Written by
Z.D Lalvunga
Journatlist-Aizawl

MIZORAM LEH ASSAM RAM HI, ENGTIN NGE NI ZEL DAWN LE!!! Part-II

Oct. Aizawl on 2020. Spl. Report: A hmasa part-I a kan rawn tarlan tawh zulzui angin, Assam leh Mizo te hian ramri-ah kan intibuai ta fo mai leh nghal a. A chhan chu India Sorkar leh Mizoram Sorkar, (provisional Gov’t of Mizoram- freedom fighters) inbiak laia Chakma Dist. Council leh Assam Ramri chungchang sawifel hman lova, Peace Accord Signed a ni ta mai khan heng ang buaina hi a rawn keng ta zeuh zeuh a, tunah hian, provisional Gov’t of Mizoram khan kan ram china kan hauh chin kha chiang takin kan la hre ṭheuh awm e.

Tuna Assam lam side aṭanga an rawn pawngpawrh fona chhan hi, Assam hian Bangladesh aṭanga dan lova rawn lut (illegal migrants) an ngahin an Politician-te'n vote zawn nana hmangin, thawn let (push back) aiin voter I.D lam an buaipui tlat vangte pawh a ni mai thei. Tichuan, an chenna ramah hian an tawt (over populated) avangin, kan Innerline Reserve Forest te nen lam min rawn chuhin nasa takin heng dan lova rawn awmte fuihpawrhin Assam-ho hian hma an rawn la ta zel niin a rin theih a ni.

A hmalam Part-I- ah khan, ramri chungchanga Official Letter number leh notification no. hrang hrang te rawn tarlan a ni tawh a. Tunah hian, kan Inner Line Forest Reserve hi kan ramri chhui chianna leh finfiahna'n a “formula” ṭha tak a nih ngei a rinawm.

INNER LINE FOREST RESERVE: He Inner Line Forest Reserve hi Assam Forest Deptt. chuan 1896-97 khan form 46-hmangin “Lushai Mizo Territory-a mi a nih thu a chhuah a. Hei hi vawiin thlenga tihdanglamna a la awm lo a ni. Notification no. 592B,B. dt. 1.4.1898- hmangin Lushai Hills (Mizoram) chu  Assam -a dah a ni a.
Notification no. 1093 P, Dt. 16.3.1904- hmangin Inner Line Forest Reserve hi Lushai Hills District (Mizoram) ah Transferred a ni. Vawiin ni thleng hian a la danglam rih lo a ni.

He Notification pawh hi Indian Evidence Act. 1872 Sec. 113- na chuan “Finfiahna chiang” ah a pawm a. Tin, Mizoram Inner Line Notification No. 9102 A.P, dt. 28.8.1930 leh Revised Inner Line Notification  No. 2106 A.P, Dt. 9.3.1933-pawh hian Inner Line Reserve Forest siamna leh Lushai Territory (Mizoram) a awm a ni tih hi Indian Evidence Act,  1872 Sec. 113 bituk angin, hnial theih loh khawpa chiang a ni. “ A notification in the Official Gazette that any portion of British Territory  has been ceded any native state, prince or ruler, shall be conclusive proof that a valid cession of such territory took place at the date mentioned in such notification”.

RAM NEITU IN CHHIAH ALA ṬHIN: Independence India in a neih hnuah Mizoram chu Autonomous Dist. Council (mahnia inrelbawl ) neia siam a ni a. ADC chuan, Inner Line Reserve Forest enkawlna, chhiah (tax) khawn thei tur Officer a nei lova, Dist. Council aiawha chhiah lo la turin Silchar DFO chu Council hotute chuan an ruat a. Chumi kaihhnawih chuan, Assam sorkara Tribal Area Deptt. Secretary, R.V Subramaniam I.A.S chuan Aizawl D.C hnenah lehkha no. D.C 2/53/187 dt. 4.9.1953- chu chhang letin, Lett. No. TAD/FR 52/51 dt. 3.10.1953-a thawn a, Forest Reserve chhunga chengte chhiah pek chu, Dist. Council Fund- a chhun luh tur a nih thu a hrilh bawk.

Tichuan, Silchar DFO chuan District Council-aiawhin Reserve Forest chhiah chu a khawn ta ṭhin a ni.  70% chu Dist. Council (Mizoram) ah a rawn chhunglut ṭhin a, 30% chu a buaipui leh senso atan a hmang ṭhin a. Silchar DFO chu, Mizo dist. Council (Part time) Officer ang deuh a chhawr a nih chu.

INNER LINE HI RAMRI A NI LO: 1972 - A U.T kan neih aṭang khan, Dist. Council chu a lo tawp ta si a, Silchar DFO chuan, Reserve Forest chhiah a khawn chu chhunluhna tur a nei ta lo a ni ang, a ngawi  ta hmiah mai a, UT- chu District Council a ni si lova. Tichuan, Mizoram Inner line Reserve Forest chu Assam ta anga ngaihna pawh Mizote rilruah a awm deuh a, Assam pawhin an ta neih ta ngawt mai a.  1933 a rin, Inner Line hi ramri emaw kan ti ta mai mai a, a pawi ta hle a ni.

Heng ang thil hi kan Forest Deptt. te pawh hian ngaihvena bawhzuina an neih awm thawm hriat a ni lova, a neitute ber kan ngawih tlat si chuan, Assam  ta anga ngaihna pawh Mizote rilruah a awm deuh a, Assam pawhin an ta neih ta ngawt a ni a. 1933 a rin, Inner Line hi ramri emaw kan ti ta mai mai a, a pawi ta hle a ni.

Heng ang thil hi kan Forest Deptt. te pawh hian ngaihvena bawhzuina an neih awm thawm hriat a ni lova, a neitute ber kan ngawih tlat si chuan, Assam chuan an ta neih mai loh nakah! Kan Forest Deptt. hi harhin buai nghal char char bawk teh se. Tin, Mizoram Inner line -hi harhin buai nghal char char bawk teh se. Tin, Mizoram Inner Line h Assam sorkar in 1930 leh 1933 khan, Bengal Eastern Frontier Regulation Act. 1873 - hmanga rin a ni a. B.E.F.R, 1873 hi ramri siamna dan ni lovin, District rorelna leh muanna a awm theihna atana khuahkhirhna (A regulation for the peace and Gov’t of certain Districts on the Eastern  Frontier of Bengal) mai a ni.

Dan thiltumte kalhin, dan hi hman theih a ni lo. B.E.F.R, 1873 hmanga Inner Line dinhmun chu:- Section 2. Power to prescribe and alter Inner line :-

“It shall be lawful for the state Gov’t to prescribed, and from time to time to alter, by notification in the official Gazzette, a line to be called, “The Inner Line” in each or any of the above named Districts." (State sorkar-in a tul dan a zirin Official Gazzette-a notification hmanga bituk, Dist. tinah emaw, eng district tan pawh “Inner Line” tia hriat tur a ni ang) Tin, B.E.F.R  1873-ah hian Inner line hi ramri a ni ang tih thu reng reng a chuang lova, Inner line reserve Forest hi ramri ni tura ziahna a lo awm a nih pawhin, chu chuan B.E.F.R 1873 thuneihna a palzut a ni. Tin,  1930 leh 1933 a Inner line rinna Notifications te hian, ramri khamna Notification no. 2299 P, dt. 29.8.1975 leh Inner Line Reserve Forest Lushai Hills a Transfer na notification no. 1093 P, dt, 16.3.1904 te pawh a thaichhe lova, a luahlan lo ve ve a,  a la nung ve ve bawk.

KAN KUTAH I.L.R.F HI AWM LEH RAWH SE: Kan sawi tawh angin Cachar leh Mizoram ri “lungphun” pakhat, Dholai lui kamah a awm a, kan ram zau tqak Assam kuta awm ringawt mai hi thil dik a ni lova, Inner line ramri puan chhuahna, Area hi chiang taka thailan a ni. Assam Gazzette, Revenue Deptt. “Declaration” dt. 17.3.1877 hmangin Gov’t reserved forests 7-nos Assam-in a puang a, chung zinga a pasarihna chu Inner Line Reserve Forest a ni a, ramri te chu: Khawthlang lamah Sylhet leh Cachar ramri a Lushai ramri atangin, Hmar lama Inner Line thleng; Hmar lama Sylhet ramri a Inner line atanga chhak lamah Barak (Tuiruang) lui thleng, Gov’t of India Notification No. 2299 P. dt. 20.8.1875-a bithliah Assam GAzzette, dt 11.9.1975, phek 197-a tarlan angin, chhak lalmah Hmarlam ramri chu Barak Lui Inner Line atnaga chhimlam Lushai (Mizo) ramri thleng chhimchhak lamah Barak Lui, Lushai ramri aṭanga thlang lama Sylhet ramri thleng. A area zauzawng hi square miles 509-vel a ni. Hetiang zata zu hi kan lak let leh vat a ṭul a, Forest deptt. hian tan lain bawhzui nghal rawh se, tih hi mipuite duh dan niin a lang ta a ni.

He Inner Line Reserve Forest Area 509-sq. m. chhiah (Tax) kan lak leh theih chuan kan state revenue atan pawh a chhenfakawm ngawt ang. He thil, Area, leh Notification leh Gazette hrang hrang kan rawn tarlan hi, thiam taka laklet tuma kan beih a ngai ta a nih hi. Ṭan chhan tur, Notification no. 592 B, te No. 1093 P, evidence act, 1872, section 113. The Commencement of Part-III of the Gov’t of India Act, 1935. (26 Geo, 5,c.2) etc. kan nei a, chutihrualin, kan hruaitute thu ngaichang chunga Lungrual tak leh thuawih taka hma kan lak tlan zel erawh a ṭul dawn a ni.

Tuna kan boruak en hian fimkhur a ngai hle dawn tih kan hriat a ṭul a, kan dik zawkna cháng chàwia mahni thu thu leh duh ang anga kan khawsak erawh chuan, kan thiamna leh diknate hi kan hman thiam loh/dik loh chuan, thiamloh min chantirtu a nih theihna a awm reng a ni. Ziak ṭanchhan tur kan nei kan tih tawh kha. Chu chu, Kristian kan nih angin, kan Lal Isua chet dan te kha kan darthlalang ni se la. “Setana’n nasa taka a beih ngial pawh khan” kan lal Isua khan, “TIH ZIAK” hmangin kan hmelma pa Diabola kha a phet thlain a hneh a ni tih kan hriat tawh ang khan, Notification leh Gazzette-a ziak ta ṭanchhanin tuna kan ramri buaina hi kan hneh ngei ang tih hi ring mai ila, mahse, thuawih a, kan lungrual erawh a ngai a ni.

Helai chauh hi kan buaina a ni lo tih kan hriat ṭheuh hi. Chu chu, ram neitute duh hauh loh leh hriatpuina pawh awm hauh lova, kan ram chhunga mikhual, Chakma leh Autonomous Dist. Council an nei ve ngawt mai hi kan buai lehna tur chu a ni. Dan lova kan mikhual Chakma Dist. Council a lo piang chhuak ngawt mai hi, dan angin ram leilung fate (son of the soil) hian lungruala kan beih leh a la ngai dawn tih hi, chiang taka kan hriat nawn leh a ngai tih i hria ang u.