Mizoah min pawm ve duh lo alawm

"Mizo a ni emaw ka ti a, Mizo dik tak a lo ni miah lo mai, Mizo a an vei nen, a ṭawng aṭangin Mizo a ni lo tih ka hre chiah," tiin ka chanchin an sawi ka hre ṭhin a. Kan tan chuan inti Mizo viau mah ila, Mizo ṭawng kan thiam tawk loh avangin Mizoah min pawm tlat lo alawm, Mizoram chhunga khaw hrang hrang hi ka tlawh hnem em em tawh a, "Mizo i ni na nge, Mizo ṭawng i va thiam lo ve?", hmai chhana min ti tawk pawh ka tawng fo mai. Ka rilru hi a na ṭhin khawp mai," tiin tlangval pakhat chuan a chanchin a sawi a. He tlangval anga rilru na ngawih ngawi hi, Mizo hnahthlakte zingah eng zat tak awm ang maw?

Mizo hnam hrang hrangte zingah hian ṭawng hran nei hi kan awm nual a, tuna Mizo ṭawng kan tih mai hmang lo hi mi tam tak an awm a ni. Heng kan unaute ṭawng hran neiho pawh hian Mizoram hi an intineituin an inti Mizo ve em em a. Nimahsela, Mizo ṭawng kan tih mai an thiam tawk loh avangin en hran leh hmuhsit an hlawh fo a ni. Hengte avang hian an inkiltawihin an inthlahrun phah a, rilru hrehawm taka awmin, Mizo an inti ngam ta ṭhin lo a ni. Chuvangin, Mizo ṭawng hmangte hian Mizo nih an duh lo tiin kan sawi leh si a. Keimahni, Mizo ṭawng hmang intite thiam loh hi a ni. Hawh u, a bu zawl luahtu Mizorama Mizo ṭawng hmang intite hian hnam inpumkhat nan ṭan i la thar teh ang u.

Mizo ṭawng hmang intite hi kan chapoin kan induh em em a, kan ṭawng anga ṭawng lote chu kan hmusitin kan en hrang mai ṭhin a. Mizoah pawh kan chhiar duh lo mai ṭhin a nih hi. Chuvangin, Mizoram chhung ngeiah leh kan chhehvela kan u leh naute, Mizo ṭawng kan tih anga ṭawng kher lote rilru kan tina fo hi i sim ang u. Hnam inpumkhatna kawng zawh tur chuan Mizo ṭawnga ṭawng intite hi kan pawimawhin kan insiam ṭhat fe a ngai tak zet a ni hi.

Tuna Mizo ṭawng kan tih chauh hi Mizo ṭawng a ni lo a ni tihte hi kan hriat a va'n ṭul tak em, Mizo Hmar ṭawngte, Mizo Paite ṭawngte Mizo Lai ṭawngte Mizo Kuki ṭawngte, sawi vek lo mai ila, Mizo hnam hrang hrang ṭawng hi Mizo ṭawng a ni vek a, Heng Mizo chi peng hrang hrang tawngte hi a inzulin kan tawng thu mal pawh in ang a tam hle a ni, then hran theih mai pawh a ni lo, Chuvangin, Mizo ṭawng kan tih pawh hi heng hnam peng hrang hrangte ṭawng hian a tihausain a tiphuisui em em a, kan hla thu leh ṭawng upa kan tihte hi han bel chiang ila, Mizo hnam hrang hrangte ṭawng aṭanga kan lak vek a ni a, kan ṭawng hi lak hran theih a nih lohzia kan hre mai awm e. Amaherawhchu, ṭawng tual leng atan Mizo ṭawng kan ti mai a ni e. Chuvangin, Mizo ṭawng kan tih ber an thiam loh avang leh an ṭawng pai avang ringawtin Mizo an ni lo tihna a ni lo a ni. Nang, unau duh tak, Mizo ṭawng hmang inti hian rilru zau tak lo pu teh khai. Kan chi leh kuangte i tlawh darh zo dawn alawm, Hnam inpumkhatna hi a pawimawhin kan tih makmawh a ni si a.

Tun hma aṭang khan kan politician-te zingah kan hnam inpumkhatna tura na hrek hrawka min lo kaihruaitu lo awm ni se la chuan, heng ang teh nuaih hian kan awm lo tur hi a ni a. Nimahsela, kan politician-te zingah rorelna pakhat hnuaia kun za lo Mizote min huikhawm zawnga huaisen ngam kan nei ṭhin loh avangin tun dinhmun hi kan thleng a ni a, a pawi tak zet a ni. Mi hnam roreltute chuan an chi leh kuangte chu khawi ram rorelna hnuaiah pawh awm se la, an thlavang an hauh ngam a ni ngai a, keini rama rorel tura kan thlan tlinte erawh hi chuan Rorelna lalṭhutthlenga an ṭhut chiah hian, Hnam inpumkhatna lam a lo aupui ṭhin chu, Thu chauh, Hla chauh, a ni leh mai ṭhin si.

Chuvangin, Nang ni, Mizo Politician-te u, In khawhawi han tizau teh u, he Mizoram state chauh mai hi thlir loin, kan hnam pumpui huapte hian han hawi ve tawh teh u. Eng hi nge, Politic in khelh chhan ni le? In chenna in (building) tih ropui leh motor neih changkan ringawt kha em ni ram leh hnam in hmangaih dan chu? Nangmahni kha, inhaivurin hausa hle mah ula, kan ram leh hnam hi kan boral si chuan eng tihna mah i ni bik dawn lo asin. Tunah hian kan hnamin kil tin aṭangin a au che u a, kan chi puite chhim leh hmara mi an ṭap vawng vawng mai a nih hi. Chhak leh thlanga chengte rum thawm chu ngaithla ta che u, an thlavang tal i hauh ngam dawn lo em ni? Heti chung hian Mizoram state chhungah i lo inla politician ve em em ringawt a maw? Kan hnamin kan mamawh che u a, kan hnam hi min huikhawm ve tawh teh u.

Pathianin Mizote hi hnamah min siam a, Ama rawngbawla a chanchin ṭha puang darh turin min duh tih hi kan pawm tur a ni. Chuvangin, kan hnam hi kan boral ai chuan kan din chhuah hi Pathian duh dan a ni ngei ang. Nangni, Pathian leh a Kohhran hruaitu duhawm takte u, Tisa leh Thlaraua kan hnam kan dam theih nan in va pawimawh tak em, han hawi vel teh u. Mizoram chhehvela kan chi leh kuangte hi ram rorelna chiangkuang lo hmuaia awm an nih avangin, tisa leh rinna kawngah pawh enkawl leh kaihhruai ngai tak an ni a. Tuikuk leh vai in buaipui angin in buaipui ve em? Nge, in beramte zinga mi pawh Mizo dik tak a ni lo tiin Mizo ṭawng pai deuhte i lo hmusit ve zawk le? Kan hnam inpumkhat nan in puan in kha, han kai pharh sauh sauh teh u.

Tunah hian tu mah bang thei kan ni lo e, Tlawmngai pawl hrang hrangte leh Zirlai pawl hrang hrangte pawhin, mahni hma zawn ṭheuhah theih tawp chhuahho ila. Khawvel ram hrang hranga cheng Mizo chi leh kuangte zingah Mizoah min pawm ve hlei nem ti an awm tawh loh nan. Rilru zau tak puin kan ram leh hnam kan dinchhuha kan inpumkhat nan ṭan i la ho teh ang u.

- Hausanga Hauzel