Sorkar thar leh zirtirtu sem zâi

Sorkar thar a lo piang a, hna pawh ṭha taka thawh an tum a, mipui beiseina nei tawh meuh lote pawhin beiseina thar kan nei ve leh ta. Tun dinhmuna kan inkalpawhna kawngpui dinhmun chungchang, sorkar hmasa hun lai leh tun hun han khaikhinte pawh a chakawm viau a, mahse, zirna bik hi tun ṭumah chuan han sawi ila. Zirna kawnga kan buaina kumhlun chu zirtirtu inkhairual lo lutuk hi a ni a, huai taka sem rual (rationalise) a nih tur thu hi Education Minister pawhin a sawi tawh a nih kha.

Zirtirtu sem rual (rationalisation) hi a thu a mawi a, hriat pawh a nuam khawp mai. Amaherawhchu, huaisen nih duh vanga tawngpawng sem rual chiam a awm thei dawn niin a lang tlat mai a. Fimkhur taka kalpui a nih loh chuan a tum ber (aims & objective) ṭhelh duai hian kan phêk buai suau suau ang a, transfer avanga mahni post thar pante an inphurh bâwr luk luk laiin, post ṭha zawk beiseite leh transfer hlaute hi Secretariat leh Minister bathlar lamah an zi hut hut mai ang tih a hlauhawm khawp mai. Politics thlichhia avanga kal ngil ṭha hlei thei tawh lo kan zirna hi aleh aling hian kan khal chau der mai ang a tih pawh ngaihtuah tham tak a ni.

Tun hnaia higher secondary school lecturer sawn kual kha kan lo hmu fur tawh hlawm ang a, uluk taka zirchianna a awm hmasa lo emaw chu aw tih mai turin an insûlpêl kual vel nuai nuai a ni ber. Sawn kual hrim hrim thupuia kan neih chuan a fuh dawn hauh lo, ṭhahnemngai taka a tir aṭanga mahni school lo enkawl zui hliau hliau mekte rilru phâwklêk taka siam hi a fuh lo. Zirtirtu ṭha hi hmun kilkhawrah pawh an mamawh ve tho tih ṭan chhana sawn tum pawh a fuh chuang lo ang. Mi ṭha tak kha hmun danga transfer a nih chuan a ṭha lo zawngin nghawng a nei thei tlat, neitu tak tak thinlung pu hman lovin kan siam ang a, hlawh hmuh nan ngawr ngawr hrem tuar lo tawk vel hian an thawk ang a, zirlai naupangte’n an tuar leh si ang. Ban chhak lama nghet taka ding kha pawh phawia ban thlang lam thawm nana hman ngawt chi a ni ngai lo!

Zirna siamṭhat hi hna hautak a ni dawn a, zirtirtu sem rual pawh huaisen a ngai viau ang. Zirchianna mumal awm loa sawn kual hrim hrim policy chu a fuh chiah lo deuh ang. A hmasa ber atan chuan primary school leh middle school chin hi uluk taka zir chian hmasak ni phawt se. Engvangin nge harsa tak chunga nu leh pate’n fee tam tak senga private school an thlan zawk tlat ṭhin tih te, sorkar school-te hian eng harsatna nge an tawh a, engtia siamṭhat tur nge tihte hi zir chiang hmasa se la a ṭha khawp mai. Zirna in hrang hrangah hian zirtirtu leh zirlai inzat thuaknate pawh a awm ang a, chung hmun aṭanga a mamawh tak tak school/college a sawn chhuah an nih chuan sawisel tur chi a ni lo ang a, rilru thar nen rawngbawlna thinlung pu chunga kal mai tur a ni. Samagra/RUSA aṭanga sum lo kalte hian a thlenna tur hmun a thleng em, bothlau a awm em tihte nen lam hian zir chian ni bawk se. Zirtirtu sem rual a ṭulna hi a field-ah ngei luh chilha zir chian hnua kalpui chauh chi a ni.

Zir chiang hmasa lova pal bawrh bawrh nan chuan kan zirna hi a chawrchê tawh em mai a, kan khâl hlum thei mai ang. Tun hnaia zirtirtu sawn kual takte pawh kha order a chhuak chauh a, siam ṭhat a ni leh a. Eng vanga siam ṭhat leh nge a nih tih chu kan hriat phak a ni hauh lo a, thil ti thei deuhte’n an rawng huai nen Minister leh thuneitu lian lamah an han insawipui leh a ni mai thei. Zawnga tuar ai ngauin a tuar tih ang maiin mahni dawhkan bul maia ṭhute an han che ve leh ta thung a, a buaithlak nak mai. Hetianga kan kal chuan school hrang hrangah thawhhona ṭha siam a harsa ang a, sawipuitu tur dapin kan phek buai ang a, unit aṭanga block, MLA leh Minister hmelhriat kan neih ang ang kan intlawn siak luai luai dawn tihna a ni a, kalphung thar chhe ber mai a ni ang. Tun hnaia college zirtirtu a ngheta thawkte leh a nghet lova thawkte’n thu inchuh an nei ta emaw tih mai tura thuziak hmuh tur a awmte kha a vanduaithlak a ni.

Tin, zirna siamṭhat tum hi football ground leh volleyball court chhe deuha siam thluah ang ngawt a ni dawn lo, kan tu leh fate hma lam hun a nghawng dawn. Thil ṭha tak anga lang hi a kenkawh dan leh a kalphung a dik si loh chuan a hlauhawm em em a ni. System ṭha lo hnuaia zirtirtu sem rual tum ai chuan a ngai anga kal pawh hi a thlanawm zawk hial ta ve ang. Hna lama chenfakawm lo fe fete hi sawipuitu nei ṭha ṭhate hi an lo ni ang a, a fuh dawn tlat lo.

Engpawhnise tuna zirna lam changtu Minister hi kan minister zingah pawh a chhuanawm ber pawl, mi dik leh huaisen a ni a. Civil work leh hna lak chungchangah sawi hnâwmna tur eng mah a awm lo a, zirna siamṭha tura zirtirtu sem rual a tum pawh hi zirtirtu mamawh ngawih ngawihte’n an neih phahna tur a nih chuan a ṭha em em a ni. Tin, aikal lak tihtawp a ni ta hi bul ṭanna ṭha tak a ni phawt mai a, ṭul bik thil avanga attach-a hmun nuam zawka zirtirtu awm tam lutuk pawh hi zir chian a, loh theih loh chin bak hi chu an awmna ngaia sawn let leh vek ni bawk se a ṭha khawp mai.

Mizoram zirna siam ṭha tur hian sorkar thar lakah Mizo mipuite hian rinna kan nghat ngam a, a ṭha zawnga change hmuh kan beisei tlat a ni.

- Rothangpuia