Sikul kan ṭan hma ta Engtinnge ni zel ang le?
Sawrkar thuchhuak angin Mizorama sikulte chu ṭan hma a lo ni ta a, a tir a la ni bawk a, zirtirtu ṭhenkhat chu chaw ei hman loa tiffin pai te, naupang chaw mumal ei loa skul kal ta mai te sawi a ri nawk mai. Hun han kal deuh se kan la inzir thiam chhawm turah ngai ila. A ṭhatna leh ṭhat lohna chiang taka sawi theih la ni lo mah se a ṭhatna lam sawitute sawi hi chhiar tur a tam deuh zawk niin a lang. Mithiam zawkten ngun taka an ngaihtuaha hnam changkang zawkte tih dan entawna a ṭhat zawk ringa tih a ni a, ṭha tawk turah ngai ila.
Sawrkarin sikul tina a lehkha semah khan ṭan hma a ṭhat zawkna tur point pathum a rawn tarlang a, naupang/ ṭhalai meng rei leh tho har lutukte tih reh nan, traffic jam a ziaawm nan leh naupangten an zirlai baka an tui zawng zirna hun an neih theih nan tih te a ni a, thil ṭha tak tak vek an ni.
Thil reng reng hian ṭhatna leh ṭhat lohna sawi tur an nei ṭheuh a, sikul ṭan hma pawh hian ṭhatna leh ṭhat lohna sawi tur a tam thei ang. Point tlemte hmangin khaikhin teh ang.
A ṭhatna
1. Hnam changkang zawkte tih dan a ni a, ni kan hmang rei a, hnathawhna leh zirna hun kan ngah. Zing dar 9/ 9:15 a ṭan laia dar 8 a tho ṭhin zirlaite chuan dar 7 ah thawh ngei a ngai a, darkar khat a neih belh a ni.
2. Traffic jam a ziaawm ang. Motor tlan a la tam hmain private leh sawrkar motor-a fate sikul kal hruai ṭhin tan office kai hun tibuai loin motor a lo let leh hman ang a, a hun takah office an thleng hman ang.
3. Naupang engemaw zatin an zirlai bakah an tui zawng leh thiam zawng an zir belh thei ang a, lehkha zir ngawt loin eizawn-na kawng dang an tan dap a awlsam phah thei dawn a ni.
4. Zirtirtute tan a ṭha lehzual. Zirtirtu pawl hrang hrangten ṭha an tih thu kan hriat angin kei pawh kum engemaw zat zirtir hna ka lo thawh ve tawh avangin ṭha ka ti ve mai a. (Theih nise chu sikul hi kohhran zing ṭawngṭai inkhawm rual hian ṭan ila dar 9 velah bang leh mai ila tia rawt tak ka nap mai.)
Sikul ṭan hma a ṭhatna chu chawhnu hun pum mai hunawl kan nei thei dawn ta a, zirtirtu, politics a tui miin hun tam zawkin a luhchilh thei ang a, huan neih lama tuimite, ran vulh lama tui mite, pangpar huan siam lama tui te, laphiar leh puan ṭhui lama tuite pawhin hun tam zawk kan nei tawh dawn. Mizorama zirtirtu hetizatin mahni tuina lam ṭheuha hunawl kan hnawhkhaha hna kan thawh chuan kan ram economy pawhin a kan phah dawrh thei a ni.
Heng lo pawh hi a ṭhatna chu tam tak ziah a ni tawh a, kan chhiar tawh bawk a ni.
A ṭhat lohna
1. Naupangten zirng lam aia tlai lam hun thawl an neih hi a him lo. An zing tho har chu veiawm viau mah se sikul ṭhulh khawpa tho har sawi tur an awm awm lo e. Zing karah chuan nu leh pa leh chhungte nen hun kan hmang ho tlangpui a, sual kawng zawhna hun an nei meuh lo. Tlai lam hun thawl, chhungte awm mumal loh hun laia hun thawl an neih tam hi an tan a him tawk lo.
2. Kan culture/ tradition nen a inrem lo. Kan entawn hnam changkang zawkte tih dan a ni kan tia, a dik a ni. Anni chu an hnam nunphungah zingah breakfast tlemte ei a, chhunah chaw (heavy meal) ei ṭhin an ni. Keini chu zingah tukṭhuan puar el euha ei a, chhunah thingpui leh kamram vela in hnangfa mai ṭhin kan ni. Hei hian kum engemaw zat chu harsatna min siam ang. Tin, an ram a lum em avanga chhun leh tlai khawlum pumpelh nana ṭan hma an ni ti ila kan sawi sual tampui lo ang. Hetia an ṭan hma chung pawh hian khawlum zual chang chuan sikul khar chang pawh an nei fo niawm a ni.
3. Khawtlangah sualna a pun phah thei. Naupangten an zirlai baka an tuina zawng an zirna hun siam sak hi a ṭha nameuh mai. Amaherawhchu, naupang zawng zawngte hian an zir dawn lo tih kan hriat a ṭha. Computer, music, zai, puanṭhui, beautician etc. lama tui mite pawhin zir duh se thla tin a tlem berah Rs. 1000 chawia zir a ngai hlawm a, hetianga zir thei naupang hi za zela 5 pawh an awm kher lo ang. A zirna lo awm tehreng pawh ni se zokhaw lamah phei chuan zir tur an tlem lehzual ang. Za zela 5 in lo zir thei ni ta se za zela 95 te khan enge an tih ang? Naupang tam zawk nu leh pate hi nitin eichawp dapa chhuak, in lama awm mumal lote an ni a, naupangten enkawltu mumal nei loa hun thawl an neih belh hi an tan a him tawk ang em? Tun aṭanga kum 2 kum 3 hnu hian khawtlangah sualna (social evil) lo pung ta se naupangte hun thawl kan pek belh hi kan puh phal ang em?
Vawi khat chu kan vengah JAC nihna in sikul naupang uniform nena dendrite hnimlai kan khawm a, pawl 5 aṭanga pawl 7 zirlai sawm rual zet an ni a. Kan han zawh chian chuan an skul chu chawhnu lam an lo chawl a lo ni a, in lama haw tlang mai lo chuan an rawt khawm a, in thawhlawmin dendrite an lei a lo ni a. An zingah chuan vawikhat tihna an awm nual nghe nghe. Chawhnu lam zawng chhungten an chawl tih an hriat pui loh kha an lo hmang sual a lo ni.
4. Zokhaw lamah traffic a jam ve lo a, ṭhalaite leh naupangte an meng reiin an tho har ve kher lo. Aizawl chauh hi Mizoram a ni lo e.
Heng point li ve ve chauha a ṭhatna leh ṭhat lohna ka han tarlante hi kan ngaihtuahna tizautu a nih ka beisei.