Council of Churches in Mizoram a piang ta
Kum 1894-a Sap Upa leh Pu Buanga Zorama an lo luh khan haw lovin awm ta reng se kan ram pumpui chu Baptist kohhran kan lo ni ang a, an hnua Presbyterian missionary hmasate khan Zoram chhim lama Sap Upa te ṭhian dun inbun kha phal sak ta lo se ram pumpui chu kan lo Presbyterian vek dawn tihna a ni mai awm e. Chutiang chu lo ni ta se kan ram leh hnam chu inpumkhatna leh thawhhona kawngah kan ṭha zawk ngei ang. Mahse, hmar kohhran leh chhim kohhran (Presbyterian leh Baptist)-in kan lo awm ta a. Chuti chung si chuan kan missionary-te hun lai kha chuan kohhran pahnihte chu khawvel hmun danga Kristiante entawn tlak khawpin an inpumkhat a, inhmu thiam takin an thawkho ṭhin a ni. A ropuiin an entawn tlak hle. Chung hun ṭha leh nuam chu a lo liam zel a, tun hun hi kan lo thleng ta.
Kohhran inpumkhatna leh thawhhhona chungchangah hian Mizoram kohhran lian pahnih hruaitute chu an lo ṭhukhawm fo tawh ṭhin tih hi tam tak chuan kan hre chuang lo awm e. Inzawm khawmna thu sawi ṭanna chu kum 1949 kha a nia hriat a ni. Thenzawlah Baptist Kohhran leh Presbyterian Kohhran hruaitute chu an intawhkhawm ṭumah sawi a ni a, a hnuah chutiang intawhkhawmna chu hmun hrang hrangah an lo nei tawh ṭhin. Kum 1949 leh 1983 inkarah impumkhatna (church union) leh council siam thute sawia intawhkhawmna ṭum sawm (10) lai an lo nei tawh a ni. Kum 1970 aṭang chuan Mara Independent Evangelical Church pawh an lo tel ve ta zel a. Intawhkhawmna hnuhnung ber 1983 thlengin church union hi sawi a ni.
Intawhkhawm ṭum 6-na, kum 1972-ah chuan church union neih hmain ‘Zoram Christian Council’ siam thu rel a ni a, Council Draft Constitution an siam pawh intawhkhawm ṭum 9-na, kum 1981-ah an pawm a ni awm e. Synod Inkhawmpui 1981 chuan a pawm tih record a awm. Mahse, he thurel hi uluk taka bawhzui a ni ta lo a ni awm e. Chu bakah, kum 1984-ah ramri ṭhiah a lo ni a, chumi avang chuan an thil lo ruahman tawh pawh chu a taka chantir a lo har zo ta. Kohhran inpumkhatna chu hruaituteah a inṭan a, hruaituteah a tawp leh ta mai a ni.
Mizoram kohhrante inpumkhatna thu hi Mizo Theological Association (MTA) chuan a ngai thutak hle. MTA hi March 3, 1984 khan din a ni a, kohhran hrang hrang aṭanga theology zirlai leh lo zir tawhte inpawlhona leh thawhhona atana din a ni. Mizo Kristiante inpumkhatna atan te, ram leh hnam siamṭhatna kawnga hma la tura inrelbawlna ṭha tak neia din a ni a; a thil tum pasarihte zinga pathumna chu kohhran pawl hrang hrangte inpumkhatna kawng dap tih a ni. Kan hruaitu hmasate hma lo lak tawh ṭhuanawp ta mai nia lang chu din thar leh tumin hma a la ṭhin a, mahse, a sâwt mawh hle ṭhin. MTA-in Mizoramah church council nei thei tura hma a lo lak ve tawh dan tlem azawng i lo en teh ang.
1. Kohhran hruaitute koh khawm: Kum 2014 June ni 30, Remna Niah kohhran hrang hrang pasarih hruaitute chu Dawrpui Kohhran Hall-ah council din chungchanga inrawnkhawmna nei tura koh khawm an ni a; Presbyterian, Baptist, ECM, LIKBK, EFCI, Salvation Army leh Assembly of God aṭangin hruaitute 27 lai an tel. An mimal ngaihdan chuan council din chu ṭha an ti a, a hma thei ang bera din ṭha an tih thu an sawi. Heta ṭang hian nasa zawka inpumkhatna kawng dap turin hma an la thar leh ta a ni. NEICC pawh council din tura hma la turin a ngen angin kum 2019 August ni 8 khan NEICC hruaitute chuan Aizawlah kohhran hrang hrang aiawhte nen sawihona hun a hmang bawk.
2. General/Biennial Conference: MTA hian kum 1988 aṭang khan conference a buatsaih ṭhin a, vawi 8 zet chu a buatsaih tawh. Conference neih loh kumah hian seminar te, consultation-te a buatsaih bawk ṭhin. Heng conference-ahte hian thupui hrang hrang neia hun hman a ni ṭhin a, a chang chuan thupui paruk neih chang a awm. Paper zirho ṭhin a ni a, sawiho a ni ṭhin bawk. Biennial conference hi ṭum thum neih a ni tawh a, kum 2015-ah phei chuan Symposium on Mizoram Kohhran Council tih thupuia hmangin panel list mi 5 inruata zirho a ni. A chang chuan titihona anga hun hman a ni bawk. Heng conference-ahte hian Mizo Kristiante inpumkhatna tur tih thupui leh uar bera neih a ni deuh zel. Mahse, a tak ram a thleng hlei thei chuang ṭhin lo. Mahse, khaw ṭhenkhatah kohhran ṭhalai KṬP, ṬKP, SAY-te chuan joint fellowship an nei ta fo mai chu a nih hi. Inpumkhatna leh thawhhona ṭha hian kohhranah, khawtlangah leh ramah lungrualna ṭha a siam a, rah ṭha remna leh muanna a awmtir ṭhin.
3. Seminar buatsaih: Kum 1986 khan seminar hmasa ber a buatsaih a, a hnuah pawh kum tin programme eng emaw a siam a, chungahte chuan kohhran inpumkhatna leh thawhhona tih chu a sawi uar ber a ni zel. Kohhran pawl hrang hrangte chu pawl khata inzawm khawm (organic church union) nei a, inzawm khawm lam hawi a ni ta zel a. Kum 2001 aṭangin kohhran hote inunauna ṭha nei tura seminar neih chu urhsun lehzuala neih a ni a, Aizawl leh Lungleiah seminar huaihawt a ni. Kum 2009-a silver jubilee lawmna atan Aizawl, Lunglei, Lawngtlai leh Siaha-ah seminar pui tham takin buatsaih a ni. Heng seminar-ahte hian Presbyrterian leh Baptist kohhrana hruaitu lu berte paper ziak chu chhiara sawiho hun hman a ni fo. Cooperation seminar hial an lo buatsaih tawh bawk. Inpumkhata thawhho a ṭulzia leh ṭhatzia an sawi tlangpui. Mahse, chung ṭhahnemngaihnate chu seminar-a lo kal, mi tlemteah a tàwp leh mai ṭhin a, kohhran mipui a thleng phak lo. Kan kohhran hruaite hian inpumkhatna hi a thu chauhvin an duh a, a tak tak erawh an duh lem lo emaw tih mai a awl ṭhin.
4. Unity Carol buatsaih: MTA hian a din chhan leh a thil tum kohhran leh ram leh hnam inpumkhatna tihlawhtling turin programme hrang hrang a huaihawt ṭhin a. Kohhrana inpumkhatna rilru ṭhalaite zinga a awm theih nan ṭhalaite intawhkhawmna tur Unity Carol Service kum 2015 khan AR Ground-ah a buatsaih a, zaipawl member sang khatte’n Haleluia Chorus an sa. A nuamin a ropui hle a ni. He Carol-ah hian thupui atan pawh inpumkhatna lam hawi, ‘Remthu leng rawh se’ tih hman a ni. Unity Carol hi vawi 7 lai hmun hrang hrangah hman a ni tawh a, kohhran hrang hrangah hman a ni ṭhin a, kum 2022-ah phei chuan Lunglei leh Aizawlah hman a ni. Kumin hian November 26 zanah Upper Republic Presbyterian biak inah nei leh tura ruahman a ni. Hetiang thil ropui ti tur hian MTA chuan sum a neih loh avangin kohhran hrang parukah target a siam a, an pek tling khawm chu cheng nuai hnih a ni. Unity Carol hi Advent Chrismas ang maiin hman a ni a, ṭhalaite’n nuam an tiin an hlimpui ṭhin hle. Ṭhalaite chuan kohhran inpumkhat an duhin an ngai hlu hle niin a lang.
5. Inpumkhatna Crusade: MTA chuan chak zawka inpumkhatna kawng zawn a nih theih nan inpumkhatna beihpui thlak ni se a ti a, talk show neih dan tur kawng a dap a, Doordarshan NEI Live telecast, TV talk show, radio talk-te neih a ni. Hengah hian kohhran inpumkhatna ṭulzia sawi a ni ṭhin.
6. Kohhran hruaitute inhmuhkhawm: June 30, 2014 Remna Ni khan MTA hruaitute leh kohhran pawl hrang hrang pasarih aiawh hruaitute inràwnkhawmna neih a ni a, mi 50 an tel. Mizorama kohhran hrang hrangte thawhhona tur Mizoram church council din a ṭulna sawiho a ni. Kohhran pawl hrang hrang aiawh lo kalte’n an ngaihdan an sawi ṭheuh a, council din ṭul ti lo kohhran an awm lo. A hlawhtlin theihna turin MTA-in chak takin hma la chhunzawm se tih a ni a, hetiang hian Statement of Affirmation siam a ni:
“Vawiin June 30, 2014 (Thawhṭanni) Mizoram Remna Nia Mizoram Kohhran Council din chungchang sawiho tura Mizo Theological Association huaihawta Mizoram kohhran pasarih aiawh hruaitute leh MTA hruaitute kal khawm chuan Mizorama kohhrante hi kan inpumkhat tawk lo a ni tih kan pawm a; Pathian kohhrante zinga inrem lohna awm ṭhin hi Pathian thu min zirtir dan a ni lo tih pawh kan pawm bawk. Keini kohhran pawl pasarih aiawh hruaitute leh MTA hruaitute inrawnkhawm hian kan Lal Isua’n, ‘An zaa pumkhat an nih theih nan’ tia min ṭawngṭaisak angin Pathian kohhran hote zingah inremna, inpumkhatna leh thawhhona ṭha a lo awm theih nan Mizoram Kohhran Council (Council of Churches in Mizoram) din ni se kan ti a. Amaherawhchu, vawiina kal khawmte hi thu tawp siam thei kan nih loh avangin kan inrawnkhawmna thu chhuak hi a puitlin ngei theih nan kan aiawhin MTA-in kohhran pawl hrang hrangte berawnin hma lo la zui zel rawh se kan ti,” tiin.
“He inrawnkhawmna thu anga Mizoram Kohhran Council din a nih theih nan kohhranah kawng hrang hrangin puanzar ni se. Kohhran hrang hrangte’n a huhova kan tih tlan theih inpumkhatna leh thawhhona kawnga min kaihruai thei tur program/project ruahman ni se. Vawiina kal khawmte hian mahni kohhran chanchinbuah leh kan thusawinaah council neih a pawimawhna hi a tam thei ang ber ziah leh sawi ṭhin ni se kan ti,” tih a ni bawk.
7. Kohhran hruaitute kawm: MTA chuan kohhran inpumkhatna tura tih theih a nei tam lo tih a hria. Executive Committee chuan a tihlawhtling theitu tur kohhran hruaitute hnena thlen chu a tih theih sang tak a nih hriain kohhran hrang hrang hruaitu lute kawm a rel a. May 15, 2010 khan Evangelical Church of Maraland (ECM) hruaitute an kâwm a, May 17, 2010 khan Lairam Isua Krista Baptist Kohhran (LIKBK) hruaitute an hmu kawm leh. June 10 zanah Mizoram Presbyterian Kohhran hruaitu lute (Officers Meeting) chuan Synod Banglapui-ah ṭha taka lo dawngsawngin inkawmhona hun hlimawm taka neih a ni a, June 16-ah Baptist Church of Mizoram hruaite nen inkawm hona neih a ni bawk. Heng kohhran hruaitu an kawmte hian council neih chu ṭha an tihpui vek a, a kalte pawh an lawm hle. Kum 2020-ah chuan council ruangâm siam ni se tiin a lem nen ruahmanna siam a ni a, chung hmang chuan Mizoram Kohhran lian ber Presbyterian chu CCM din huaihawt tura sâwm ni se tihte sawi a ni.
MTA hian kum 2009 hma lamah kha chuan Mizorama cheng kohhran hrang hrangte hi kohhran pakhata awm (organic union) hi an thupui leh a sawi ber a ni. Mizoram Kohhran din ni se, chutah chuan kohhran pawl hrang hrangte hi awm khawm ila tih chu a tuipui leh sawi thin a ni a, chutiang tur chuan hma pawh a la reng ṭhin. Kum 2009 hnu lamah erawh chuan kohhran pakhata awm chu a theih loh tihna ni lovin, a bul ṭan nan thil huphurhawm lo zawk council din lam a tinzawn ta a, kohhran pawl hrang hrangte min uap khawm a, inpumkhatna leh thawhhona ṭha a awm theihna atana ṭangkai turin council din phawt ni se tih chu a tum dan leh hmalak dan a ni ta a ni.
Kohhran hruaitu lute ṭhahnem-ngaihna Thlarau Thianghlimin a chawk tho va, tunah chuan Mizorama kohhran pariatte chuan huang khata min khung thei tur siamin Council of Churches in Mizoram (CCM) kan lo nei ta hi a lawmawmin a ropui tak zet a ni. A hawnna pawh tun October ni 26-27 (Inrinni leh Pathianni) hian Mission Veng Biak Inpuiah neih a ni dawn ta; a lawmawm e. CCM-ah hian Pathianin lalna chang se, Pathian lo ropui ber zel rawh se.
- Rev.Dr. V Kap Enga