Khawpui enkawltu nei lo?

Whatsapp group pakhatah ni 27.9.2024 khan Ebenezer Hospital bula bawlhhlawh paih a rawn entirna ka lo thlir ve a. Ka en rual rualin ka thin a rimin ka lo zak ru veng veng mai. A comment-tu lah khan, “Kan khawpui hian enkawltu a nei lo,” a ti lehnghal a. Mizo nih pawh a hrehawm, a ti hial a ni. A hnu lawkah Save the Riparian hovin an tifai tih kha an rawn sawi leh a, ka lawm hle mai. An mawhphurhna pawh ni bik lo kha ram leh hnam hmangaih vangin an thawk a ni a, a ropui hle. Save the Riparian tihfai en tur hian ni 29.9.2024 (Sunday) zing karah ka zu kal ve hram a; Save the Riparian hovin an tihfai bak tih loh, an then fai lai chu a lo ziaawm viau va, ka lawm hle. Amaherawhchu, an then fai lai ngeiah khan plastic saidawiûm (bottle) a lo awm leh hman nual mai; chu chu Mizo zia a ni thei dawn em ni?

Hmânlai deuha a fiamthua an sawi ṭhin pakhat chu, chhangchhe nu pakhat hi a fate’n thlasik laiin zun an cheh ṭhin a, a thlak peih lo lutuk a, ‘A, a híng tawh tho tho, a ti a, khumah chuan a zung ve ta mai a. An pa pawh chuan a hìn tawh tho tho chuan, a ti a, khumah bawk chuan a zung ve ta a, an zung tlang ta mai a,’ an ti ṭhin. He chhungkua hian kan nuih a tiza mai thei a, mahse, tun hunah pawh hian Zo fate hi kan nihna dik tak a va ni mai awm ve. Heng bawlhhlawh paihtute hian a tirah chuan inthiam lo takin an paih ang a, a hnuah mi dang pawhin an paih tho, tiin an paih tlang ta mai a ni lo’ng maw?

Kan nula tlangvalte hmui-hmai hi a nalh maw le! Kan incheina pawhin tuipui râl a phak lohna a awm bik lo ve. Motor/car inhûng pawh a nalh hlawm maw le. An dinna hmun a ṭawp em a, bottle ruakte chu an rap bet ve mai mai zawng a nih kha. A bula damdawi in pawh a changkang, thawktute pawh an chhuanawm, anmahni ngheng renga awmte hi hmuh a nuam lo em mai a ni. Kan incheina aia pawimawh zawk, faina chu kan hlamchhiah si a nih hi! Tun hma khan tlangval fiamthu thiam hovin ‘KS inchei’ an ti ṭhin a; a awmzia chu, hmui sen nalh deuh, hmai pawh paw deuh, kumkar lam bâl deuh sawina a ni ber awm e. Kan khawsa zia hi ‘KS inchei’ nen kan danglam chuang lo a ni ta ber e.

Hmânah PPP mode-a bawlhhlawh paih ṭan tirh lai khan bawlhhlawhte chu fûn zel tur a ni a, chu chu motor-a paih ṭhin tur a ni e, tih an rawn sawi a. Mi ṭhenkhat chuan bawlhhlawh fûnna (carbage bag) chu sorkarin min rawn sem ang hmiang, an ti tlat mai a ni. Zir tur kan van ngah em!

Dr Lalchhuanawma Tochhawng khan Vanglaini ni 28, September 2024 chhuakah khan ‘Kan thianghlim em?’ tih a rawn ziak a. A thu ka chhiar hma hauhin ka rilrua ka chhanna chu ‘Thianghlim lo’ tih a ni. Amah pawhin kan thianghlim lo, tih chu a chhanna a nih ber kha maw. Thiam takin thui tak a rawn ziak a, a chhiar lo chuan lo chhiar ve mai teh u. Kum sarih vel lai kal taah khan Smart City an ti a, khawpui enkawl dan tur leh ei leh in zawrh dan tur te, a sâwngbâwl dan turte an rawn sawi a, ka lo nghakhlel ve em em a, thu mai a lo ni leh si!

Kuhva ei ṭhinte lahin an kuhva eina chil sen ṭhenawmte kawtkaiah emaw, vantlang step-ahte chhâk sen zuai kan hreh lo va. Mei zu mi lahin zial bungte khawlaia paih mai kan hreh hek lo. A nih loh pawhin, mi tual phiah fai lai ngeia paih lah kan hreh hek lo. Kan tui in ruahna bottle lah kawng sira paih mai mai tawk kan awm a; ui êk lah tûk tin thiar tur awm reng bawk. Tual phiat tam tak pawhin mahni bawlhhlawh rût lova side drain-a phiat lut ta mai mai emaw, ṭhenawmte rama hnâwl lut maite kan awm a; heihi faina a tling lo. Han titi nikhua chuan, Mizo kan ṭawpzia sawi thiam thiam chu an ni lawi si a.

Kan khawtlang faina hi sorkar te, YMA-te leh Save the Riparian-te kutah chauh i dah lo vang u, kan zaa mawhphurhnaah ngai ila, kohhran pawh hian hma la ila. Kohhran ṭhenkhat ṭhalaite chu hetiang lama hma la a, vantlang zun inte sil a, khawlai phiat faia hnatlang hmuh tur pawh an awm ṭhin. Kan inkhawm tur kalte hi chu kan mawi maw le! Kan làwina biak in pawh a fai maw le! ‘Mahse’ tih hi a ngai leh ṭhin. KS inchei nen eng nge kan danglamna awm le?

Save the Riparian hna thawhte a ropui tehlul nen, ruah a sûr ang a, a ngai tê bawk kan ni leh mai ang tih a chiang reng mai. Heng hi sorkar angin tu mawhphurh ber nge, tu nge hma latu tur ber, Bawrhsap lam nge AMC pawh ka hre thiam lo. Heti ngawt hi chuan kan muthlu a nih ber hi. Hetiang vantlang hmun (public place)-ahte hian sorkar-in duty a dah theih loh pawhin, bawlhhlawh bâwmte dah se, a khawntu motor (a viltu tur)-te siam se. A nih loh pawhin, a bul vela dawr neitute mawhphurhnaahte dah se, an zâwm lo a nih chuan an dawr cancel sak hial pawh ni se a ṭha lo’m ni?

Kan khawpui hian enkawltu a mamawh a nih hi!

- V.L. Hruaia, Tuikual South.