I duat ang

Kan thupui aṭang hi chuan kan ramngaw, lui dung, nungchate chungchang sawi turte pawh kan ang hle mai. A ni tak a, kan lui dung, nungchate leh a dangte kan nghaisa nasa a, vawiin thlengin mi pangngai pui pui emaw tih pawh hian silai ṭha tak tak nen kan huanah, ramah kan la veh thauh thauh reng mai.

Kan ramah hi chuan nungchate’n min hmuh veleh rang takin an tlanchhe nghal vawn vawn ṭhin. Vai kan tih mai ho ramah erawh nuam ti takin, hlim takin an awm. Heng nungchate tak ngial pawh hian duattu leh duat lotu chu an hre khawp mai. Sakhaw dang bia an ni nâ a, Pathian nung bia intitute hian kan tluk lo hle a ni.

Thil dangah pawh hian a hriat khawp mai, ṭhenkhat chuan an lirtheite an enkawl uluk a, a thar emaw tih mai turin engtik lai pawha fai vang rengin an dah ṭhin. Mihringte kan dam rei zawng hi a inang lo hlawm khawp mai, ram changkang leh fai, thianghlimah chuan an dam rei tlangpui a; India ramah hian hriat theih hnuhnung berah chuan kum 60-70 vel ni ve tawh tlatin ka hria. Keini Mizote erawh kan tar hma em em a, naupang tê têin kan thi bawk a, chawhrualin hman deuh kha chuan kum 45 vel bawr niin ka hria.

Kan taksa chu

Kan taksa insiam vel dan chu kan hre tlangpui hlawmin ka ring; na thei, chhe thei, thi theia siam a ni. Kan lu-ah thluak bur a awm a, chhe mai awlsam tak a ni. Zu, ruihhlo, vaihlo leh a dangte in tih khan thluak hnathawh chu a buai nghal deuh nuaih mai a ni. Kan pumpuite pawh hi a pawimawh hle; kan thil ei engkim, damdawi, chaw, etc., luh khawmna a ni a, ni tin, nileng, zankhua zakin hna a thawk ṭhin a ni. Kan chuapte pawh hi a pawimawh hle; boruak thianghlim kan hîp leh boruak chhia kan thâwk chhuahna a ni. Vun hian min tuam chhuak vek a, kan lan dan mawi leh mawi loh turah kawngro a su hle. Kan bân, kan kut te, thil engkim kan tihna, hnathawhna, khawihna a ni. Kan káte pawh hi ei tur leh in tur, engkim kan thun luhna a ni, a pawimawh hle.

Kan taksa siam dan phung hrim hrim hi a derdêp ve ang reng hle. Thil hriama i zai chuan a kak nghal duai mai ang, in chhut deuh tawk pawhin a vûng nghal deuh ul ul mai ang. Siamtu’n min siam danah hian kumhlun, chatuan daih tur a ni lo, zawi zawia awngrawp ve tial tial tur a ni deuh ber mai.

Mizote

Kan pipute hun lai lam kha chu sawi tawh lo mai ila. Ka hriat ve theih chinah pawh hian kum 1980 vel lai ti mai ang, a la rei lutuk lo, kar khatah hian vawi khat kan inbual ṭhinin ka hria; Chawlhni dawn, Inrinniah, a bak kha chu a awm teh chiam pawn ka hre lo. A tam zawkah chuan tlangval zu in, meizial leh kuhva chu chiang sa, tunlai nula ho pawhin an duh ber, an changkang, an tunlai tih an ni. Nula ho zingah pawh khaini, sahdah, kuhva chu chiang sa bawk, a lar em em a, a tunlai hle. Amaherawhchu, hnate an thawk nasa a, ke-in thui tak tak an kal ṭhin bawk, tunlai angin motor a la awlsam lo.

Kan vawiin dinhmun hi han thlir ve leh ta ila. Pathian zarah Mizo ngei doctor, mithiam kan lo nei ve ta nual mai, a lawmawm hle. Heng mite hian zûk leh hmuam, zu ṭhat lohzia te, taksa, sawizawi ṭhat a ṭulzia te, ei leh in lamah pawh, al, mawm, etc., fimkhur a ngaih thu te, taksa vawn fai, kut silfai pawimawhziate a theih ang angin an tlangaupui ṭhin. A hriat pawh kan hre viau tawh mai le. Mahse, hnathawhna hmunah ringawt pawh hian nilengin an hmuam a, an zu, an ei bawk a; ti miah lo chu tih tham kan awm lo tlat mai.

Engtin nge ni ang

Kan zûk leh hmuam uar lutuk, ei leh in fimkhur lo, invawn fai peih lo, etc., te hi engtin nge kan tih ang? Nutling, patling han intih luih ngawt chi lah a ni si lo. Inenkawlna tur pawisate hi kan ngah hlawm tho a ni ang a; han ti ngawt ila, kan retheihzia lah chu hai rual a ni bawk si lo. Kan ngaihte hi a sam ang reng a; kan taksaa a lan nghal vut vut mai loh chuan ho mai mai kan ti a, kan peih lo mai ṭhin. Thil awlsam deuh ber chu, damdawi inahte han kal teh, tin, damdawi dawr hote pawh hi han zawt mah teh; ṭawngthuchhelovah, an inhralh chak tak tak a nia aw.

Damlo chi hrang hrang, khawngaihthlak tak takte pawh i hmu ṭeuh mai, an damlo, theihpatawpa enkawl an ngai, pawisa tam tak sen a ngai bawk. Veng tin, khaw tinah hian mitthi an awm reng bawk. Heng ang harsatna, manganna nasa tak thleng tam em em ṭhinte hre rengin sawrkar chuan mithiamte kaltlangin zirtirna siamin a buatsaih reng a ni. I hre duh a nih phawt chuan taima takin ngaihven rawh; mipuite tan awlsam leh hriatthiam pawh harsa lo turin radio, TV, etc., ahte a buatsaih reng a ni. Heng bak hi chu a awm chuang lo, nangmah khan tum la, tichuan, Pathian pawhin a puih ngei che ka ring.

T-shirt hmaah hian heti hian a inziak a: “... take care of your body and will take care of you.” Ka hâk chhuah chang apiang hian hmu duh deuh hi an awm leh zauh ṭhin a, chung mite chu kan en hian ṭhalai lam deuh, pangngai hmel tak an ni ṭhin. A thu inziak chu ka’n en chiang ve ta vang vang a, ngaihtuahna tithui thei tak a lo ni ve rêng a ni tih ka hre chhuak ta a. Mizo ṭawngin ti hian han dah ta ila: “I taksa chu uluk takin enkawl la, tichuan, nakinah hlim takin a la awmtir ve leh ang che.” I duh dan a la ni chiah lo mai thei. Engpawhnise, sawi thiam deuhte’n han sawi dawn se la chuan he thu tlar mai aṭang hian an sawi ṭeuh theiin ka ring. Nia, a zirtir, thu ken hi a ril ve riau tlat mai.

Kan hriat ṭheuh angin khawvela dam rei leh kum 80 han thleng pha ho hi chu sipai an nih loh pawhin mi invawng taima tak, nun uluk, Pathian ṭih tate hi an ni duh khawp mai. Keini pawh sipai emaw ni ve lo mah ila kan dam chhung hunte hlim leh nuam takin a hman theih a ni. Engah nge taksa tana ṭha lo leh ṭangkai lo chu i tih i tih ang? Zirtirnate pawh hre turin ngaihven rawh, thil ṭul leh pawimawh em em a ni. I ti ṭhang ang a, ngaiah i nei ve mai dawn alawm. Kan taksate theih ang tawkin i duat ang u.

- Lalchhandama Colney,

Phone: 9862982321