Written by
- Laiu Fachhai

Kawng ṭha a pawimawh ber

Lal Isuan, “Keimah hi kawng leh thutak leh nunna ka ni; keimaha kal lo chu tu mah Pa hnênah an thleng ngai lo,” a ti a. He bung leh chânga Lal Isuan kawng a tih hi nun kawng a kâwk a, amah Lal Isua chu kan nun kawng a ni a, chu nun kawnga kan kal chuan kan tum ram Pa hnenah kan thleng thei dawn a ni. Kan thlarau nun zin kawngah kawng ṭha, Lal Isua kawng kan zui a pawimawh angin, kan ni tin khawsakna nunah pawh hian kawng ṭha neih a pawimawh hle; a pawimawh ber tih ila kan sawi sual awm lo ve.

Railway, waterway leh airway te nei mah ila, kan ram hmunhma enin roadway (kawng) hi pawimawh ber a la ni reng dawn. Chuvangin, kawng a ṭhat loh chuan intodelh leh hmasawnna tak tak a awm thei lo vang. Kawng ṭha kan neih loh chuan school, college, institution leh university ṭha leh changtlung neih a harsa hle ang a, damdawi in ṭhate kan nei thei lo vang. Kawng ṭha a awm loh chuan current (electricity) leh tui supply, telephone leh internet facility ṭhate nei tura infrastructure siam leh hnathawh a har hle ang a; ni tin mamawh gas, fuel (diesel, petrol) leh ei leh barahte kan intodelh thei lo vang. Kawng a chhiat a, a kal theih loh chuan nau nei tur te, accident tawk te, thih ngama damlote a hun takah dawmdawi in ṭha thlenpui a theih lo ang a, thihna hial a thlen phah thei dawn a ni.

Pioneer kan tih mai ṭhin Border Road Organization (BRO) kawng siam kha a ṭhain a tlo hle a. Kan state PWD-in kan kawngte an enkawl hnuah erawh hi chuan a fûr a ṭhâlin kawng a chhe reng mai ṭhin zawng a ni hi. State pawn lam mite’n kawng ṭha kan neih min duhsak a, chuvangin, specification dikin kawng an siam a, kawng ṭha min siamsak thei laia mahni ram mi ngeite awmna PWD kuta kan kawngte a awm hnuaah hetiang kan ni mai hi chu ngaituahna a kal thui duh hle a ni. Ram hmangaih lohna leh mipui thamlohna vang a nih loh chuan, tlak lohnaah a ngaih theih hial âwm e. Kan kawngte hi blacktopping kawng ṭha ni lovin, bill-topping kawng chhia a nih hlawm tawh hi maw.

Hmasâwn rih lo ramte kan chak lohna (weak point) pakhat chu vangtlang thil (public property) kan zah lo va, vantlang thil repair & maintenance culture kan neih ṭha lo hi a ni. Sawrkar in thar, vantlang kawng thar, etc. te zawh hlimah chuan ṭhain an mawi hlawm hle a, mahse, kan enkawl ṭhat loh avangin an chhe hma em em ṭhin. A chhiat hle hnuah pawh, ‘A la luah theih rih e, a la kal theih rih e’ kan ti a, repair nghal mai lova kan dah rei lutuk ṭhin avangin luah tlak loh leh kal theih loh khawpin an chhe hman ṭhin. Sawrkar aṭanga beiseina a awm thlawt loh avangin Siaha khawpui leh khaw ṭhenkhata kawng khuarte chu hnatlangin an hnawhkhat a, tute emawin bill an insiam mai ang tih a ngaihtuah awm rum rum a ni. Ram hmasawnahte chuan an kawngah khuar (pot hole) a awm chuan fûr lai pawhin mawhphurtute’n an repair nghal thuai ṭhin a, chuvangin a fûr a ṭhâlin kawng ṭha an nei reng bik ṭhin a ni.

Mizoram lungte hi an chang tâwk lo tih hi kan rama kawng siam tlo lo chhuanlam langsar ber a ni awm e. Hei hi chu chhuanlam tling a ni lo. Kan ram lungte hi an chan tawkzia Pioneer hovin an finfiah tawh a ni. Tripura-ah khuan lung hrim hrim an neih ṭhat loh avangin kawng siam nan lung aiah leirawhchan chang an hmang a, kawng ṭha an nei thei tho. Keini erawh chu kan kawngte hi specification anga siam a ni lo leh repair & maintenance lam kan tlakchhamnate hi kawng ṭha kan neih theih lohna chhan ni berin a lang.

Kawng ṭha leh tlo neih theihna turin PWD portfolio changtu Minister chuan advisor ṭha bureaucrat-te a nei ngei ang a; an advice a la duh lo em maw ni dawn le? Advisor sawi takah chuan, Chief Minister leh minister-te advice petu tur mithiam bureaucrat-te an awm a, chutih laia MLA-te advisor-a han ruat leh hi chu, an thiamna leh thil chinchang hriatna vang ni lovin, politics-a intihlungawina tura thil tih a nihzia vantlang hriat a ni. Politician leh politician chu an in-advise tak tak theih pawh a rinawm lo. MLA-te chu minister an nih loh pawhin hna thawh tur tam tak nei an ni. An bial ṭheuh, an bial chhunga kalkawngte telin, buaipuia ṭha takin enkawl hlawm se la, kan state tan rorelin dan siamnaahte rinawm tak leh taima takin min thawhsak se la, an âwl hman lo ang. Kan Chief Minister leh minister-te chuan bureaucrat-advisor an neihte bakah advisor dang an mamawh chuan politician dangte hmang mai lovin, thil chinchang hria mithiamte sawm zawk se la, kan ramin hma a sawnpui zawk ngei ang.

Kawng ṭha neih hi khua leh tuite kan mihring pianpui chanvo (right) a ni. Kan sawrkar hmasate leh kan sawrkar hrawn mek hian mipuite right palzûtsak pawi an tih loh vang emaw, an tlak loh vang emaw a nih loh chuan, ram hmangaihna an tlakchham avangin tih hmasak tur (priority) an hriat loh vang a ni ngei ang.

Kan sawrkar hrawn mek hian kawng ṭha neih a duh a, a tum tak tak chuan kawng ṭha kan neih theih lohna chhan tur a awm lo. An kum nga term kum khatna chu kawng chhiain min hman zawhpui dawn chu niin a lang phawt a. Kum li dang an neih chhung tal hian kawng ṭha leh tlo min siamsak turin i lo beisei leh chhin phawt teh ang u. Kawng ṭha neih hi hmasawnna leh intodelhna atan thil pawimawh ber a ni si a.

Hmathlir a awm loh chuan mipui an boral ṭhin a,

Dân zâwmtu erawh chu a nihlawh ṭhîn.

(Thufingte 29:18)

- Laiu Fachhai