Written by
- JH Biakmawia
Electric Veng, Aizawl

A vawikhat nan shifting of school timing

Under age-a thawk ṭan ka nih avang leh kum 2 emaw lai ka service extended a nih vangin kum 47 hmel hmu Education department-ah ka thawk ve a. Assam sorkar, Mizoram UT sorkar leh Mizoram State hnuaiah tlin ang tawk leh theih ang tawkin hotute hnungzui leh ka thawhna school/ office tan ka ṭang ve ṭhin. Fak hlawhna mual te nei ve pawh ni ila min sittu ṭhahnem tak an awm ngeiin ka ring e. Chutiang chu mi tam berte tawn ṭhin a ni miau si a. Keimah ngei pawh insit chang ka nei fo a, mahse he thu auchhuahpui ve hi thil sual niin ka ring lo a, miten ngaihtuahna fing leh fim an neih nana ziak ka ni e.

School ṭan hun sawn hma ṭul tihna hi

Kum 2012 khan Hon'ble Minister i/c Transports etc hoin sawihona neih a ni a, chutah chuan mi pawimawhte zingah kan hotu (Director of School Education) aiawhin ka tel ve a. Hemi ṭum hian traffic jams chhan berah zirlaite puhin school ṭan hma rawtna sawi a ni. School Education department aiawha kal ve ta chuan a hnuhnung lamah sawi vein 'Kan rila rah - Lalpa laka kan rochan hlu tak, nakin lawka kan hruaitu la ni thei turte hnawksaka dah chu a dik dawn em ni le?' titu ka ni.

Hun rei ve tak ngawihsan a nih hnuin Chief Secretary hoin Secretaries hrang hrangte nen sawi zui a ni leh a. Hemi ṭum hi chuan traffic jams chhan ni loin Mizote thawh tlai lutuk hi a ṭha lo a, naupang chauh ni loin nu leh pa te pawh zing thawh hma hi a ṭulin a ṭha a ni tiin uar taka sawiho a ni.

Zirlaite traffic jams thlentirtu an nih vang ngawt ni loa zing thawh hma leh hna thawh hun tam zawk neih a ṭulzia sawilan a nih tak avang hian ngaihtuahna thar ṭha tak a lo piang nghal a. Hon'ble Education Minister hoin Secretary-Education hoin, Director School Education Department chhunga Teachers Association hrang hrangte nena sawihona hun pawh a nei ta hial a. Teachers Association hruaitute pawhin sorkarin ṭha a tih chuan zui mai tur leh a hlawhtlin nan thawk tur an nihzia an sawi a.

Rawtna leh ngaihdante

Hetia rawtna leh ngaihdan inṭawm a lo awm takah chuan media hmanga tarlan ṭhaa hriatna lo piangin Zonet Cable TV te, Doordharshan te kal tlangin hmalak a ni ta a. Mipui hriata puan a nih a, a ṭulzia leh kan ram tan a ṭhatna turte sawi zau a lo nih takah chuan titiah leh newspapers hrang hrangah te ziakin mimal ngaihdan a rawn lang ta sup sup a. A ṭha ang e titute, a ṭha lo ang e titute thu ziah pawh tun thlengin vawn ṭhat an la ni. Ngaih­dan leh duh dan ziaktu ṭhahnem tak an awm a, chhiar an hlawh viau hlawm e. Hetih karah hian mi ṭhenkhat chuan lo politicised ni awm taka ruling party hmalakna lo sel (criticize) ve hrim hrim anga ngaih theih te pawh a tel ve e. Kan ram tan, ṭhangtharte tan tiin lo thlirin lo dawngsawng ṭheuh ila a ṭha mang e.

Teachers/ parents te thlirna lam vethung

Head of Insitutions/ Teachers ten an ngaihtuah dan tlangpui chu an Association ṭheuhah an hruaituten ngaihdan an sawi aṭangin a hriat theih. Anni chuan - School ṭan hma rawtna hi sorkarin ṭha a tih chuan an zui mai tur a nih thu an sawi ṭhin. Ngaihruat dan ṭhenkhata zirtirtuten peih lo anga sawi kha zawng a dik hlel deuh. Zirtirtute chuan an naupang enkawlte ṭhatna tur a nih dawn phawt chuan rim zawka thawh an huam zel.

School ṭan hma a lo niha ban hma a nih chuan tiin nu leh pate leh zirtirtute chuan school ban hnua naupangte awm dan tur leh kilkawi zui dan turte chu an rilruah an duang lawk ngei ngei ang tih ring ngam mai ila.

Zing thawh hma tur a ni e

Primary School naupang kan nih laiin 'alau bu' kan zirah khan a ni ta awm e. "Hmeichhe thawh hun - Dar 4:00 vel lai" tih kan chhiar ṭhin. Mizote hi kan pi leh pu aṭangin zing thawh hria, mu rei ngai lo hnam kan ni asin. Engah nge tunah hian mut rei kan chin tak le? Mipa thawh hun pawh tunah zawng a hma ngei ngei tur a ni ta.

Ka school naupangte Assembly-a ka sawi ve fo chu "Zing thawh tlai hi Pathian zah lohna, thatchhiat vang emaw suahsual vang emaw a ni," tih hi a ni. Zanah meng rei ta deuh pawh ni ila zingah thawh tlai kher tur a ni lo e. Khua a lo var a, ni a chhuah tawh chuan dam leh hrisel pangngai tan mut hun a ni tawh miah lo. Pathianin a thlawna boruak thianghlim min pek hi dawngsawngtu lo nih vete chu peih tur a va ni tehlul em. Tho hma chuan kan thawk tamin kan daihzai nge ngei ṭhin.

School hun (working hours)

Shool Calendar siam hi awlai tak anga lang, mahse central sorkarin No of Working Days a duh zat pha ve tur chuan ni 200/210 te emaw 220 te tlin turin uluk taka duan a ṭul a, a luhai thlak ve ṭhin hle. Zing dar 8:00am - 1:00pm/ 8:00am - 2:00pm leh 8:00am - 3:00pm tein Elementary - Secondary & Higher Secondary School te tan ruat a lo ni ta. Hetianga ruahman a nih hma pawh khan Headmaster/ Principal leh Teachers ṭhahnemngaite chuan overtime-in hna an thawk fo zu nia! Dar 1:00pm/ Dar 2:00pm / Dar 3:00pm-ah te school ban hun ruat ni chung si hian kan rama school tam tak (Govt. & Non-Govt.) te chuan school ban hun piah lamah hian an naupangte tan hun ṭha dang an ruahman ngeiin ka ring.

Heng CCA hrang hrang, Tests & Recapitulations, Tuition for Weak students in Mathematics & English, Practice of Spoken English etc. te atan Heads leh Devoted Teachers ten routine fel tak tak an duang thlip thlep ngei ang. A peih nazawng, a hman nazawng, kamchhe tleuh nana hmang ve hrim hrimten zirtirtute hi han chirhtheh ṭhin mahsela anni chuan an hna hi an engto teh asin. Kum 5 tal pawh thawk ve lo emaw hun rei deuh thawk ve tawh emaw ten zirtirtute-a famkimlohna an auchhuahpui piap piap hi chu : ka dem ve ṭhin. Khawi ramah mah, khawi school-ah mah duhthusam teachers an awm lo, chu chu Pathianin leilung a din dan a ni e.

Ruahman lawkna tel chu khawnge?

Tu huatthu mah ni lo se la aw - Shifting of School timing atana bul ṭanna/ sawihotna hi 2012 aṭang daih khan a ni tawh. School hun ṭan hma ila - bang hma ila, school ban hnuah Teacher leh Student ten hei hi/ kha kha/ chu chu an ti ṭhin ang a... kan ti elo?

School ban hnua naupangte awmdan tur leh an tih tur leh tih loh tur ruahman sak dim diam hi a va harsa awm ve aw. Hengte hi zawng anmahni hringtu nu leh pate mawh, an pi leh puten an duan fel ve tur a ni e. Zalen takin nu leh paten kan fate hun hman dan tur chu i duang ang u khai, chu chu kan mawhphurhna pawh a ni e.

India ram hi Democracy sorkar lian ber kan ni a, Standard Time pakhat hi kan inhmeh lo te kan ti em ni? Kan rama state dang dangten school ṭan hun hma takah 7:00am/ 8:00Am hmang tawhte hian school ban huna zirlaite tih tur emaw an awm dan tur emaw an siam tel lo asin. Nu leh pate mawh liau liau a ni e. Engah nge Lalpa laka kan rochan kan fate hahpui emaw an tana hun, tha leh zung sen kan hreh tlat mai le? An ṭhatna tur a nih chuan retheih phah deuh pawh kan huam tur a ni.

Naupangte education ṭha neih nana kan insengso hi expenditure ni loin investment a ni tih i pawm ang u.

Mi hman tlak, mi puitling an nih theih nana sum leh pai kan hman zawng zawng hi khawhral ni loin anmahni aṭanga a let tam tak rawn lut tur atana hmang ṭangkai kan ni. Tichuan, an tana hah/ senso/ engto em emte avang hian tha na lo takin kan awm thei ngei ang.