Eng nge i len hunah nih i tum?
School naupangte kan nih lai aṭangin “Eng nge i len hunah nih i tum?” tih zawhna hi kan inzawt fo ṭhin a, beiseina sang tak leh mawlmang tak neiin heng hna ṭha tak tak–doctor, engineer, lecturer, scientist, IAS, MCS te kan nih chak thuin kan chhang ṭheuh ṭhin awm e. Taima tak chungin tum ropui tak nei nei turin kan infuih fo ṭhin.
Zirtirtu pakhat chu private school lian leh teah te, middle school, high school leh college ah te hial a han thawh kual ve hnuin tunah sorkar school, thingtlang khuaah a thawk chho ṭan ve a. A tak ngeia naupang dinhmun leh chawrchhuahna inang lo tak tak te a tawn hnuah chuan ‘dream’ nei tura an infuih dan a danglam chho va, chu dream kan tih ngei pawh chuan awmze dang a neih chhoh tak thu min hrilh.
High school naupang tam tak zingah belh leh paih (simple arithmetic) pawh thiam lo te, “Khawi lai nge i ‘neck’ chu?” tih han zawha an dar (shoulder) han kawk daih mai te, ABC tak ngial pawh la sawi chhuak hlei thei lo tan chuan khi'ng hna ropui tak takte khi dream ve pawh thil harsa leh an ngaihtuahnaah pawh awm phak lo a ni ngei ang.
High school kal pha chin meuh tawhten heng pawh an la chhang thiam lo chu mi tam tak tan chuan a awihawm loh hial ang tihin min hrilh a. Class hniam lamah te hian an zirtirna dawn a ṭha tawk lovin, zirtirtute hian kan tih tur kan tlin tawk loh vang nge ni ang? Nu leh pate'n emaw, naupangte'n an zirlaiah tuina nei turin an hma hun tur an thlir thiam lo ni ang?
Hna ropui tak tak chu dream ve turin kan la infuih chhoh zel chu a ṭha ang a; mahse an dinhmunin a zir miau loh avangin hlawhchhamna an hmuh hunah beidawnna kan siamsak zawk mai a ni thei ang em? Mihring hi kan inan loh avangin mahni tlin leh phak tawk ṭheuhah hna dang, eizawnna dang kan indappui a, kan inkawhhmuh zel hi a ṭul tawh viau zawk a ni thei. Kan ram a ṭhang zel a, sum lengvel a tam chho zel angin eng hna leh eizawnna pawh hi taima taka thawh chuan mahni kuta din theihna a ni chho zel. Matric exam vawi tam beih hnua pass hlei thei lo, beidawn avanga nun hloh chhunzawma sual kawng zawh chho ta an tam zel bawk. Lehkhathiam hi hlawhtlinna kawng awmchhun a ni lo tih kan hriat zel a pawimawh.
Vocational Education kan tih lam te hi kan uar chhoh zel a ngaiin a lang a ni. Kan ṭhalaite tan hian a pawimawh chho zel turah pawh ngaih a ni.
Tun hmaa hna hniam nia kan chhal mai ṭhin kut hnathawh – mistiri hna, electrician, plumbing, puanṭhui leh hna dangte tunlaiah thawktu kan indaih lo va, hengte hi eizawnna tlak tak ni chho zelin an hlawh a pung mek zel. Khi zirtirtu kan sawi tak tho khian a hnathawhna hmun aṭanga Aizawl lam a chuan haw ṭhinna sumo khalhtu ngei pawh, a sorkar hnaa a thla khat hlawh aiin chu sumo khalhtu chu a thla khat sum lakluh a tam zawk thu a sawi. Sorkar hna kan indaih tawh loh avangin kan fate an tlin leh phak tawk hriatpui rengin, eng hna pawh taima taka thawh chuan eizawnna tlak a nih zel tawh thua kan infuih zel a ngai tak zet. Hemi rual hian an tuina te, an thiam zawngte pawh ngaihngam taka an hrilh theihna nih a pawimawh zual a ni.
Nu leh pa leh zirtirtu hian naupangte tuina leh talent an neihte chik taka kan enpui hian rah ṭha a chhuah thei a ni. Infiam lam a ni emaw, kutthemthiam te, zai leh lam thiam te, eisiam tuimite leh thiamna dang nei mite tan eizawnna ṭha tak a hmuh chhoh theih zel tawh thuin kan infuih chhoh a pawimawh hle.
Naupang chu a phak leh theih chin, a kalna awm kawngah kan kaihhruai leh fuih thiam zel a ngai a ni.
- Vakvai