Written by
- Lalremruata Khiangte
Bawngkawn

Corruption pho ro kan tum ve dan roh hi

Corruption a zung chawpa phawia pho ro min tiamtu chief minister kan neih hlim khan Zoramah khua a vâr hlen ve tawh dawn nia hriain mitinin ram kalsiam thar tur chu Tlumtêa thlîrin kan thlir a. Hetih kawngah hian sawrkar pawhin hma a la ve malh malh niin a lang a. Mai pâr thlawna inthlawntir êm awm lo mah se, hun eng emaw chen han suspend pawh an awm ve nial a. Chief minister hova eirukna leh hlemhletna nuaibo tura hmalakna hmuh leh hriat tur a han awm ve kha hmasawnna ropui tak zawng a ni phawt mai.

Sawrkar hnathawk liante pawh eiru ngam an awm tawh lo turah kan ngai hman hial a nih kha. Mipui vântlângin kan uipui tui lian thlîr liam vel mai mai tawh Kau-Tlabung leh Tuipâng Lui Mini Hydel Project sum tichingpena ngaihte chung­chang pawhin tu bengkhawn a hlawh tawh lo hman hial a nih kha.

Mahse, PRISM hmalakna avangin ACB chuan chhui lailawkna (preliminary investigation) a han nei ta a. Eirukna leh hlemhletna awm ngeia hriain thubuai awrhtir tur khawpin hma an la ta a. Rin loh takin ACB chu a hmalakna chawlhsana inhnûk dâwk turin July 2, 2010 khan a hriattir leh ta tlat mai a. ACB hi Mizoram sawrkar hnuaia awm a nih avangin hlawhfa dangin hlawhfa dangte thubuai awrhtir chu thil nihphung lo deuhah a ngai emaw tih mai tur a ni.

Guwahati High Court, Aizawl Bench chuan PIL hmanga PRISM zualkona chu thu tlingah ngaiin, ACB investigation report nena ṭangruala che nia ngaih theihin chhui chian tlâkah an ngai a, engineer eng emaw zatte lakah Special Court kaltlanga thubuai theh lut turin ACB chu thu a pe ta a. Mahse, kan sawrkar hian High Court thutlukna chu duh lovin Supreme Court lamah a thlen ta hial a. Supreme Court-in ngaihtuah tlâka a ngaih loh chhan hi ngaihtuah tham fê a lo awm ta tho a ni.

FIR hmanga PRISM zual­kona bawhzuiin ACB chuan aitechhinna ang ziazângin a han chhui lailawk a. Thil fel lo leh dik lo tam tak a awm ngei tih an han hmuhchhuak a. Chief Vigilance Officer (chief secretary) meuh pawhin thubuai ziak lut turin phalna a pe a. Mahse, an chhui lai mêk leh hmalaknate bansan vek turin Mizoram sawrkarin ACB lam chu a hriattir leh ta kha a ni a. Heti chena kan sawrkar rilru puthmang lo lang chiang ta êm êm mai chu, eirukna leh hlemhletna awm ngeia ngaih leh rin a nih chuan chhui mai tur. Mahse, eiru leh hlemhle an lo awm tak tak a nih erawh chuan ngawihbopui mai mai tur, tihna ang vel a ni.

High Court meuhin ACB chhui chianna behchhana thubuai ziak lut tura ACB a han hriattir meuh chuan, High Court thutlukna dodalin Mizoram sawrkar chuan Supreme Court a thlenpui ta rup mai. Supreme Court-in High Court thutlukna siam tawh ennawna thubuai anga a chai nawn duh loh chhan chu High Court-in finfiahna ṭha tawk behchhana thutlukna dik leh ṭha ber a lo siam tawh vang a ni. High Court thutlukna duhkhawp loa Supreme Court a zualko a nihin, Supreme Court chuan chhan mumal tak awm lovin court hniam zawkte thutlukna a ennawn mai mai ngai lo.

Dik lo leh felhlel emaw, kim lo leh phuailuai emaw a awm ngawt loh chuan Indian Judiciary system hian Supreme Court thleng chin thubuaite a namnûl mai mai ngai lo.

A tawi zawngin, Supreme Court chuan High Court-in hemi chungchanga thutlukna a siam tawhte hi ngun leh uluk taka a chinleh hnuah pawh heti bak chuan thutlukna siam tur a awm chuang lo e, tiin ngaihtuah nawn tlak loa ngaiin a hnawl ta a ni. Supreme Court-in ngaihtuah nawn tlâk loa ngaia a hnawl hi High Court rorelna leh thutlukna a pawm vang zawk a ni.

Mini Hydel Project pa­hnih siamna tur sum tih­chingpen chungchanga thubuai theh lut lo tura ACB a khap daih hnuah pawh High Court thutlukna lehzel dodala Mizoram sawrkarin Supreme Court hial a thlenpui hi pa chan changa sawrkarin a fa (sawrkar hnathawk)-te thlavâng hauh a tumna mai niin a lang tlat lo. Thubuai awrh hmasa zawk tura ngaih engineer ho avang hian hotu lian zawk mi dang kângkaia hnuh luh tur a neih nual vang a ni hial em?

Mizoram sawrkarin Supreme Court hial a thlenpui chhan hi, eng chhuanlam emaw pawh hmangin insawi­fiah tum mah se, corruption thubuai rema Special Court thutlukna a awm hma chu tumahin kan awihin kan rinsak thei tawh lo ang. Sawrkar hmalakna hi Lok Ayukta neih hun nghah thlen tumna a nih a rinawm lo a, sum inrenchem a ṭûl thu an tlangaupui dum dum laia ukil 7 zet ruaia sawrkar hmalakna hian hmasawnna lam a hawi mawlh lo.

Hei hi corruption a zung chawpa phawia pho ro tum­tute hmalak duhdan a nih chuan, mipuiten sawrkarah rinna kan nghat ngam lo mai ang tih a hlauhawm a. Top bureaucrat pawh ni hlei lote thlavang hauha Supreme Court hiala a zualko duh avang hian sawrkar hnathawk hruanghrau zual deuhte chu an kawlhrawng lehzual ngam tawh ngeiin a rinawm bawk.

Mizoram sawrkarin hemi chungchanga a hmalaknate hi ngun taka ngaihtuah chuan, eiru an awm lo a, hlemhle taka che an awm hek lo, tih chhuanlam tur a neih vang a nih a rinawm thei tlat lo. Chuvangin, a phêna birute nen lama hailanna an awm lohna tura an intlawhkhalhna a nih leh nih lohte nen lam Special Court thutlukna chuan a la rawn pholang vek turah ngai ila.

Chemtatrawtna thawnthu ang mai mai chu a ni lo turah ngai ila.