Written by
Laiu Fachhai

SAWRKAR INRENCHEMNA

Zahier Adams chuan khawvela billionaire uikawm ber leh inrenchem ber hmeichhe chanchin hetiang hian a ziak a. A hming chu Pi Hetty Green a ni a, US dollar billion (tluklehdingawn) 2.3 billion (vbc. 230) neih tura ngaih a ni. Pi Hetty Green hi America-ah kum 1835-a piang a ni a, businessman hausa fanu neih chhun a ni. A pa ro US dollar million 7.5 (nuai 75) a khawm a, kum 20 mi a nihin a sum chu Wall Street-ah peipung (invest) turin New York khawpui lamah a insawn a. A uikawm leh inrenchem lutuk vang chu nge maw ni dawn ni, ‘Wicked Witch of Wall Street’ tihin an ko hial a ni. Amah ang bawka millionaire hausa nen an innei a, mahse, dawra cake leh biscuit nawite fawm khâwmin a ei mai ṭhin a, a ui tan sa talhna hmuna a thlawna lak theih sa ruhte a zawnsak ṭhin.

Kum 16 a nihin kekawrtê (underpant) thar lei tawh loin, amahin a inṭhui a, chungte chu puanthema bel zelin, a thih ni thlengin a ha a ni. Cheng khat pawh a sum hman ral a phal lo a, chuvangin, tui lum pawh a hmang mang ngai lo. Thawmhnaw dum a ha reng ṭhin a, a hlui lutuk a, hâk theih tawh loh tura a rawih hnuah chauh a thar a lei ṭhin. Ei leh in tur a lei pawhin, dollar cent 2 man chhang (pie) a lei tlangpui ṭhin (dollar khatah cent 100 a awm). A inrenchem lutuk avangin a fapa ke pawh tansak a ngai hial. A fapa ke a tliah laiin a sum a hmang duh lo a, a thlawna inentir theihna damdawi in a zawnna lamah a fapa ke tliak chu a hun takah treatment pek a nih lo avangin tan a ngai ta a ni.

Pi Hetty Green chu kum 81 mi a nihin kum 1916-ah khan New York khawpuiah a thi a, Guinness Book of World Records-ah ‘Khawvela uikawm ber mihring’ (most stingy person in the world) tiha record a ni. A thihna chhan pawh, a awmpuinuin a hlawh tihpun a ngen a, mahse, a remti lo a; a awmpuinu nen chuan an inhnial buai ta a, stroke-in a thi ta a ni. A fate tan ro hlu tam tak a hnutchhiah a, a uikawmna ro luahtu nih erawh an tum lo. Mi inphal mi nih an tum a, a fanu phei chuan a nu ro hlu a khawmte hmangin a thlawna inentirna damdawi in a din nghe nghe. Pi Hetty Green kha a inrenchemna avangin a fate tan ro hlu tam tak a hnutchhiah a ni.

Kan ram hruaitute hi Pi Hetty Green ang em ema inrenchem a, ṭûl, pawimawh leh loh theih loh thilte atan thlenga sawrkar (mipui) sum hmang lo turin kan phût lo. Tripura Chief Minister hlui Pu Manik Sarkar anga ram tana inpe vek a, in tereuhtêa cheng a, mahni mimal leh chhungkuate hamṭhatna ngaihtuah lo turin kan phût lo bawk a. Mahni sum hmanga khawsak theih an nih pawhin USA President hlui Pu Donald Trump anga sawrkar department leh agency hrang hrangte hnathawhna atan an hlawh pe vek turin kan phût bawk hek lo.

Mizoram anga pachhe state tan chuan ṭûl, pawimawh leh loh theih loh thilte an nih loh chuan, sawrkar (mipui) sumte chu inrenchem taka hmang a, Pathian leh Mizoram Kristiante mittlung tal nih tur a ni kan sawi ṭhin leh ziah fo chu. Rinawm tak leh inrenchem taka ram an kaihhruainaah chuan kan hotute chu Kristian ṭha leh hruaitu ṭha an nihna a lang dawn a, an hruaia leh hruaii te chuan an nun kan entawn ṭhin dawn a ni.

Mahni thawh chhuah ni lo sum chu ṭul lem lohahte hman ral a awl hle a ni awm e. Mizoram sawrkar sum tam zawk fe hi central sawrkar aṭanga rawn kal a ni a, Mizoramin kan chhiah pek theih aia tam fe, kan thawh chhuah ni lo, a sawia sawi chhuahte an nih mai avangin, kan minister-te leh sawrkar hnathawkte hian Mizoram mipui chungah hian mawhphurhna (accountability) nei lo anga inngaihna a awm emaw tia ngaih theih tur a awm lek lek ṭhin. Mahni thawh chhuah ni lo sum chu mahni thawh chhuah sum angin mite’n an zah lo a, an tihlu lo a ni. Hei hi mihring nun zia ni mah se la, Kristiante chu kan danglam tur a ni dawn lawm ni?

A lehlamah chuan, income tax pe rih lo mah ila, Mizoram mipuite hian chhiah dangte kan pe tam ve tawh a ni. India khua leh tui kan ni vek avangin central sawrkar sum pawh kan inṭâwm vek a, kan politician-te leh sawrkar hnathawkte hian state chhiah tlingkhawmte leh central aṭanga sum rawn kalte chungah inrenchemna an nei loh chuan, chhiah petu leh an hlawh petu Mizoram mipuite leh India mipuite thamlohna a ni a, a pawi hle ang.

“Enkawltu atana ruatte chu an rinawm phawt tur a ni” (1 Kor. 4.2). Mizoram enkawltu atana ruat kan politiciante leh sawrkar hnathawkte hi kohhran hruaitu leh ringtute an nih hlawm avangin rinawm tura beiseite an ni. A dik. Rinawmna tel lo rinna chu rinna a ni lo. Kan sawrkar hrawn mek hi inrenchem tura hmathlir nei leh intiam sawrkar a ni a, an thutiamah chuan rinawmin inrenchem an tum nite pawhin a lang a, a lawmawm. Inrenchemna hmathlir leh thutiam an neihte chu a takin an kalpui ang tih mipuiin kan ring a, an lak ata beiseina a sang hle a ni.

Chuvangin, keini anga state pachhe tak tan chuan hlawh leh allowance-ah te, TA/DA atan te, mawtawr thar leinaah leh mawtawr kawl leh hmannaah te, thawktu laknaah te, minister-te leh minister of state kan neihte bakah, minister of state level adviser leh secretary level consultant ruat belhnaah te, ni tin mamawh ni lo nawmsak chenna (luxury) thil leh bungrua leinaah te, bungalow cheinaah te, minister-te leh sawrkar officerte zinnaah leh an zin huna zuitu (entourage) zatah te, ruaiṭhehna leh kût hmannaahte leh thil dangahte inrenchem takin kan hruaitute chuan min hruai se la, leiba pawh kan neih tlem phah ngei ang.

Sum tlemte kan neihte chu hmasawnna hna thawhnaahte hmang zawk ṭhin ni ta se la; ṭul, pawimawh leh loh theih loh thil tih hmasak turte hria a, chungte atan chuan sum pawh ui lova hmang ṭhin ni bawk se la; mipui kan vui lo ang, ram ṭhatna tur a ni dawn avangin.

Mi dik chu a ṭhiante kaihruaitu a ni a,

Mi sualte kawng erawh chu bona a ni.

Mi thatchhia chuan a duh zâwng a nei ngai lo vang a,

Mi taima erawh chu a pung thûr thûr ang.

Dikna hi nunna kawng a ni a,

Chumi kawngah chuan thihna a awm lo.

(Thufingte 12:26-28)

- Laiu Fachhai