Ka thil vei pathum

Dt. 2-19 April 2015 chhung khan kan ṭhianzahovin India ram khawpui hrang hrang tlawhin kan zu zin khawthawng ve a. Cham chhung rei lo ta nafam chu khawiah mah kan cham rei hman lova; amaherawhchu, kan zu zin aṭanga ka rilru min kap tlattu thil pathum lek a awm ve tlat mai a, mi tam tak hmuh hnu a ni tih hre reng chungin ka rilru mit mîm, min kam ve tlattu hi ka’n hawl fai ve reng reng ang e.

Delhi ramngaw

Delhi-a kan cham chhung zawnga ka rilru hnehtu lian ber mai chu khawpui chhunga ramngaw zau pui pui an zuah thei khu a ni. Kan kalna lam apiang maiah khan ramngaw, hmun ruak zau tak tak a awm thliah thluah zel mai.

Delhi khawpui khu kum zabi 12 vel daih tawh pawh khan khawpui lian tak a ni tawh a. Lal tam takin an awp tawh a, vawi tam tak tihchhiat a tawk tawh bawk a; khawvela khawpui upa ber pawl pawh a ni nghe nghe. Mihring lah chu Mizoram mipui let 20.5 vel an cheng a, kan state capital Aizawla mihring cheng aiin a let 62.5 velin an tam zawk a ni. In hmun lah chu a to em em mai a; a hmun azirin square feet-ah nuai 2 aṭanga nuai 5 lai ni awmin an sawi.

Chuti chung chuan Delhi area pumpui aṭanga 5.7% khu Forest area a ni a, chu chu 85 sq/km lai a tling. Proposed Reserve Forest (PRF) an tih, Ridge Forest an tih mai khu lian tak tak a awm; chungte chu - Northern Ridge Forest (87 Ha) te, Central Ridge Forest (864 ha) te, South Central ridge Forest (626 ha) te leh Southern ridge Forest (6200 ha) a zau te an ni.

Chuti khawpa khawpui upa ni si, lal hrang hrangin an lo awp tawh ni bawk, mipui chen tamna ni bawk, in hmun to uchuak em emna hmun ni bawk si khu eng ti fakauvin nge khawpui chhunga heti khawpa zau ram an humhalh theih le? An ropui ngawt mai.

Aizawl, Lunglei, Champhai leh kan khawpui lian deuh deuhah te hian Delhi khawpui ang khuan a rang thei ang berin sawrkar hian ramngaw hi siam ve se. Chung chu mi lian leh thiltithei deuhte neih mai mai theih lohvin dan (law) leh barbed wire hmangin hung ta bawk ila, tun aṭanga kum 200 ah chuan kan la lawm ngawt ang.

Delhi khawpuia roreltute khu an entawntlak hlein a lang. Kum za tam tak kal ta aṭang khan ramngaw humhalh nachang an lo hre daih tawh a ni. Tin, an ram humhalhahte khuan mi lian leh thiltitheiten in hmun an lo nei ve thliah thluah lem lo bawkin a lang. Kum 1,000 thlir chungin hma an lo la a lo ni. Kan ram hruaitute hian Zofate hma hun kum eng zat nge an thlir ve ang aw? Kum 100 tal thlir pha lo chu hruaitu tlak an ni loah i ngai ang u. CM ngat phei chuan kum 500 tal a thlir pha tur a ni dawn lawm ni? Kum 1000 thlir pha hruaitute hi nei ve ila aw! Zep nak maw, heti khawpa kan Aizawl kawngpui a lo chep takna chhan (sikul pawh hma taka ṭan a ngaih tak chhan) chu kan ram hruaitu kal hmasate zingah Zofate hma hun kum 50 em pawh thlir pha lo kan neih vang ti ila huaisen taka min hnial ngam a rinawm lo.

Mizoram House-a thawktu zingah Vai an tam mah mah em?

Kan kalna apiangah Mizoram House-ah kan thleng zel a. Mizoram House ni na na na a, Mizo ṭawng pawha biak hleih theih loh thawktu Vai an tam lutuk ṭhin khu chuan mit chu a timîm deuh. Shillong-ah vai an tam a, Guwahati-ah pawh chuti bawk. Delhi-ah an tam hlei hlei. Kolkata-ah chuan vai pakhat H. Lalmuanpuia Sailo inti a awm a, ani hian Mizo ṭawng a thiam viau a, midang erawh chu bangbo tak vek an ni. Visant Vihar, Delhi-a Mizoram House-ah Pu Lalhmingthanga Ngente, Head Assistant chu hemi chungchang hi ka sawipui a, ka ngaimawh thute ka hrilh a. Ani chuan, “Delhi-a thawk Vai tam berte hi chu MR an ni a, an hlawh a tam vak lo a, heti zah chauh hlawh tura Mizoram aṭanga rawn kal vang vang chu lamte a hla si a, a manhla em em lo atin a ni,” tiin min hrilh a. A dik viau chuan ka hria a. Mahse, Mizoram House tinah hian Mizo ṭawnga biak theih, fel tak pakhat tal awm vek se a va duhawm em.

Kan khawpui tlawhtute kan inang lo a, ṭhenkhat chu ṭawng thiam tak an nih rualin dam lohna avanga loh theih loha kal, sap ṭawng leh vai ṭawng pawh thiam mumal lo an tel nawk reng a. Chuvangin Mizoram House a nihna ang ngeia kan harsatna duh thala kan inbunruah theihna tur receptionist zingah khuan Mizo emaw, hnam dang pawh ni se Mizo ṭawng thiam tak dah ni thei vek se a lawm­awm ngawt ang.

In sak dan style

Kan khawpui ber Aizawlin India ram khawpui dang a tluk lohna lian tak pakhat chu in sak dan style-ah a ni. Neih zawng zawng senga sa tawk tawkte hi chu a insawisel theih loh ang a. Tlema hausa deuhte hi chuan in an sa a nih rau rau chuan mawi khai ve deuhvin sa ṭhin sela, tourist hipna leh khawpui cheina a ni nghal ang a, a ṭha ngawt ang. Aizawl pa tam ber hi chuan concrete building hi an sa square tawp mai a, a bang leh a ban etc. cheimawi eih lo an ni deuh vek mai.

India ram khawpui hrang hranga kan kal chuan hawina lam apiangah in mawi tak tak hmuh tur a tam a, chu chuan hawi vel pawh a tinuam a, mit a la em em a ni. Khawpui cheimawi nasa bertute chu mi hausate in an ni, a tih theih ang.

Mizote hi thluak ṭha, ‘creative’ kan ni kan intih chuan kan mi hausaho hian, in an sa rau rau a nih chuan an inte hi lianpui pui ni ngawt lovin, mawi deuh deuhin han chei ve se, chu chuan khawpui a cheimawi nasa dawn a, retheite pawhin khawlai len nuam kan tih phah ve ang a, tourist te pawh a hip ve ngei ang. A hungna (fencing) te pawh mawi takin han ti thei se hmuh a nuam lehzual dawn a ni. Sak square pawp ringawt hi chu a ‘creative’ loh thlakin ‘idea’ a neih loh thlak deuhin a lang.