Buaina pumpelh nan indan hma a ṭha

Mizote chîn dan, hman ata tawh vawiin thlenga chhungkaw tam takin kan la uar reng mai pakhat chu chhungkaw pakhata hrin hran awm khawm ṭeuh hi a ni. Ka pate chhungkua pawh kha an rual thei hle a, an chhungkaw member an tam vanglai ber phei chuan mi 24 lai an ni awm asin; pui mep mep tak a ni.

Chhungkaw member tam hi i han chip nawi teh ang. Mizo hi kan la tlem hle a, hun eng emaw ti chhung fa neih tlem lam sawrkar lamin an campaign char char hnuah tunah erawh chuan YMA, MZP leh kohhran hrang hrangte chuan fa neih tam an sawi uar leh ta a. A ṭha khawp mai.

Tuna kan han chip nawi tur hi chu fa neih tam leh tlem lam a ni lo va, chhungkaw pakhata member tam lutuk hi a ni ber. Fa neih tam lam chu ka support tlat thung.

Tlangvalin nupui a nei a, an nupa chuan fa pali panga, parukte emaw an lo nei a. An fate an lo puitling ta a, fa-mote an lo nei a. An fanu pasal neite an lo kir leh phei chuan an fa-mote nen chhungkaw pakhatah an chengho dual dual ta ṭhin a. Hei tak hian ṭhat lohna tam tak a nei a ni. Loh theih lohna vanga chenho a ngaih chang erawh a awm.

Inṭhen darh ang u

Chhungkaw pakhata hrin hrang chen ho tam lutuk hian ṭhat lohna a ngahin ka hre ve ṭhin. Tam tak chuan chhungkaw zahawmnaah kan ngai a, a dikna chen pawh a awm; mahse, zahawm takin chhungrila buai ru takin chhungkua hi lian deuhin a din theih.

Hrin hran chenho tam lutuk that lohnate:

1. Chhungkaw member zingah a rûkin emaw, a lang a pau hial pawhin lungawi lo an awm deuh ngei ngei ṭhin. A bik takin mo neih tawh ngat phei chuan mo leh chhungkaw nu ber an inngeih zânna chhungkua chu tlemtê zawk an ni. Hmeichhia hi an ṭangkaia an fel em em rualin, inchhungkhurah mipa aiin thil tih apui an ngah zawk tlangpui a, mamawh an ngah a, an ṭawng duh deuh tlangpui bawk. He danglam bikna hian an chenpuite nena innghirnghona a thlen fo.

Tin, an pasalte farnu, pasal la nei lo emaw, nuthlawi emaw an awm phei chuan chung mite nen chuan an inngeih lo duh hle. An pasal chhungte inah inthlahrung takin an awm a, an pasalte chhungkaw zia zir chungin an khawsa a, anmahni chhungkaw tih dan nen a lo inan loh viau phei chuan insiam rem (adapt) chhung pawh an duh rei lo thei lo. Chutih hun lai vel chuan an pasal chhungte zinga hmeichhiate’n an lo sawisel hmanhmawh ve fo bawk. A... buaina neuh neuh hi a tam duh em em a ni.

2. Chen ho hnem lutuk hian sum chungchanga buaina, inrel ser ser vanga buaina, inen hran vanga buaina, duhsak bik neih vanga buaina, duhsak loh bik neih vanga buaina, inbiak ṭhat duh loh buaina, pate in tlawh zing lutuk buainate a hring duh em em. Chuvangin, chhungkuaa fa-mo neih tawh chuan a rang thei ang bera indantir vat hi inngeihna bul a ni. Indang thei tura rilru leh thahrui chakna an neih phawt chuan indan mai hi a ṭha ber; tichuan, buaina tam tak a kiang deuh duak ang.

3. Miin fa-mo an neih tawh chuan mi dang zawng kha eng emaw ti takin an chêp ve tho. An mote’n an chhungkua, tu ma la pawlh buai loh kha an va pawlh ta a, an chhungkaw thuruk pawh mo ṭhenkhat chuan an chhungte emaw, an ṭhiante hnenah an puang ru sar sar duh khawp mai. Nu leh pa leh unauho chauha awm lai nen a inang tak tak thei tawh lo. Chuvangin, chutiang dinhmuna an lo din tawh rau rau chuan a remchang hmasa berah indang se a ṭha ber.

4. Indan vat hian a indangate tan puitlinna a thlen. Miin nupui a neih ngam tawh chuan chhungkaw pa ber a lo ni ta a, a nupui fanaute kha eng tin emaw tala a châwm a ngai. Hna nghet nei sa a nih chuan a tan a harsa kher lo mai thei. Chutiang ni lo, nu leh pate thawh chhuah ringa nupui fanau châwm beiseia nupui nei ta mai an awm châwk. Chutiang mite chu an indan hma chuan eizawnnaah an puitling thei lo fo. Nu leh pate rin reng theih a ni lo va, an thate a lo ṭhum a, ṭhalai kut tha chak zawkte’n ei zawn a ngaih hun a awm tho tho dawn. Chumi tur chuan la naupan deuh lai aṭanga inzirtir a ṭul hle a ni.

5. Indan hma hi inremna a ni. Puitling ṭhuau mai in khata chenho ruih mai hi ngaihdan a inang kim mawh hle. Mihring, kum 25 chung lam tawh chinin ngaihdan hran a nei hi a mak lo, hringnun zia a ni. ‘Ngaihdan hran a nei tlat zel a, enkawl a har em mai,’ intih ngawt tur a ni lo. Ngaihdan nei pha chin an ni ve tawh, rual ban lo an nih ngawt loh chuan. Chuvangin, sum lam leh thil dangah harsatna em em a awm loh chuan puitlingin a ngaihdan a hranga a practice ve theih nan indan a fuh. Pa thununna hnuaia patlinga pumpa awm rengte hi a fuh ber chuang lo. Nu leh pa tan pawh puitling tawh inthunun tum reng bik tur a ni lo, puitling tur inupbehna mai a ni. Duhthusam takin an la puitling lo a nih pawhin hriatthiamna chen thui tak neih a ṭha.

Indanna chu hla deuhah

Indan hian inhnaih leh lutuk, ṭawng zawng zawng inhre pha leh chawhmeh zawng zawng inhriatpui phak leka hnaia indan hi a ṭha vak chuang lo. Duhthusamah chuan mual khat danah tal ni se. Inlênpawh chhên phak leh ro inrelpui phaknaa indan hian inhuatna a hring duh.

Chhungkua hi nu leh pa leh fate mai kan nih lai chuan awm khawm a nuam em em a (inhauhna leh tihtauhna erawh a thleng fo tho a). Hrin hran an lo awm hnuah erawh chuan thil a danglam tawh a, inchhungkhur khatah rilru inpawh lo takin a chenho reng theih a ni.

Indang ila, bang dan aṭangin inngeih a awl zawk. Sap ho kan tihte ngat phei khu chu kum 18 an nihin anmahni an intodelh a, an indang mai ṭhin, nupui pasal an nei emaw, nei lo emaw. Chutiang em em chu Mizo society-ah chuan a ngai lem lo ang; mahse, nupui pasal neih tawh hnuah tal hi chuan indang tur chu indan vat a ṭha ber fo. Harsat hunah erawh chuan kan inpui tawn zel ang chu. 

- Zomawia Khiangte