Mizo Kristiante tan chona thar
Zu hian ram dang zawng aiin kan ramah ruih a hlawh a, chanchinbu a luah zing ta. Camping leh crusade a Thlarau hlimna a lo thlen pawhin lam leh hlim ruite hian celeb chan an chang zel emaw tih mai tur a ni.
Zu phei hi chu ruih chi ni sa, a in ruiho vanga buaina leh harsatna entirna’n heng: In leh lo hal, chhungkaw keh chhia, tual thah, etc. thleng ṭhinte a pawi tehreng nen. Zu in lo mi fel rual awmkhawm ruih dan danga ruiten, Zawlbuk Theology hunlaia “Sa a tla e, mi zawng zawng lo chhuak ru,” tih anga in au phurin, mahni hna ṭul kalsana za chuang fe fe kan han pung khawm a. Vantlang hriata zu duh lo leh do anga lang, zu in rengte ngaihtuah tel phei chuan, zawhna lianpui lo lang ta chu, “Mizote hian zu hi kan zavai ruih ta mai em ni?” tih hi a ni.
He zawhna hi chhia leh ṭha hriatna fim takin, kan puithiam sakhaw hruatute, mi chunga leng, NGO hruaitute leh mi narante hian chhang ta ila kan chhanna chu a inang lo khawp ang. Chhanna dik ber chu ziak ni loin, aw rawl chhuak awm bawk si loin, Mizo Kristian nun hian ni tin min hrilh a ni. Kan nun leh khawsakzia chuan dawt a sawi thiam lo a, dawt a ziak thei hek lo. Pawm hrehawm hle mah se, kan nihna leh dinhmun dik tak a ni si.
Hei hi Mizo Kristiante khawtlang dinhmun a nih tak avangin, kan sawrkar leh sakhaw hruaitu leh NGO te an chiâiin, ngaihtuahna tam tak an seng a ni. Zu khuahkhirhna dan thar chungchangah ngaihdan insual pawh awm tur a ni rêng a. ram dang ang lo takin kan ramah hian sakhua leh sawrkar tih aiah, Kohhran leh sawrkar tih a ni zel mai. Chutih laiin kan ram Kristian sakhua-ah Kohhran hrang hrang (Denomination) 80 chuang awmin sawi a ni ṭhin. Kan Doctrine leh inkaihhruaina dan leh ngaih pawimawh a inang vek lo. John Calvin-a zirtirnaa vantlang nun siamṭhatna lam buaipui viau Kohhrante pawh an awm thei, insawisel thei kan ni lo.
Tunlai Zoram Kohhrante hian Lal Isua Krista Chanchin Ṭha aia social concern/ social reform lam buaipui zawk mai hi a hlauhawm ta. Helam hi Kohhranin a buaipui lutuk chuan sawrkar nen a inchal tauh fo thei a ni. Chuvangin, gospel tak buaipui aia social gospel chanchin ṭha dang kan buaipui hi eng Kohhran tan pawh thil hlauhawm ber a ni.
Social Kingdom Gospel hi khawvel Philosophy aṭanga lo chhuak a ni si a. Social Reform te hi chu Isua ringtuten Chhandamna an chan rah chhuah tur zawk a ni. Kan Lal Isua ngeiin vantlang nun ṭawih rimchhe tur veng tura Lei chi kan nih thu te, khawvel thim tana khawvel eng ni tur leh tlang chhipa khaw awm min tehkhin ang khan. (Matt.5:-13, 14)
Zu chungchangah Kohhrante chuan member-te khuahkhirhna dan an nei vekin a rinawm. Zu phalrai Kohhran an awm lo ang, sawrkar tih turte leh Kohhran tih tur kan thliar thiam a ngai hle.
Sawrkar chu khawvel a ni
Sawrkar chu khawvela mi, khawvel tana khawvela awm, a ram chan chhungah Dan siamtu leh rorelna kengkawhtu a ni. Mihringte thlan chawp hmanga lo awm leh siam a ni a, hunbi tuk chin emaw, chumi hma pawha tawp mai mai ṭhin a ni. Khawvel tawp hunah chuan a awm tawh lo ang. Hemi hre chiang bertute chu Kristiante kan ni. Mihringte chak lohna avangin kan thinlung hian Pathian Lalna leh thuneihna a hnawl fo ṭhin. Hnam thlan Israel fate pawh khan Pathian rorelna dan leh roreltu a pekte chu hmu nepin Jentail-te anga Lal neih, Human Government chu Theucratic Government aiin an thlang ta zawk a.
Pathian kaihhruai sawrkar hnuaiah roreltu 14, Samuel-a thleng khan buaina leh harsatna awm loin tluang takin an kal a, Lal neih an dil lui ta tlat a, Samuela’n Pathian a rawn ta
(I Sam 8:8), ‘Nang duh lo che an ni lova an chunga Lal atan min duh lo a ni zawk e’ Pathianin a ti. Lal chu an thlang ta, Chungu lal thlang ang chauh an ni a, buaina leh rumnain an khat a ni ta ber mai. Israel leh Judai ramah kum 600 vel chhung khan Lal 42 an awm hman a, Pathian hriakthih 4 chauh (Lal Saula, Davida, Solomon-a, Jehua) Lal sual tak 33, Lal nilai thata Lal ve ta mai 14 an awm bawk. Lal thata lal ve mai turin Pathianin a ruat kan ring em? Thuneihna - rorelna Pathianin awm se a tih laiin, a changtute chu a chuh chak chak leh thiam thiam an ni ta mai ṭhin. Khata ṭanga vawiinni thleng hian, Sawrkar chu a inang vek lo ang. Kan ramah chuan, vote hmu tam ber tura chuh chak chak leh tling tam tamin Lalna leh rorelna changin sawrkar a lo piang ve ta ṭhin a nih hi.
Sawrkar thuneihna leh dan siamte zawm a khua leh tui rinawm nih hi Mizo Kristiante awm dan tur nisa reng a ni. Paula leh Petera te pawh Rom sawrkar hnuaiah vuak leh tihduhdah, tan ina khungin awm mah se Kristiante chu khua leh tui rinawm ni tluan chhuak ṭhak turin an zirtir fan fan (Rom 13:1-7; I Thess 2:2; Tita 3:1). Hei hi Pathian duhzawng a ni si... (I Peter 2:13-17). Sawrkar chi hrang a thliar lo a, ringtu ngaihdanah a dah hek lo. Ringtu Kohhranin roreltu thu a awihna chhan tur lian ber chu Pathian chhiahhlawh a nih vang a ni. Mahse sawrkarin Pathian biak leh Pathian thu puandarh a khap chuan Kohhranin kan tilui anga thih thlenga rinawma awmin martar pawhin kan tuar mai tur a ni.
Kohhran chu khawvela awm, khawvel ami ni si lo a ni
Kohhran chu khawvelah chengin awm mah se la, Lal Isuan khawvel sual lak ata a nunna leh thisen hlana a tlan chhuah, Van khua leh tui khawvel tawp hunah pawh tawp ve lo a, chatuana Amah nena cheng tur Pathian ro chuam a ni. Khawtlang nun siamṭhatnaah hian khawvel mifingte tih ang chin chiah hi ti ve zel ila, Pathian fa kohhran mite, kan danglam bikna eng nge awm ang?
Mi rethei hnenah chaw leh silhfen pek a ṭha, a thih hnua hremhmun a pan leh dawn tho chuan a mamawh ber chu kan la pe lo tihna a ni. Retheihna um bo nan pawisa leh chaw chauh hi ṭha tawka ngaitu chuan engzat pawh pe se thil ṭul ber a la pe lo a ni. Mi kalsual leh luhlulte chu thufing tinrengin zilhhau mah ila, a sawt har em em. Pathian fapain a tan a tuar a, a thi tih kan hrilh loh chuan atana thu hlu ber kan la hrilh lo tihna a ni.
Tunlai khawvel hun hnuhnungah hian Pathian thutak aiin chanchin ṭha dang buaipuina a nasa a. Kristianna hi Sakhua a ni lo kan ti ṭhin. Sakhuain a ngek a hlawh tih ang chauh kan ni ta em. Chuvangin, mihringin Pathian a zawnna sakhuain moral a siam ṭha zo lo a, Pathianin mihring a zawn chhuahnaa Fapa Isua Krista khawngaihnaah erawh chuan thinlung thar, moral siamṭhatna a lo awm ṭhin. Mite chu misual an ni tih hriattir zeta ngaihdam an nih theih nana Chhandamtu Isua hnena hruai thlen hi Kohhran hna pui ber a ni. Eiru duhte chu eiru thei loa dan beh ni lo in, sual duh lohna leh eiruk duh lohna thinlung Isua zarah Kohhranin a kawh hmuh zawk ṭhin ang.
Kohhranhote hi khawvel ropuina anga ropui tur kan ni lo, mi an tlai puar a, kan rilṭam bik te, min an sin thuaha kan saruak chang te, mi an hlima kan lungngaih chang te, mi an dama kan thih a ngaih hunte pawh a la awm ang. Lal Isuan, ‘Ka ram chu he khawvela mi a ni lo’(John 18:36) a tih ang khan, kan ropuina tur chu khaw lo la awm turah a ni.
Sawrkar chu sumdawng lian ber a ni a, a tih tur chin a ti-ah ngai ila. Mizote hi kum 120 chuang kristian kan lo ni ve ta a, camp chhawng 4/5 te neiin harhna kan chang zing hle ṭhin. Pathianin rul chukte damna tur ‘Dar rul’ a kawh hmuh zawk ang khan (Num 21:8), zu chungchangah pawh hian Pathianin min siam tharna tura chona duhawm a ni zawk thei.
Mosia’n Tuipuisen (Red Sea) Pathian hruaina-a Israel fate a kânpui ang khan (Exo 14:21-29), kan rama Rev., Pastor, Upa leh Speaker rualte hian he ‘Red Wine’ kan rama luipui anga luang tur hi, Pathian chakna ringin kan kânpui ve dawn lo'm ni!? Zu chungchangah hian Mizo Kristianten chona thar kan hmachhawn ve taah i ngai ang u.