Is ‘Change’ a Big Problem?
Kan ram education hmasawnna tur ngaihtuahtu pawl lû chu a hai ṭhin âwm hle mai. Pu Nehru-a khan Mizoram a rawn tlawh ṭumin lehkhathiam tam te pawh hi hna thawh tur a awm si loh chuan harsatna a awm tam theih thu a lo sawi tawh a, a dik ta viau e. Zirna lama hma kan sawn theih nân kawng kan zawng chawp reng mai a, a ṭulna pawh a awm rêng bawk a.
Hmanah Comprehensive School enchhin a ni a, awmzia a nei thui lo hle. School Session tih danglam a ni tawh bawk a, a ṭha vak lo a ni ang, a ngaiah kan lêt leh a. Tunah kan duh tawh loh session chu kan tungding leh ta; CCE kan ti thul. He system thawm hi a rik êk êk lai khân ka lo thlir ve dân chuan thingtlang School-in an tur nasa bik dawn niin ka hria. Pawnlângah chuan naupangin zir mang loa pawl sawn theih a ni tih an han hriat chuan an inthlahdah hle dawn tih hi ka lo thlir ve dân a ni. Hei hi hmun tam takah chuan a dik âwm e. Hmun pawh thiam mang lo leh mahni ṭawng pawh ziak thiam ṭawk ṭawk pawl kaw zir an awm nawk âwm asin. Khawpuiah chuan zirna hi eng system pawh hmang sela zirna a chhe tak tak thei lo ti ila a sual lo ang. Mahse thingtlangah chutiang a ni ve si lo.
School ṭan hun sawn hmâ a ni leh a, zirtuten an luhchilh kimchang lo deuh a ni ang, lung a dam kim lo êm mai. School ṭan hun hi chu tualchhung remchânnaah innghat mai se a ṭhat zawk tehlul nen, sawrkârin hunbi a tuk ta mauh si a. A ngaihtuahtu pawl hian hmun kilkhawr thleng loin khawpui dinhmun chauh an thlir a nih hmel. Khawpuiin lirthei lama harsatna an tawh ang hi thlingtlangah chuan an tawk ve lo. Khawpui miten School bâna an zir theih ang hi Zo khaw lamah a awm bawk si lo. Ṭan hun inang, bang rual ṭhin kha bân hun a inang lo ta zut mai a. A hma kha chuan dar 9-a ṭan ṭhin kha dar thumah an bang a, tunah darkar khatin an tawlh hmâ a, dar khata bang te, dar hniha bang leh dar hnih leh a chanve-a bang an awm ta zut a. Dar kar khata an tawlh hma chuan High School te pawh dar hniha ban ve mai âwm a ni. Dar 9 to dar 3 leh dar 8 to dar 2 inkâr rei zawng a inchen reng si a, dar chanve tih tel kher hi eng nge a ṭulna?
Nipui lai chuan khua a var hma avângin zing dar riata ṭan hi a harsa viau lêm lo niin a lang e. Mahse thlasikah chuan chhungkaw tin kan buai nak nak ngawt ang. Khawvar hmaa tho zat zat a, dar 6 vela chhungkaw ei tur siam peih thak khawsak reltu chu an fakawm ngawt ang. Khawpuia hahdam deuha eizawngte zingah hetiang ti thei tawk chu an awm mahnâ le. Champhai District a khaw pakhat, Aiduzawl khua han sawi kai ta ila, an khua aṭanga 5 km tling deuhthaw, Rabung High School-ah an kal a. Riahchilh atân chuan a hnai deuh lawi si. Thlasikah tuk tin dar riata School thleng hman tur chuan zing dar ruk leh a chanve aia tlai loa tukṭhuan an ei a ngai ang. Tukṭhuan eikhamah han insiam se, dar sarih vela an chhuah a ṭul bawk ang. Tichuan, hah lutuk loin dar 8-ah School an thleng thei hrâm bawk ang. Aiduzawl khua anga School kalna hla hi Zoram hmun dangah pawh an awm ve thoin a rinawm. Thlasikah chuan chhungkuain tukṭhuan kan ei rual thei dawn lo tih a lang sa reng bawk. Zing dar kuaa School kan ṭan leh mai a chawh sa e.
Han ngaihtuah vang vang hian hun sawn hian Zoram khaw tin a khai rual thei lo niin a lang. Khawpui hian a fawng lam vuan tih inhre takin an pawng pawh vak mai a ang viau a ni. Hun bi thlâk hian hmun tam takah chhungkua a ât pem mêk niin a hriat. Chuvângin, 'change' hian thil a tikhawlhkham thui thei viau dawn mai a! Kan hmuh phâk lohah hian harsatna dang pawh a la inphum ru ṭeuh ang tih pawh a rin theih. Khawpui lam hian an harsatnate sutkianna kawng a nih dawn chuan dar 8-ah School chu ṭan mai sela a ṭha lo em ni?