Nawrh dan mumal
Sawrkar kal dan duh lova nawrhna hi khawvel hmun hrang hrangah a awm fo ṭhin. Nawrh chhan erawh chu a inang lo hlawm hle. Ṭhenkhat chu Pathian leh mihring ngaiha dik lo hulhual chhan leh vang avangin an nuar a. Ṭhenkhatte chu anmahni chanpuala an lungawi loh avangin an nuar a, ṭhenkhat thung chu sawrkar kalphung dodal duh hrim hrim avangin an nuar bawk a. Sawrkar ṭha duh avang hial pawhin an nuar fo ṭhin.
A nuarate chu, a tua te pawh ni se, 'in tidik lo a ni' tih mai theih an ni lo. Nimahsela, thil lang chiang tak pakhat chu a nuarate hian an nawrh chhanah an thiamthu emaw, a leh lam dik lohna emaw sawi tur fel tak an nei duh hle. A ram pum ang emaw, mipui vantlang pawhin awm an tih chin nawrhna a awm a. Chutih rualin mipui nawlpuiin a chhiat a ṭhat an hriat mang loh, sawi mawi chawp fe ngai chi nawrhna a awm bawk a, hetiang nawrhna hi political influence a ni duh hle bawk.
Tunlaiin kan ramah, kan khawpuiah nawrhna eng eng emaw a awm neuh neuh va. A ṭhente phei chu chawnghei hialin an nuar a, mahni taksain a tawrh khawpin an ti a, an lainatawm hle mai. Ṭhenkhat chawnghei chhan hi a awm hliah hliah hian ka lo hriatpui ve a, an nawrh chhan hi chaw nghei leh nghei loh thu a ni hrim hrim a ni. Thlatina hlawh neiin an lo khawsa ve a, nitina inhlawhfakna zawng chawp lovin hun eng emaw chen an lo khawsa ve tawh a, thawk leh khata chhungkaw ei zawnna hnar a han chat thut mai tur han ngaihtuah hian chawngheia nawrh hi a awm hliah hliah a ni. Nuar lo pawh ni se chaw an nghei tho tho dawna an hriat vang te pawh a ni thei hial awm e. An reason hi a pawmtlakin a awm hliah hliah kan ti thei awm e. Sawrkar lam nena condition fel tak awma inchhawr an nihna laiah erawh chuan a pawng a pui a sawrkar han dem ngawt theih pawh a ni bik lemin a lang lo. Lo ni ta tehreng pawh ni se, sawrkar lam hian hna dang awm remchangah duhsakna (priority) pe thei se la an thik awm loh hliah hliah hian ka lo hre ve a ni.
Sawrkar ngilneihzia hi keini Kohhrana thawkte hial pawh hian hahipin kan sawi ṭhin a, Kohhran ai pawha khawngaihna ngah ni hialin kan sawi kan sawi hial ṭhin. Kohhran rorelna zawk hi phuba inlak tawnna, innghaisakna leh hleih neia rorelna ni zawk hial pawhin kan hre ṭhin a ni.
Ṭhenkhat chawnghei chhan hi chu pawm theih loh chi pawh a awm. Sikul ṭan hun sawrkarin a tidanglam a, a tihdanglam chhan chu ram leh a chhunga mipui chengte tan a ṭha dawna an hriat vang a ni. Ram hruaitute'n a ṭha nia an hriat, an tih avanga anmahni tana hlawkna pawh awm chuang lo thila chawngheia duh lohna kan han lantirte hi chu chawnghei chhan tlinga chhiar a har hle. Han ngaihtuah vang vang pawh hian chawngheia nawr chi thil niin a lang lo. A ṭha dawn lova kan rin avang hian kawng i zawh ang u, duh lohna poster i tar ang u, a pawm theih vek mai. Mahse chawngheia nawr chi thil niin a lang thei lo. Anna Hazare a te, Irom Sharmila te, RMSA a thawktu, zankhat thilthua an eizawnna, an uaina hrui lo chat ta hmawk maite reason nen hian bawm khata khung chi an ni lo, chawnghei a ti common thei mah mahin a lang.
Zing thawh hmaa naupang sikul kal tur hma tak aṭanga buaipui a ngaih a vang leh, tlai lama an hun awl ngah lutuk avanga sualna kawng an zawh palh takin tih thua chawnghei kan awm tih ka hriat ruala ka hriatrengna ka hnena lokir leh chu, tualthahna rapthlak chungchang a awm pawha rorelna dik leh hmanhmawh phuta chawngheia kan nawr si lo mawlh kha a ni. MLPC Act rorelnaah pawm tumna a awm a ni tih hre reng chunga dan tuma chaw kan nghei si lo te, tun hnai maiah pawh kan ramah inthahna demawm tak tak a awm chung pawha duhlohna kawng zawh a awm ngai si loh laia, sikul ṭan hma duh lo va chawnghei a nuar an awm tih thawm thang ka han ngaihtuah hian, mizo khawtlangah hian chawngheia thil nawr chi leh kawng zawha nawr chi te, kawngpui dang chata nawr chi te hi eng hi nge ni ang tihah hian ka buai zo va, nawrh danah hian chwnghei hi nawrh dan lungkuai tak nge a nih a, nawrh dan pawvawh ber tih pawh ka hrethiam tawh lo.
Tlem lai deuh khan, kawng ṭha duh avangin Hrangchalkawn leh Lunglei khawpui chhunga AOC inkar kawng an dang a. Keini Saiha lam aṭangin phalna nei nia inhriain kan haw phei a. Mahse, phalna min pek hun chhung kha zing lam dar 11 rik hma a lo ni a. Keini tlai lam dar 2 ah kan thleng phei chauh si, kan thiam lo let der a ni. North East India UPC hruaitute - General Superintendent, General Secretary leh hruaitu dangte nen kan ni a. Min duhsak a kawng min hawnsak chhunga thleng hman ta lo chu, darkar 10 dawn chu kan tangkhang ta a. Chutah le, an tualchhung mi ṭhenkhat, inneihnaa kal turte kha chhuah an tum ta lawi si, zing lam dar 8 vel aṭanga lo tangkhang tawh, chawnghei rilṭam tawngkhawng tawh Sumo driver lam kha an rawn pawr ta viau mai a, an inchhan velna kal zela an organising secretary thusawi chu, 'Keimahni tualchhung chu duh duhin kan vei thei, mikhual a ni kan dan ni,' a ti a. Ka ngaihtuahna a kal thui viau mai a, an thil duh an nawrna kawngah mikhual leh hmelhriat lohte hmanruaa hman an tum a ni ber niin a lang. Anmahni ngei khan an thil duh nawr nan, kha ai khan tuar peih deuh sela, mahni intirethei peih deuh sela mipui tan an thlawpnahawm zawk ngeiin ka ring. Khatiang te kha chawngheia nawr chi tak niin kei chuan ka hria.
Tunlai khawvel changkang takah hian, lawm huna lawm dan te, lungawiloh huna lungawi lohna lantir dan te, nawrh dan te chen hian zir deuh a ngai niin a lang ta. Santosh Trophy kan han chawi ve a, Lammuala kan han lawm te pawh kha, a ṭhente chu a tal hian kan tal but but mai a ni ber mai a. Kawr beng luh chhuak vek khawpa lawmna lantir lo va, necktie leh suit dak thlap reng chunga nasa taka lawmna lantir tho si dan te, thinur tho si a a chhia leh a ṭha thliar hran theih reng tho dante hi kan zir a pawimawh hle mai. Nawrh chhan leh nawrh dan a zir hian mipui hian kan thlawpin kan thlawp lo ve thei ṭhin a ni. - Rev. Jh. Za Hluna