Written by
- Reuben Lalnunthara Hnamte

Chhungkaw kehchhia

Mizo ṭawnga chhungkaw kehchhia tih ai mah hian a sap ṭawnga ‘broken family’ han tih hian kan sawi tum hi a chiang zawk mai thei a. Kan rama nupa inṭhenna tam lutuk leh India ram angah pawha pakhatna tih hiala sawi ngam kan ni a, kan hmingthanna hi a ṭha lem lo hle. Nupa inṭhen loha chhungkaw nuam tak leh hlawhtling din tluka ropui a awm loh rual rualin, nupa inṭhen lo thei lote pawh an awm ve tho mai. Mi hlawhtling tak tak lo chawr chhuak ṭhenkhatte pawh hi nupa inṭhen kara nu emaw, pa emaw chauhin a enkawl seilente an awm nual tho bawk. Aizawlah pawh hian nupa, a langa inrem lo anga pawn lama hriat si loh, mahse, inchûkhâ hleithei lo, zanah pawh mu dun ngai lo hi an awm nual a, a bikin milian deuh zingah hian an tam zawmah mai thei. Tin, khawtlang pawhina an hriat, nupa inhau reng mai, thâwm nei deuh reng mai ṭhenawm khawvengte tan pawha hriat ninawm khawpte pawh an awm nual; inṭhen kher lo mah se, an nupa inkar a keh chhe daih tawh a ni.

Heng chhungkaw kehchhia kan tih tam ber hi chu inneih hmaa kan fimkhur tawk loh vang a ni fo va; inhre chiang mang lova innei mai te, naupang lutuka inneite an ni fo mai. Tin, hmeichhia hian nawmsak an duh avanga sum leh pai nei deuhte han ûm mai hi an awm nual bawk. A pawimawh berah chuan Pathian hriatna leh Pathian râwn fo hi a ni. Inneihna hi nawmchenna mai a ni lo va, dam chhung a nih bakah, fate neia chhungkua din leh kan thlah turte thlenga la nghawng a nih avangin a bul ṭanna hi fimkhur a ṭul hle a, uluk taka kawppui tur thlan hi a pawimawh a ni.

Broken family han tih hian Mizo ṭawng ai mahin a fiah theih zawkna awm. Vaihote pawh hi nupa inṭhen an awm mang lo kan ti ṭhin nâin, an chhungkaw nun hi a nuam vek lo. Chhungkaw buai, nupa inngeih lo, inthat, an tam em em a; an hnam dana inṭhen a rem loh rual khan, inṭhen si lova chhungkaw kehchhia hi an tam khawp ang. Tunlai ṭhalai zingah hnam dang tih dan entawn a, innei si lova cheng dun, nupa anga awm sawi tur an awm nual tawh a; hei hi kan Bible chuan a phal hauh lo, ‘Inngaih bansan ula’ (1 Thesolonika 4:3) tiin a sawi.

Tunlai ṭhalai zingah ‘Its my life’ tih thu changchawia mahni duh thua awm duhna a nasa sawt hle. “Kristian philosophy chu mahni inphat, mahni inthunun, mahni inkhuahkhirh a ni a, setana philosophy chu i duh angin nung rawh, i duh nei rawh, mi thuin awm suh, i nun a ni a, i thu thu tih a ni,” Bob Jones chuan a lo ti a. Zanlaiahte hian Aizawl khawpui chhungah ṭhalai tam tak, hawna tur nei lo, khawlaia riak mai mai hmuh tur tam tak an awm. An hmabak chu mipat hmeichhiatna hman leh ruihhlo ngawl vei a ni mai. Hnam changkang zawk, Pathian hre lo leh kum 18 an tlina mahni inchhuahsana mahni duh dan dan awm ṭhinte tih dan lo lak tum ve phet hi ringtu intite ramah hian chin ve chi a ni lo. An hnam kalphung ṭha rinawmna te, an thianghlimnate leh a dang entawn tum mang si lova a chhe lai lo lak hi a vanduaithlak tak zet a ni.

Keini chu Mizo kan ni a, hnam tih dan phung kan nei a, tin, Kristian kan ni bawk a. Kan hnam tih dan phung leh kan Kristiannate hi kan vawn nun tlat a pawimawh. Kan hnam tih dan chu ni chiah lo mah se, chin ṭhana kan lo neih tawh, chhungte hriat lem lova tlan dun leh inrûk tih hi bansan a hun khawp mai. Chutih lai erawh chuan, tul bik thil, palai vawi tam tak tir chunga chhungte inrem thei lo leh anmahni induh si karah chuan hriatthiamna sang tak chu a awm thei ang.

Chhungkaw kehchhia kan tih hi nupa inṭhen an ni vek kher lo; nupa inṭhen lem lo pawh hian chhungkua hi a lo keh chhe viau thei tho mai. Ruihhlo ngai leh khawlaia awmna tur pawh nei lova ṭhalai vâk vâk ṭhin kan tihte pawh hi nu leh pa inṭhen vang an ni vek lo. Chhungkaw kehchhia kan tih hi pain emaw zu a duh lutuk leh ruihhlo a tih nasat vanga lo thleng pawh a ni vek bawk lo. Kohhrana inhmang tak nu leh pa, ringtu ṭha ni awm taka lang zingah pawh hian chhungkaw kehchhia hi sawi tur tam tak an awm ang. A chhan ber chu nupa inrem lohna, khawtlang leh ṭhenawmte pawhina an hriat em em si loh hian a awm thei a. Nu emaw, pa emaw, tlâwm zawk thei hauh lo, sawisel tur zawng reng mai karah hian naupangte hian zir tur ṭha an hmu tlem a. Nu zawk lalna in chhung, pa thuneihna awm mang lo karah pawh hian chhungkaw nuam tak a awm mawh hle bawk. Chhungkua hi he khawvela kan vanram a ni tlat a, naupangte’n chhungkua nuam an tih loh va, nupa intai reng karah chuan engtin nge mi hlawhtling an chhuah theih tehlul ang ni.

A pawimawh ber chu chhungkaw din dawna uluk leh fimkhur a ni a, chhungkaw din hi hmanhmawh lutuk tur a nih loh rualin tlai lutuk pawh a awm thei tho mai. Kan ram sualna, ṭhalaite zinga ruihhlo leh sex hmansualna, HIV pun tamna em emte pawh hi nupa inṭhenna vang a ni vek kher lo va, nupa inṭhen lem lo, chhungkaw nuam lo leh chhungkaw kehchhia hi an lo tam em a ni. Hauhsak te, nawmsak leh kan fate hrehawm kan hlauh luatah hian an nungchang kan tichhe dêr thei. Chhungkaw nawmsak duh luat vanga sum leh pai thianghlim lo lak luh lama intlansiakte hi bansan ila, kan thawh chhuah ngei hmang hian khawsa ila, kan fate tihnawmsak lutuk tum lo bawk ila; tichuan, chhungkaw hlim tak leh kehchhe tur tam tak kan veng thei ang.

Tunlai naupang kum 2-10 inkar velte hi âtna hri hian a tuam mek a; a chhan chu mobile phone an khawih nasat lutuk avangin an rilru a buai a ni. France, Sweden leh USA state ṭhenkhatahte leh ram dang ṭhenkhatahte pawh naupang social media hman an khap ṭan ta hial a nih hi. Kan Aizawl khawpuiah pawh hian heng naupang social media khawih nasa lutuk avanga buai hi buaipui tham an awm tawh a ni.

Ka fanu upa zawk, vai ram hostel-a kan dah laia a ṭawngkam hi ka theihnghilh thei lo; tihian min rawn bia a, “Pa, kan ṭhiante chu hausa tak tak an ni a, an chhungte’n sum tam tak an thawn a, pawisa an nei khawp mai. Mahse, kei chuan in hlawh tlemtê hmanga in theih ang tâwk tâwka min châwm hi ka ngaihlu zawk,” a tih kha a ni. Kan chhungkaw sum lak luh chu tlem pawh ni se, kan fate kan theih ang tawka kan enkawl leh kan chhungkaw sum lak luhna an hriat vek hian anmahniah tumruhna a pe zawk ṭhin.

Nupa inṭhen hi a ṭha hauh lo, mahse, loh theih loh thil a awm ve thei. A pawimawh ber chu chhungkaw kehchhia awm lo tura nu leh pate hian ṭan kan lak a, tlawm a ngaiha tlawm ngam, thiam zawk nih inchuh tlatna bansana inremna hi a pawimawh ber chu a ni. Thinrim laia rilru leh ṭawngkam thunun a, inremna siam thei hi mi satliah lo chhinchhiahna a ni,” Cicero chuan a ti. Hei hi nupa karah pawh kan vawn nun reng a pawimawh hle a ni.

Tunlaiah ruihhlo ngai hmangaih inti a, sum leh pai donation thawh hreh lem lo mi kan awm nawk a. Mahse, kan fate’n ruihhlo an ngai a, sual kawng an zawh a, ngaithei leh miah si lo, mahni in aṭanga hnawtchhuak ta mai leh tuithlâr hialte pawh sawi tur kan awm ta nawk a ni. Kan fate hian kan in chhungkhur tluka hahchawlhna in leh rilru hahdamna tur an nei lo. Mi dang kut ai chuan i fate chu nangma in chhungkhur leh hmangaihna ngei hmanga i enkawl tluka hlu a awm lo. Hmangaihna leh duhsakna nen Pathian hnena bâng lova ṭawngṭai chungin i fate leh i chhungkua enkawl la, Pathian chuan a chháng ngei dawn che a ni.

- Reuben Lalnunthara Hnamte