Written by
- George L.Ralte
Vaivakawn

Khawvela library hmasa ber chanchin

Khawvela library hmasa ber nia an sawi chu Sunea a ni. Sunea hi Babulon hming hmasa a ni a, hnam fing hmasa ni bawkin, an kut chhuak ni ngeia hriat thuziak awmze nei tak tak an lai chhuak a ni. Hun a lo kal zel a, mimal library te, temple library te, sawrkar library-te pawh chho nei chho zelin, an khawpui pakhat Yeus an tihah chuan lehkhabu (leirawhchana siam) 30,000 zet dahna library a awm tawh niin an sawi.

Aigupta rama Aizoh khua an tihah hian library din leh a ni a, Thebeo khuaah pawh lal Pamases-II khan lehkhabu (phairuang) 20,000 zet neiin library a din. Assuria ramah lal Assuria Bonipal chuan Ninevi khuaah library dinin, lehkhabu 20,000 aia tam a nei a ni. Greece khawpui Athen-ah library lian tak mai din leh a ni a, Aigupta ram khaw pakhat Alexandria khua ah lal Ptoneny-I khan library ropui tak mai siamin lehkhabu pawh a nuai tel a nei niin an sawi. Rom ho hi library hlutna hre hmasa pawl an ni a, BC zabi hnihna vel aṭang daih tawh khan Rom sipai hotute chuan mimal library neih an lo intihhmuh tawh a ni. Public library pawh he tih hun lai hian sawmhnih panga aia tam an lo nei tawh a ni awm e.

India ramah hian Nalanda University ropui tak neih ṭan a nih khan library pathum hial neih lo ni tawh niin an sawi a; lalte pawhin library neih hi an intihhmuh chho zel a ni.

Mizoramah hian kum 1894 khan Sapupa leh Pu Buanga te khan library min lo din sak tawh niin an sawi. Hun a lo kal zel a, Mizoram pawhin library hmunpui chu pangngai takin kan lo nei chho ṭan. Kum 1958 khan Pachhunga College, Aizawla mi chuan library a nei tawh a; kum 1969 khan Assam sawrkar hnuaiah Sub Divisional Library pawh din a lo ni ve zel a ni.

Khawvela library ding rei leh upa ber nia an sawi ṭhin chu Rome khuaa Vatican Library khu a ni a; tunlaia library kan hriat lar leh ropui chu Library of Congress (Washington), New York Public Library-a mi khu a ni awm e.

He ka thuziah chungchangah hian hriat dik loh lai leh ziah dik loh lai tam tak ka nei ngei ang. Chhiartu zawng zawngte in mi hriatthiamna ka rawn dil nghal che u a ni.

- George L.Ralte, Vaivakawn