CM zin haw kha!
A kamkeuna
Zin chhuah leh veivah hi hringnun nena inkungkaih tlat a ni. Awmhmun ngaia tawm-im ringawt chuan hmasawnna a awm thei lo. Chhung tin leh mimal tinte pawh hi awmhmuna tawm reng ringawt chuan changkan leh hmasawn harsa tak a ni. Chuvangin, eizawnga chet chhuah a ngai ṭhin. Chungleng savate leh hnuaileng ramsa leh ranvulh thlengin eizawnga vah chhuah a ngai ṭhin. Rannung zingah phei chuan fanghmirte hi an taima chungchuang hle a, chuvangin, fanghmir chhuanchham an vâng hle. Hetih lai hian, Mizo thawnthua Samdala erawh kha chu a thatchhe hle a, ei tur siam sa pawh a ei ṭha peih lo a ni ber mai! Taimak hi hlawhhlinna bul a nih avangin he khawvela kan cham chhung hian hringmi leh nungcha tinreng pawh huamin thatchhe tan khamkhawp neih a har hle.
Sawrkar taima
Mimal leh chhungkua intodelh tur chuan taimak a ngai hle. Sawrkar pawh mipui a kaihhruaina kawngah taima taka theihtawp chhuaha ṭan a lak loh chuan ram intodelh a nih theih loh va, a tawpah hmingchhiatna leh tlakranna bak hmachhawn tur a nei ṭhin lo. Mizo District Council kan nih hun lai ata tawh ministry hrang hrang kan hrawn tawh ṭhin. Khang kan hruaitu hrang hrangte khan kan mamawhte thlen turin Delhi khawpui panin an feh chhuak chamchi ṭhin a. State intodelh lo kan nih avang leh Delhi drip khai reng kan nih avangin kan drip khai a zawh mai loh nan taima taka Delhi tlang lam pan a ngai ṭhin.
Kan hruaitute zingah khan Delhi drip chhenfakawm tak tak khai chhuak thei bik riau an awm ṭhin a, a lawmawm ṭhin hle. Kum 2005 BAFFACOS lar lai, khatih lai huna kan CM Delhi drip khai haw ṭhin phei kha chu vaibelchhe têl hlawm lianpui pui a rawn khai chhuak ṭhin ni khan titi a tam hle a nih kha? A dik rêng a. Khatih lai, mautam ṭâm denchhena kan CM-in BAFFACOS sum tam tak a rawn hai chhuak kha a fakawm hle. A hmanna dik leh dik loh lam kha chu hriatpui vek erawh a har viau ta ve ang. Chutiang zelin, CM meuh sorkar laipui dawra an han feh chhuah theih hi chuan eng emaw tal hlawhtlinna, mipui hamṭhatna tur an rawn hâwn ṭhin a, mipuite tan a lawmawmin a thlamuanthlak hle ṭhin. Tun hnaiah pawh kan CM meuh feh chhuakin kan harsatna tam tak sawrkar laipuiah a thlen a, a zavaiin hlawhtling lo mah se, Zoram mipui tana thil ṭha eng emaw zat a rawn fûn hawng a, chungte chu tlem i han thlir zau lawk teh ang.
CM thil rawn hawn chu
October 26, 2024 tlai khan Chief Minister Pu Lalduhoma Delhi zin haw chuan dam takin Aizawl a rawn thleng a, a rawn thlen hnu lawkah CM Conference Hall-ah Delhi a cham chhunga Mizoram tana hma a lakna tlangpuite press mite hnena sawina (press conference) a nei a. Chief Minister hian, Prime Minister Pu Modi nena an inkawmna te, Pu Amit Shah, Union Home Minister nena an inkawmna te, Defence Minister Pu Rajnath Singh nena an inkawmna te, Pu Nitin Gadkari, Minister of Road Transport & Highways nena an inkawmna te, Pu Piyush Goyal, Minister of Commerce Industries nena an inkawmna te, Aizawl khawpui chhung aṭanga Assam Rifles-te Zokhawsanga an insawnna tur inremna Memorandum of Agreement (MOA) October 23, 2924-a Assam Rifles leh Mizoram sawrkarin Delhi-a an ziah tak thu te, Vairengte leh Aizawl inkar 4-Lane kawngpui sialna tur zangnadawmna (compensation) lama harsatna chu Central sawrkarin chingfel tura hma a lak tur thu leh highway lam hmalakna review meeting an neih thu te, village council grant chungchang central thuneitute a dawr dan te, Mizo battalion territorial army din tura sawrkar laipuia dilna a thlen thu te, sawrkar laipuiin Project Tiger & Elephant hnuaia Dampa Tiger Reserve tana 2nd instalment cheng nuai 152.022 a sanction thute leh thil dang pawimawh tak takte a sawi a ni.
CM hmalakna zinga thil lawmawm zual deuh deuhte
1. AR sawn chhuah: Aizawl khawpui laili aṭanga AR sawn chhuah tak tak tawhna tura Oct. 23, 2024-a MOA sign a ni thei ta hi a lawmawm hle. Kum 37 zet AR sawn chhuah tumna thâwmthang hian kan zoram khawvel hi a nghawr nghing tawh a; inthlan dawn apiangin vote zawnna hmanraw ṭha tak pakhat a ni ṭhin. Tuna a tak ram dai tak tak tura hlawhtlinna ropui tak lo awm ta hi a lawmawm danglam hle a ni.
2. Zangnadawmna: Vairengte leh Aizawl inkar 4-Lane kawngpui sialna tur zangnadawmna (compensation) lama harsatna chu Central sawrkarin chingfel tura hma a lak tur thu a sawi ruala zangnadawmna forest department chan tur cheng vaibelchhe 900 leh ram neitute chan tur cheng vaibelchhe 1,100 pawm tura ruahman a ni thei tate hian kan hmasawnna lian tak dâltu ber chu a sukiang ngei dawn a; kan zavaia hlawkna ropui tak a ni ngei ang.
3. Kawngpui ṭha: Kawngpui ṭha siam dan phunga highway lam hmalakna review meeting an neih thute a tarlan ruala a sawi pawimawh tak, kan ram kawngpui zawng zawng NH-a dah vek tura a ngenna leh kawngpui ṭha siam nana alkatra (bituminous pavement) aiah cement concrete pavement hmang tawh zawk tura a rawtnate hi thil lawmawm tak a ni. A chhan chu, alkatra ai hian cement concrete hman hi uluk tak leh a nih dan tur dik taka siam a nih ngat chuan alkatra luan aiin a letin a tlo tura ngaih a ni. Cement concrete pavement hi a nih dan phung (formula) dik tak leh a inchawhpawlh dan (proportion) dik tak nena siam theih a nih ngat chuan a tlem berah kum 50 vel daih tura ngaih theih a ni.
4. MBTA din tura dilna: Mizo Battalion Territorial Army din tura sawrkar laipuia dilna a thlen hi hlawhtling thei ngei turah ngai ila. Hlawhtling mial ta se, Mizo ṭhalaite tan a van hlu dawn tehlul em! Mizo hlang awmna sipai battalion pakhat (mi 1,000 awmna tur) a nih dawn bakah, ram pawn leh state danga kal chhuak ve lo tur, kan ram, kan state ramri venghimtu tur bik an ni lehnghal. Kan ram leh hnam humhalhna hmanraw pawimawh tak a ni nghal dawn a, chu bakah, ei leh bar dinhmun siamtu (employment generator) ṭha tak a ni nghal bawk dawn a ni.
A tlangkawmna
Ministry hrang hrang kan hrawn tawhte khan Mizoram mamawh thlenin Delhi lamah sorkar laipui an dawr fo ṭhin. Hlawhtlin chang an nei a, hlawhchham chang lah an ngah. Hlawhtlin reng emaw, hlawhtlin vek emaw theih a ni lo. Chutih rualin, a dawrtu Minister leh an va dawrate Minister leh Ministry/Department azir a ni fo bawk. ZPM Ministry-a minister ṭhenkhatte hian Delhi-a training an neih lai khan Central minister-te an dawr ve nak nak hlawm a, mahse, an hlawhtlinna tehchiam hmuh tur a awm lem lo nia a lan avang khan Mizoram Pradesh BJP phei kha chuan an ngaisang vak lo ni khan a lang. Mahse, an ti ṭha ve hrim hrimah ngai ila.
Pu Hawla Ministry hnuhnungah khan minister/MLA ho kha CM thu lo chuan Delhi dawr phal a ni lo tih thawmte kha a ri nak bawk ṭhin. MNF Ministry lai khan Delhi dawr ngaite an kal ngun deuh a, a dang an kal chhuak ve vak lo niin a lang. ZPM Ministry a lo ding a, minister hrang hrangte'n Delhi an han dawr hlawm viau nâ a, eng the ual erawh an sawi chhuak vak lo niin a lang.
Tun ṭuma CM zin pawh hian hlawhtlinna eng emaw chen a neih rualin, a feh chhuah tam tawh ngaihtuah erawh chuan a hlawhtling tam vak bik lo niin a lang. Amaherawhchu, tun ṭuma kan ram tan thil ṭha tak tur nia langsar ber chu AR sawn chhuah chungchang hi a ni. Mahse, hei pawh hi a thu mai hian a awm (kept in abeyance) leh reng pek ang tih a la hlauhthawm hle. Kum 37 hmalak tawhnate kha thlirin hlawhtling mai tura sawi ‘rumor’ tam tawhziate kha zahthlak khawp a ni tawh tlat. Chuvangin, he MOA hi Mizo mipuite hian nghakhlel tak leh a hlawhtlin tak tak beisei vak lo chungin dawhthei takin i lo thlir phawt mai teh ang u.
-Dr. C. Lalrampana