Written by
- Lalremruata
Bawngkawn

Sawrkar thara Mizoram college zirtirtute dinhmun bihchianna

A hmasain Mizoram sawrkar college-ah hian zirtirtu chi hrang - chi nga an awm a, chu'ngte chu :

1. Regular

2. Contract

3. RUSA

4. Part-Time

5. Casual

te an ni a, hna inang thawk ṭheuh ṭheuhah an hlawhte erawh chu a inthlau hle a, a nihna takah chuan a hlawh tam tam hi a thawk tlem tlem an ni hial awm e.

Kan thupuiah lut ta nghal mai ila, tun kan sawrkar tharin sawrkar hnathawk hrang hrang sem kual a, indaih deuhna hmuna mite chu indaih loh zualnaa sem-zai hna an thawk ṭan a, chutiangin Primary sikul aṭanga pawl 12 thleng chu he sem-zai (rationalization) hian a nghawng fel ta niin a lang.

Tichuan, college lam hun a lo thleng ve ta a, college zirtirtute chu sawn chhuah hlauin an phu suau suau a. Tichuan, college zirtirtu nghet ho pawl – Mizoram College Teachers Association (MCTA) chuan an sahim nan theih tawp a chhuah ta a, Minister-te hmuin an awm hmun an sawn ve loh nan theihtawp an chhuah ta rup rup niin a lang. Chu an hmalakna chuan an naute la nghet ve lo tan thu lungchhiatthlak tak a hring chhuak ta a, a tuartu ber chu khi’ng Casual Assistant Professor-ho te khi an ni ta a ni.

Eng tin nge an tuar tak? Khi’ng Casual Assistant Professor te khi a tam zawk chu kum 2020 November thla, Covid hri len vanglai, Mizo zirlaite state pawna an zirna chhunzawm thei lote’n Mizorama zirna an chhunzawm tak fur avangin college-ah zirlai an pung ta thur thur mai a. A hma zawng pawha college zirtirtu indaih ngai lo ṭhin kha tih ngaihna a awm ta lo va, sawrkarin tih dan zawngin, khi'ng Casual Assistant Professor-ho khi a la ta ringawt mai a ni. Covid hri len vanglaia lak an nih avangin interview pawh a huhova koh theih a ni lo va, an thawhna tur college-ah interview neiin, a theihna apiangah chuan Higher & Technical Education Department official-te’n an telpui nghe nghe a ni. Tichuan, chu'ng Casual Assistant Professor-te chuan hripui leng karah chuan rim takin hna an thawk ta a. Kum lama la naupang zawk leh tunlai thiamna (technology) lamah mikhual lo zawk an nih avangin; hripui len laia online-a class lak laite kha chuan a thawk nasa ber pawl niin Task Force duty leh a ṭul dangte pawh an thawk ve vek a ni.

Hripui a lo reh tak hnuah pawh college lama zirtirtu indaih lohna chu a la ngai reng a, H&TE Department lam chuan heng Casual Assistant Professor-te tel lo chuan college kan kal thei lo ti hiala sawrkar an nawr avangin la rawih chhunzawm zel an ni ta a ni. Heng Casual Assistant Professor-te hian an thawhna college-ah theihtawp chhuahin, college-a committee/cell peng hrang hrangah nihna chanvo pawimawh tak tak IQAC Assistant Coordinator, Academic Secretary, NSS PO leh chanvo dang pawimawh tak tak an chelh ve fer fur a, an senior-te tan pawh hahdamna nasa tak an thlen a ni. Tin, Mizoram University-in tih tur a siam hrang hrang Question set leh paper check-ahte pawh telh an ni ta zel a, MP, MLA leh municipal inthlanahte pawh tam tak chu duty tura koh an ni hial a ni.

College ṭhenkhatah chuan zirtirtu senior zawkte hian class hi an la tam lo hle niin a lang a, a ṭhente phei chuan kar khatah class 5/6 vel lekte pawh an nei niin a lang. Chutih lai chuan khi’ng a la nghet ve lo kan sawi takte khi chuan class an la tam hle a. College tinin class lak zat (workload) an theh luhah mimal class lak zat ni lovin, department tin class lak zat ang kha theh luh a ni zawk a, chuvang chuan zirtirtu senior tam tak chuan an junior-te class lak tam zar zovin, class la tam ve viau ang tein an lang ta lel a, an vannei hle.

Tichuan, ZPM sawrkar a lo piang ta a, he sawrkar thar hian insem-zai kalpui a tum tak avangin kan sawi tak MCTA member, Aizawl-a ngheh tlat tumte chuan an sahim nan hma an la ta a, khi’ng Casual Assistant Professor-te khi chu a nghet lo, transfer theih loh an ni si a, chu vang chuan anni an chhuah ai chuan, khi’ng Casual Assistant Professor-te khi bantir mai a, indaih lohna college-ah chuan Casual Assistant Professor dang la mai turin sawrkar an nawr nia ngaih a ni. Tin, Regular Faculty an lo sawn a nih pawhin an sawnna college-ah zirtirtu an lo overstaff a nih chuan Casual Assistant Professor lo awm mekte chu an hna aṭanga thlawn nghal tur an ni. Hetiang taka a hnathawkte hmakhua ngai miah lova ban tawp pawh hreh lo sawrkar hi a inenfiah a ṭha lo maw? Hei hi a tak ngeia thleng, la thleng chhunzawm zel tur a nih hmel a. Tun hnai mai khan Aizawl college pakhata Casual Assistant Professor pakhat bantirna lehkha a lo chhuak ta nawlh mai a, a tuartu tan chuan a hun kal tawhte leh college tana tha leh zung leh thiamna a lo sen ve tawhte ngaihtuah chuan a va na dawn tehlul em! An ban tak lah kha qualification lamah pawh MA, MPhil, NET JRF bakah PhD hial nei a ni nghe nghe. Hetiang taka mi maipar thlawntir tawp tura hmalakna hi thil mak tak niin a lang a, ngaihtuah chian phei chuan a ráwng hle mai. Kan politician-te ṭawngkam takin ‘mi chaw bel an ben buaksak’ chiang hle a ni.

Tin, service dang pawlte han en ila, an junior zawkte'n dinhmun ṭha zawk an chelh theih nan theihtawp an chhuah ṭhin. Chutih laiin MCTA General Conference-ahte college/branch ṭhenkhat aṭangin Contract, RUSA, Part-Time leh Casual Assistant Professor-te pawl anga an thlavang hauhsak tur leh hma la tura ngennate pawh a lut ṭhin a, mahse, heng conference-ahte hian sawi zui pawh a hlawh ngai meuh lo a ni. Nikum lamah sawrkar lam sum indaih lohna avanga DA an lak theih loh ṭum khan badge dum an bel a nih kha. Mahse, an zirtirtu puite hamṭhatna dilsak tur chuan ke an pen chhuak hreh hle a ni.

Khi’ng Casual Assistant Professor ban mai theihte khian heti takin an chungah hmalakna rawng hi a thleng ang tih ring phal lovin, a ṭhente phei chuan kum li zet Mizoram sawrkar leh college tan an lo thawk ve tawh a; a ṭhente phei chuan an hna ṭha ve tak takte kalsanin he hna hi an thawk a, tam takin chhungkaw chawm nan an hmang ve mek a ni.

Hmanni lawkah Higher Secondary School zirtirtu ṭhahnem tak khawpui lam aṭanga sawn chhuah an nih khan, sawrkarin a thutiamsa huaisen takin a tihlawhtlingah ngaiin mimal tak chuan ka lo lawm rilru hle a, mahse, tunah college zirtirtute sawn chhuah an hun ve dawna hetiang boruak a awm leh si hian ngaihtuah a tithui hle mai. Sikul lam zirtirtute ai hian college lam zirtirtute hian thuneitu lamah hmelhriat an nei ṭha zawk em ni tihte min ngaihtuahtir rum rum mai.

Eng pawh ni se, khi’ng Casual Assistant Professor, Mizoram sawrkar leh college zirlaite tana theihtawp lo chhuah vete dinhmun khi kan sawrkar hian a rang lamin ngaihtuahsak ve se, tun sawrkara Education Reforms Committee-a mi pawimawh tak takte ngei pawh hian an sawrkar hma khan heng Casual Assistant Professor-te thlavang hi hauhsakin, an dinhmun ngaihtuahsak an ngaihzia an lo au chhuahpui tawh hial a nih kha. Tin, MCTA te pawhin mahni awm hmun chhuahsan hreh lutuk hi bansan ve tawh se, Aizawla awm dan ringawt ngaihtuahte, UGC dan anga hlawh la, UGC duh dan anga class lak peih leh si lohte, sawrkar pachhiatzia hre reng chunga pension hun kum 62 aṭanga kum 65-a tihsan an ngiatte bansanin, Mizoram college zirna hian engtin nge hma a sawn theih ang tih hi ngaihtuah tawh zawk se, chu chu kan ram hian hma a sawnpui ngei ang.

Thla eng emaw zat hlawh la tawh lo Casual Assistant Professor-te dinhmun chhe tak hi kan sawrkar chak tak hian ngaihven se. Heng college zirtirtute hi an dinhmun dik tak hriatsaktu apiang leh an zirlaite zingah khawngaih an hlawh a. College hrang hrangah students’ union lam in-charge leh a mawng zang ber ber an nihnaah zirlaite pawhin an nel a, sawrkarin ‘rationalization’ a kalpui mekah leh nakin zela an dinhmun a derthawng chho viau dawna a lan chuan, an thlavang hauhin college zirlaite hi an pen chhuak lo vang tih pawh sawi a har hle a ni. Kan sawrkar chak tak hian heng Casual Assistant Professor-te hi dinhmun ṭha zawk leh, duh duh huna ban mai mai theih an nih lohna turin hma la zawk se a va duhawm em! 

- Lalremruata, Bawngkawn