakhat nawrna issue thil thleng ni se, Chairperson-in bânna a thehluh hi sorkar lam leh ruling party-in an pawm a rinawm loh viau. Tuna sorkar thlirna leh ruling ZPM party hian lo pawmpui ta se, eng nge ministry leh party tan hlawkna awm ang? Opposition MNF party leh ram tan pawh eng nge hlâwkna awm ang? MSCW Chairperson thu kal lai nihna chu ‘Politics Character Assassination’ a thleng leh ta a ni ber.
MNF party hian MSCW-in ṭha tak leh chak taka hna a thawh theihna tur ngaihtuah duh miah lovin, tun hmaa MSCW-a thil la thleng ngai lo, politics-a mimal inbeihna an rawn pu lut hi thil lungchhiatthlak tak a ni a, tun hnuah chuan thleng tawh lo se a duhawm hle a ni.