Ṭhâwn thut dâwl lo Mizote
Keini, Mizoram hi kan ram a kilkhawr a, India ram hmarchhak kil, ramri depah kan cheng a, kan châk lakna ber Central India pawh kal ngar ngarna tham ngawt a ni. Myanmar leh Bangladesh kan ṭhenawmte a ni a, India state pathum, Manipur, Assam leh Tripura-te kan ṭhenawmte a ni bawk. Heng kan ram state pathumte hi kawngpuiin a pawh vek a, mahse kan châk lakna kawngpui ber erawh chu Assam kawngpui, Cachar district khawpui, Silchar kaltlang hi a ni.
Tun hma deuh aṭang khan kan state ṭhenawm, Assam nen hian eng emaw han intihthiam loh châng kan nei zeuh zeuh ṭhin a, kan kawngpui ber, Aizawl-Silchar hi kal theih loha dan pin a ni fo. Hetianga ṭhâwn thut kan han tawh nikhua hian kan phâwklêk hma em em ṭhin a, châkkhai mamawh tlakchham hlau lutuk hi kan lo inlam khawm chuk chuk ṭhin a ni. Kan ṭhenawm khawvengte pawh ngaihsak hman lo lêk hian mahni chauh inngaihtuahin kan tâl leh vak ṭhin! Kan Zoram buai lai, Quit Mizoram Order kalpui a nih laia kan rama vai thah an nihte khan châkkhai tlâkchham hlau lutuk khan, kan ṭhenawm khawvengte aia neih tam bik tumin kan lo inla khawm leh vak ṭhin. Boruak danglamin min han ṭhâwn thuta awm dan hi kan thiam thei meuh lo chu a nih ber hi maw!
Sakhuana lam thilah pawh kan dang chuang lo. Tun hma Kelkang harhna (1937) kan tih mai thlen laite pawh khan, ‘Kumpinu-in leido a nei dawn, khawvel a tawp dawn,’ tih angreng kha a thleng chiam a, mi tam takin ran an neih ang angte pawh an talh ruih ruih mai a nih kha! Kumpinu a tlâwm dawn an tih kher kha bawrhsap lamin an lo la thutak riau a, hrem turin sipai nen thawkin, Roman Katholik mi tlem tih loh chu an hrem ta vek an tih kha!
Heng lo pawh sakhuana lam aṭanga inṭhâwn thut thutna a tam ta viau awm e. A chang leh ‘khawchhak lungpui a lo lum dawn’ tiin, himna tur hmun kan zawng a, Chawilung khaw lam lamahte kan han insaseng thul! A chang leh National Highway double lane laihte kan hlau a, ‘indona kawngpui tur, jet fighter khawi hmun pawha ṭum theihna tura ruahman a ni’ te kan ti thul! Kan inṭhâwng nasa a, hlau tawk lah kan ṭhahnem viau zel lehnghal a. Heng hi eng vang nge ni ang le? Kan rilru a ngheh loh luat vang leh keimahni aia mi dang kan rin nasat luat vangte pawh a ni mai thei e.
Tun hnai maiah pawh fûr chhia kan tuar avangin kan kawngpuite pawh a min a, a bal heu ho a, a diak chhe em em vek mai a. Kan sorkar lam lah lo inhmakhuana neih loh avangin furpui chu an sepui ruah tuar ve ta tlawk tlawk chu a ni mai a. Kan tuialhthei phur motor lian hovin le, an kal ngam tawh loh thu an han puang chhuak ta mai a leh! Kan va han buai phili nasa tak em! Kan oil pump tam takte chu hetiang thu an puan zan la la hian oil hralh tur zuk nei lo nghala maw le!
Kristian ram kan inti a, Lal Isua zuitu kan inti ve bawk a, kan zui Isua Krista hian kan tih ang hian a ti ve duh ngût ang emaw chu le? Mahni inhmangaih ang bawka mi dangte pawh hmangaih turin min zirtir laiin, keini erawh chuan mahni inhmangaih a, ṭhenawmte erawh chuan nei ve lo se, mahni chauhin nei ila ti kan ang riau awm e a! Hetiang a nih tlat chhung hi chuan kan zui Lal Isua hi kan lakah a lawm ang em le? Motor nei tam tak chuan oil hi ni tam daih an lo inchhêk leh ngei chuan a rinawm.
Kan ṭhenawm, ring lo mi/milem bia kan tih maite pawhin hetiang hriat lâwk loh buaina leh chhiatna hi chu an tawng ve fo a, mahse, keini tih ang em em hi chuan mi dangte ngaihtuah lo lêk hi chuan an che ve vak awm lo ve a! “Nangmah i inhmangaih ang bawkin i vengte hmangaih rawh,” tih naupan lai aṭanga thu inchhanga lo zir a, lo by-heart bel hlurhte hian a taka hman hun a lo thlen meuh chuan a letlingin kan kal leh si ṭhin a nih ber hi maw! A mak teh ṭhin e.
Engtizia a ṭhâwn thut buaina hi kan dâwl zawh loh em em ṭhin hi ni ang le? Mahnia rilru fim kan neih loh vang nge ni ang a, kan sakhuana hian min phuar ngheh loh lutuk vang zawk le? Kan chetzia hi a hnam mualphoin kan mualpho ni berin a lang. Hetiang ṭhâwn thut boruak a lo thlen hian rilru nghet tak puin, mi dang vengthawng tak chungin awm tum ila, chu chuan hnam puitling ziaah min hruai lut ngei chuan a rinawm.
Hawh teh u, kan rilru sûkthlêk hi heti zawng hian tih danglam tum ila, kan chhehvel hnam hrangte pawh hian min zahin, min en puitlin phah ngei chuan a rinawm. Ṭhâwn thut thila kan ze chhia hi paih i tum tawh teh ang u.
- Patrick Z, Chhingchhip