Mizoram hmasawn nan khaw sawikhawm
Zoram buai laia tihluihnaa India sipaiten Mizoram khaw 19 zet an khuah-khirh 'Protected and Progressive Village' (PPV) an tih ang kha ni lovin, khawvel hmasawn zelah khairual zawka khaw tinin mamawh chikim kan neih tlan theih nan hmun rem zawka khaw sawikhawm hi a va ṭul ta ve!
Aizawl khawpui leh a chheh vela chengte chu 'Aizawl Municipal Corpo-ration' (AMC) awpna hnuaiah 'Local Council' (L/C) Area-a inṭhen fel thlapin, veng/ khua hrang hrangte chuan Aizawl khawpuiah ei leh bar tinreng an dap a. Mizoramah chuan Aizawl hi khawsak phung changkan berna leh eizawn awlsam berna hmun a ni. Hetih lai hian kan ramah thingtlang khua 'Village Council' (V/C) rorelna ringawt pawh khaw 700 chuang lai a la awm mek a ni.
Kan chenna India ram kalphung leh mipui sukthlek thlir hian, tihluihna tel lo, kan duhthlanna ngeia khawte zawkten kan bul hnai remchang khaw lian zawka inbawkkhawm zel hi min tihmasawntu tur zawk a ni tih chu a lang reng a. "Kan pi leh pute lu nghahna a ni a, kan pem san thei lo" tih te, "Naupan laia kan tualchai ṭhinna a ni" tih chhuanlama hman ṭhin kha a hlu lo e tihna ni lovin; khawvel hmasawnna mil zela kan inher rem thiam a ṭul tawh takzet a ni.
Tuna kan ram dinhmun hi zir chiang i la, kan khawpui ber Aizawl mawmawh leh In za nufa lek awmna khaw mamawh chu a inang tlang deuh vek tawh a. Khaw tereuhte pawh nise mihring chen tawhna hmunah chuan khawpui lian zawka chengte mamawh ang tho - Kawngpui
ṭha, Zirna In ṭha leh Damdawi In, buhfai leh gas hnianghnara hmuh reng theih te, tui thianghlim in tur leh electrict eng chhit tur nghei lova hmuh reng theih te, ran enkawlna hmunhma ṭha neih te, infiamna hmun playground changtlung te, godown leh community hall ṭha neih te, park te, bank leh sawrkar department hrang hrangte an mamawh ve deuh vek tawh a ni.
Kawngpuite hi ṭum khata sial tlang tawh kum khaw daih a awm ngai lova, sik leh sa inthlak danglam vang ringawt pawha enkawla chulhnum reng ngai a ni. Tui lak leh kawlphethate pawh vil reng ngai a ni. Zirna Inte pawh tih changkan zel a ṭul a, Dawdawi In pawh thawktu mai bakah hmanrua leh khawlte thuam
ṭhat reng a ṭul a ni.
Tun anga hmun hrang hrangah tlemte tea khaw dina kan chen darh chhung chuan, mamawh kan sawi takte min pe kim thlap thei sawrkar chu khawi political party aṭang mah hian beisei tur a awm rih lo ang. Thawh chhuah mumal nei lo state kan nih avangin khaw tin mamawh enkawlna leh tihphuisui rengna tur te, hmalam pana tihmasawn zel tur chuan kan sawrkar hian sum a nei lo.
Engemaw chenah chuan sawrkar pawh hian hmasawnna ruhrel kawng tam takah mipui chen tamna khaw lian zawkte chu a ngaihsak zawk fo a ṭul a, khaw te zawka chengte chuan sawrkarin a ngaihthahah inngaiin awmze nei lovin an phun lungawi leh mai ṭhin. Hengte avang hian kan kawngpuite pawh mipui hnatlang tha a thawh ngai tam tak a awm phah a, sawrkar tan mualphona a thlen fo bawk.
Chuvangin, khaw penhleh leh chengkerh tak taka tlemte tea inbawk hrang thliah thliahte hian kan bul hnai leh duhna hmun khaw lian zawkah pem khawm zel i la, harsatna tam tak kan tawh mek hi kan pumpelh ngei ang. Mi cheng tamnaah chuan phurrit kan in chhawk tawn a, mi neinung zawkte zarah rethei leh harsa zawkte pawhin eizawnna awlsam leh hlawk zawk kan hmuh phah zel a ni.
Motor kawng pawhin a tlawhpawh mang loh khawte taktea nitin a sur a sa hnuaiah, hah thikul leh thlansa phul kaia thawka thla thum ei pawh thawk chhuak si lo khan, khawpui lian zawkah chuan mi hausate nau awm tur leh puan su tur te, dawr nghak leh bungbel tifai tur te, an motor khalh tur leh huan lo ram enkawl tur ringawt pawhin hlawh a ṭha tawh a, chhungkua a intunnun theih zel tawh a ni. Heng te hi chu lehkha thiam lo leh thiam thil nei lo tan, a tlangpui chauh a la ni leh nghal.
Khawpuia chen chu tu leh fate ṭhan len zel nan a duhawm a, sum lakluhna awlsam leh hahdam zawk a tam a, rilru leh taksa hriselna bakah damreina hial a thlen thei. Khawpui leh mihring chen tamna hmun apiangah khawsak a changkangin eizawnna kawng tinreng a awlsam a, khawte leh mihring tlemna hmun apiangah nun phung a mawlin a hniam a, ei bar zawnna a harsa zel ṭhin.
Thingtlang khaw te zawka cheng, Mizo pain la tlawmngai tam tak chuan khawpuia an pem duh loh chhan nia an chhuanlam pakhat, "Khawpuiah chuan kei patung ve hian mahni in sawi tur ka nei ve lo ang a, mahni in lum ngei aṭanga in vui liam loh chu ka duh lo" an ti fo a. Hei pawh hi chhuanlam tling lo a ni. Khawvela in leh lo ropui tak tak neite hian an thih hnuah an chhawm ngai lo, mirethei ber nen thlanmual hmun khatah an liam tho tho.
Mizorama NGO lar leh ṭangkai tak takte hi sawrkar apiangin an thurawn leh rawtnate an ngaithla ṭhin a, kutke berah a hmang fo ṭhin. Hmasawnna bulṭhut tak tak leh ram hnuk pui ber ni zawk, khaw sawikhawm tura hmalakna kawngahte hian ngaihtuahna fim leh zau zawka tha an thawh ve a hun tawh hle. A bik takin kan NGO lian ber YMA te hian tihpuitlin tum takin hma la thei se, conference agenda-ah hialte telh se la kan sawt pui awm mang e.
- R.Lalhmangaiha,
Bethlehem Veng