Vantlang zun in siam uar ila

Kan Aizawl khawpui han kal a, khawlai han lên nikhuate hian vantlang zun in hmuh tur a vâng em em mai a, khawi lai emawah a lo awm leh pheuh ṭhin a, chungte pawh chu man chawia zun ngaite a ni ṭhin. Enga pawh chu ni se, zun a chhuah tawh chuan man neia zunte chu nei lo chung chung pawhin kan tih ngei tur a ni bawk si. Hetiang a nih avang hian kan khawpui berah pawh hian a remchang laiahte vantlang zun in hi siam deuh thluah ni se a ṭha ngawt ang. Kum upa lam tan phei chuan zun cheh mai hlauhawm tak a nih ṭhin hi a! Kum upa lam tan ngat hi chuan khawlai han lên vel pawh thil ngamawm lo tak a ni ta der a nih hi maw.

Kan district khawpui eng emaw zat pawh hi han kal nikhuate hian vantlang zun in hmuh tur a tlem em em mai zel ṭhin hi a mak khawp mai. Thingtlang lam pawh han kal vel hian heng kan khawpui ho tih hi kan thîk ve nge lah hriat ni suh, zun in a vâng ve em em zel mai a. Thingtlang khaw tê deuh, hmunhma âwl pawh la nei tam deuhte pawhin zun in siam lamah hma kan la vak ta tlat lo mai hi chu a pawi khawp mai. National highway kam khuate pawh hi kan kal ngun viau a, mahse, zun in han hmuh tur a vâng khawp ṭhin mai. Heng hi changkannain a ken tel nge maw ni dawn le? Khawtlang hruaitu ṭhenkhatin an sawi hmang chuan, department lam aṭangin vantlang zun in siamna tur sanction a awm tawh lo ni awm takin an sawi ṭhin. Hetiangte hi a nih ngat phei chuan kan sorkar pawh hian ennawn leh se, zun in siamna tur hi han sanction leh chur chur teh se. A siamna lai hmun tur erawh uluk taka enfiah zel ni thung se la.

Chhiattawh nikhuate hian mikhual an buk thei viau zel ta a, mi kan bengvarin, lirthei han kalna maite a lo tam ve ta a; zunram han thiarna tur hre lo mi kan tam thei ta viau mai. Hmelhriat pawh ni hawt lo, hmuh vawi khatnate inah, an inthiarna hman hawh dila han luh ngatte hi chu zah tuar chak deuh tan lo phei chuan thil harsa tak a ni ṭhin. Tunlaiah kan intichangkang ve tawh a, ‘Kawng ko zunkhum tâwk lek’ tihte hi kan fiamthuna a ni tawh si a; mahse, zunram thiarna tur a awm tak loh miauah chuan kan zun khum a ngai leh tho ṭhin a nih si hi! Khawi lai khuaah emaw kha chuan vantlang inthiarna changkang tak hmuh tur zuk awm tlat a. Mipa zun in leh hmeichhe zun inte a hranin an siam thlap a, an tifai ṭha em em lehnghal a. Khang han hmuh leh han inthiar velte kha chu a nuam a, min titlangnel a, rilru a thawl huai thei mai nia le!

Thingtlang khaw ṭhenkhatte hi chuan vantlang inthiarna an neih loh avanga an lawm thute zuk la sawi ve thung a! An khua kha hetiang inthiarna a awm loh avanga fai ta viau, sanitation lama changkang ta viau angah zuk inngai tlat a! Hetiang a nih chuan kan changkan dan hi a ke a bâi a tih thei awm e. Heng khua angahte hi chuan chhiat ni ṭhat nia mikhual kalte chuan kopang zun khum leh kawng sira kan hmeichheho pawh ṭhu chunga an zun mai a ngai dawn tihna a ni tlangpui. Chuvangin, an changkan dan hi zawng a khingbai kan ti awm e.

Khual khuaa chhiat ni ṭhat nia han kal vel hian ka thlir hmasak ber ṭhin chu vantlang inthiarna an siam em tih hi a ni ṭhin. Tunlaiah chuan hetiang han hmuh mai tur hi a vâng tawh khawp mai a, hei hi changkannain a ken tel nge maw ni dawn ni? Tun hma deuh, kum 1990–2000 vel kha chuan chhiat tawk awm nikhuate khan vantlang zun in siam kha hna hmasa berah neih a ni ṭhin a, tunah erawh zawng kan bosal zo ta. Ṭhangtharte hi an zun a chhuak thei lo bik a ni der bawk si lo!

Hetiang hi tunlai khual thil tih khawm kal nikhuaa harsatna kan tawh ṭhinte a nih avangin khaw tin hian vantlang zun in siam hi i ching leh teh ang u. Kan sorkar department, he lam changtute pawh hian heti lamah hian beng lo chhi se la, vantlang zun in hi khaw tinah han siam leh teh se. A enkawl tur erawh chuan khaw tin V/C emaw, YMA emaw lamin mimal hnenah lawmman pein ruai mai se la. Tin, khawtlangah vantlang inthiarnate vawn fai a nih theih nan inhrilhhriatna neih ni fo bawk se la.

Hetiang kan ti thei a nih chuan chhiat ni ṭhat nia kan mikhual lo kalte pawhin rilru ngampa takin hun an hmang thei ang a, mi phal leh phal lo dâwn lo va, mi ṭhenkhat phei chu an mitmei kawi deuh hmu chunga kan inthiar fo ṭhin hi a bâng tawh ang a, kan rilru a tlangnel tawh ngei ang le!

- Patrick Z, Chhingchhip