Written by
- David M. Thangliana

AMBULANCE LEH EMT

Eng ni lo mah ila, kei ve tehlul hian ngaimawh apui hi ka ngah ve khawp a. Mizoram leh Mizote tana thil ṭha tur hi a subject a tam khawp a, hemi avang hian ngaimawh pawh hi a tam lo thei lo a, ziah sên a ni meuh lo hial a ni. Thil làwmawm ka tih deuh chu subject specialist-te’n thiam tak leh ngaihnawm taka ka ngaimawh zawng chanchinbu leh social media vela an rawn thailang ṭhin hi a ni. Article ṭhenkhatte phei hi chu han tuihnih a, nasa taka thlâwpte ka châk ṭhin a, mahse, ka taimakna leh ka hrisêlnain a tlin tak meuh loh avangin duh angin thu pawh ka ziak tam ta lo. Keimahah ngau ngau chuan hei hi pawi ka ti khawp mai a, mahse, mi dangte anga thu thiam ka nih ve loh avangin ka ziak hmuh tur tam lo hi in lo pawiti lo a nih pawhin ka la na chuang lo.

Ka sawi tura ka luh hmain thuhma ka han nei ta duah a. Thuhma ka nei ta rau rau bawk a, chanchinbu leh social media vela ṭhahnemngai taka thu ziak ṭhinte hian in thu ziahte hi duh angin in ennawn tâwk lo deuhin ka lo hre ṭhin. Ka’n belh leh hram teh ang; ziah dik loh, chhiar dik ngai hi ka hmu nual ṭhin a, hemi kawngah hian article/essay ziaktute chauh ni loin, news item ziaktute pawh hi fimkhur leh zual ila tiin ṭhahnem ka rawn ngái tel bawk a ni.

Ambulance leh EMT (emergency medical team) chungchangah hian Mizoramah hian hriat hmaih kan nei deuh em áw ka ti a. Ambulance koh mai tur kan neih hma khan motor remchang hmasa saah damdawi in lam panin ka inphur mai ṭhin a. Khawpui chhungah ngei pawh kawng laka chatthla ta mai sawi tur an awm nual a, a pawi hle mai. Ambulance duh duha hman tur a awm hnu pawh hian ambulance ṭangkaina hi pakhat chauh Mizoramah chuan kan nei niin a lang a; chu chu siren hi a ni. Siren bak hi nunna chhanna tur dang kan ambulance-te hian an ken chu oxygen bûr hi a ni leh deuh maiin ka lo hria a, ka hre sual a nih chuan hriatthiamna ka ngen a. Ambulance-in a ken tel ngei ngei tur tel lo hi a awm ṭeuh awm e.

Medical mi ka ni lo nâin, keimá tawkah thil hi ka chhiar zau ve hle a. Ka hriat chinah chuan ambulance-te hi nunna chhan nana hmanraw ṭangkai tak a ni. Mahse, a ken tel tur leh hmanrua a neih tur anga thùam a nih loh chuan a ṭangkài tur angin a ṭangkai thei lo. Hmanruate pawh lo keng kim ta se, hmanrua hmangtu tur mithiam an tel loh chuan hmanruate pawh chu an ṭangkai leh chuang lo a, thuam famkima thuam an nih loh chuan kan ambulance-te hian awmzia an nei tam lutuk thei lo a ni.

Heng nunna chhan nana pawimawh hmanraw hrang hrangte hmangtu tur chu rîkrum (emergency) thila damlo nunna chhantu an nih theih nana training neite an ni a. Heng mite hi ‘para-medic’ an ti a, doctor emaw, nurse emaw ni si lo, mahse, damdawi leh damlo enkawlna hmanrua hmang thiam tura training nei an ni. Anni tel lo hi chuan hmanraw thuam chikima thuam ambulance-te pawh an ṭangkài tur angin an ṭangkai thei lo a ni.

Hmanni lawk, October ni 18 zàn khan Salvation Army officer chawl tawh Lt. Col. Vanlalthanga chu lungphu châwlin a thi a (SA-ah chuan ‘Ropuinaa kaisang’ tih a ni). Ka hriat sual loh chuan motor remchang hmangin damdawi in panpui a ni a, mahse, damdawi in an thlen hian a lo chatthla hman a ni. A thih chhan hi ‘heart attack’ ni ngeia ngaih a ni a, a rang hle ni pawhin a lang. Mithiamte sawi danin, heart attack-in a tihbuaite hi chhan theih an awm lain, chhan hman loh hi an awm thei a. Heart attack-in a man reng rengte hi chu a rang thei ang bera hmanrua leh thiamna nena báwihsàwm nghal chuan chhan an ni tlangpui a, hetiang rîkrum thilah hi chuan second hnih khat lek pawh a hlu hle a ni, an ti.

Lt. Col. Vanlalthanga thih chungchang hian ka ngaihtuahna a tikal thui hle. A bula mu, a nupui hian heart attack chhan dan tlema zawng lo hria chu ni se a thi lo mai àwm asin tih te, ambulance leh para-medic koh zung zung tur awm ta se a nunna hi an chhan thei mai àwm asin tihte chuan ka suangtuahna an luah nasa hle a. Kum 41 lai Pathian rawng a bawl hnua chawl ta, India Eastern Territory Headquarters-a nihna sang tak a chelh lai pawha Corps awptu nih thlang zawk, a chawlh hnu pawha Corps awptu la ni zel Lt. Col. Vanlalthanga hi ka ui em vang a ni ang, Pathian remruata han pawm mai chu kei chuan harsa ka ti deuh a ni.

Hriat loh lutuk vàng te, chet tlai vàng te, hmanraw neih loh vàngte leh mithiam duh ang kan neih loh avàngte hian mihring nunna hi kan chân tam tawh a, Mizoram sawrkar leh kan private damdawi in thuneitute emergency medical service lama hma an sawn loh chuan nunna chhan theih hi kan chân zel dawn pawh niin a lang. Tunlai lek phei hi chuan lung lam ṭhat lohna a tam a, stroke leh heart attack kan hre lar ta hle. Accident avànga thite tih lohah nat lâwkna nei em em loa thihna thlentu tam ber an ni ta hial awm e.

Damlo damdawi ina phurtu ni satliah lo a, damlo damdawi in rang taka thlen leh damdawi in thlen hmaa damlo nunna lo pawt seitu an nih theih nan kan ambulance-te hi a nih dan tur dik taka kan thuam hi a ṭul ta hle a; a ti theitute hemi lama an chêt hlàn a nghahhlelh awm hle mai.

- David M. Thangliana