Written by
Zobiakvela (Masena)

NEDA-a MNF tel thu leh a chhehvel

Tunlai chu NEDA (North East Democratic Alliance) din chungchang a lar riau a. UPA leh NDA chuan kan ramah lian takin bu khuar mah se, north east state bikah hetianga chief minister dinglai pali telna NEDA lo piang nawlh mai hian eng ang nghawng nge a neih ang, tih leh a lo din chhan niawm tlem ka’n thlir ve teh ang.

Allahabad high court leh supreme court-in prime minister Indira Gandhi kha Rae Baraily MP election thubuaiah thiam loh chan tirin, a MP nihna a hlih sak a. Kum 6 election chuh thei lo turin June ni 24, 1975 khan judgement an ti chhuak a. Pi Indira Gandhi khan June ni 25, 1975 zan khan ‘emergency’ a puang zui nghal a, MISA Act. hman nghal a nih kha.

Kha ‘emergency’ khan 1977 general election-ah party ṭanrualna ‘Janata Party’ huâng thar a rawn chhawp chhuak ta a. Khami hma pawh khan Congress party chuan Tamil Nadu leh Kerala state assembly leh MP election-ah regional party te a lo
ṭanrualpui tawh ṭhin.

Kum 1984 general election-ah pu Rajiv Gandhi-a hovin Congress majority an lâk bâk kha chu party mala sorkarna India ramah a awm hleithei ta lo. Sorkarna siam tura election ṭanrualna leh sorkar chhûnga ṭanho/ thawhhona Congress party kaihhruai UPA leh, BJP kaihhruai NDA huang thar a lo piang ta bawk. Ṭanhona bawm dang Non - Congress, Non - BJP din tumin Nitish Kumar, Lalu Prasad Yadav leh CPI te’n ṭan an la chho ve bawk a. Heng thawhhona pian chhan hi party dinchanna tur leh, rorelna chan theihna atan a ni.

Kum 2014 MP election kha UPA leh NDA thawhhona anga kil hnih aṭanga inbeih a ni a. BJP chuan party malin majority (282 MP) a nei phak a, sorkarna an siam hnuah NDA chhunga BJP hian election-a a thawhpuite a vengthâwng thiam rih viau va. NDA huang chhung aṭangin Uttar Pradesh lam ‘Apna Dal’ MP 2 nei leh, Mizoram ZNP te erawh chu an inla chhuak ta rih a ni awm a, chu chuan nghawng a nei vakin a rinawm lem lo. Hetih lai hian kar kal ta-a Union Ministry siamṭhatah ‘Apna Dal’ MP pakhat zawk hi Minister-ah lakluh a ni ve leh ta tlat a. UP Assembly Election a hnai tawh bawk nen, an boruak a ṭhat leh mai a rinawm viau.

Punjab State-a BJP-in sorkarna a siam pui, Shiromani Akali Dal (SAD) hi BJP tan thawhpui an harsa deuh berin a lang a. SAD khuan Chief Minister an chang si a, Minister portfolio an chang ṭha bawk nen; hmâ an sial em em chungin BJP hi an tuarchhel viau zawk a. Chuvangin, nakkum Assembly Election-ah Congress tan sorkarna chan a beisei awm viau thei a ni.

BJP hian India ram pumah party malin hma a sawn chak a, NDA chhunga lawi lut chiah lo, AIDMK Jayalalitha ang chi te, Independent deuh ngalha kal Mamata Banerjee te pawh an bekbawr (deal) ṭha viau a. Telengana TRS Party pawh BJP hian an hnuk hnai viau bawk. UPA sorkara Congress party-in a thawhpuite rawn lo va, an sorkar siamhona chhungah kalphung duh duh thlak a, a invaivung ang kha an ni ve meuh rih lo. Chuvangin, BJP hian National politics kalphungah thawhhona pawimawhzia an hre viau niin a hmuh theih.

North East state tam zawk Congress bial him a nih chhan hi NE Congress thawhhona huangah, ‘North East Congress Coordination Committee’ (NECCC) changtlung leh chak tak din a, NE chhunga state hrang hrang Assembly election campaign hmachhawn kawngah inpuihtawnna ṭha, North East mihring, sakhua leh culture danglamna, hma-sawnna kawnga harsat bikna thlengin hma an la ho ṭhin a, chu chu a pawimawhin an chakna hrui hrual fip tak a ni ṭhin.

Tun hnaia BJP te’n hmar-chhak bika ‘North East Democratic Allaince’ (NEDA) an rawn din hi, Congress party-in ‘NECCC’ an lo kalpui tawh ang khan NE mihring danglamna, kan hnufual bikna te, kan sakhua leh culture danglam bikna thlengin inhumhalhna tur leh invenpui tura thawhhona pawimawh tak a tlin a rinawm thei bawk. National Politics chhunga regional party te inzirna leh pawimawhna lan chhuah tirna ‘Forum’ pawimawh tak a ni thei dawnin a lang bawk.

BJP leh Congress party inbeihna chu a rei tawh a, an inhal ngâng ngang viau zel dawn a. Chuvang chuan BJP hian India ram pum aṭanga Congress um bo “CONGRESS - MUKH BHARAT” tih hi an policy a ni si a. NE aṭang pawh hian theihtawp chhuaha Congress umbo dan kawng hi an dap nasa hle tih pawh zep thu a cheng awm lo.

‘NEDA’ huang chhunga MNF Party tel vena chung-changah ‘Hindu’ leh ‘Hindutva’ ngawih ngawih anga puh tumna a ri tam hle a. Hei hi Mizoram political party dang aṭanga inthîkna leh elrêlna aṭanga chhuak niin a lang. Mizoram Congress party hi ‘Vai pawl,’ ‘Hindu pawl,’ ‘Ganges luia inbual’ tia puh pawh an lo ni ve ṭhin tho va. Mizoram Congress party aṭanga Hindu sakhuaa inlet sawi tur erawh an la awm loin a lang. Chief Minister, Pu Lal Thanhawla’n “Ka rina chu ka hria, amah leh keima inkar a ni,” a lo tih fo mai te khan ngaihtuahna a ti thui a. ‘Uniform civil code’ leh ‘Yoga’ lam kan hlauh dan lutuk pawh hi thawnthu hlui lama Pu Chhurbura ‘thil sen’ hlauh te kha a pâwl deuh lo maw?

India ram hi hmasang
aṭangin sakhaw lakrunna ram a ni a. A chhunga chengte hi sakhuana lamah kan fawr viau hlawm. Sakhua leh sakhaw inkarah buaina a tam a, NE mihring hmel danglamna ringawtah pawh buaina a tam tâwk viau mai. Chutih karah chuan kan Politics lên denna kawngah, Kristian Mizopa
ṭheuh ṭheuh, kan han inhmu sakhaw dang dawn dawn ṭhin hi chu(h)... kan Politics lên denna lui hi a chêp deuh ṭhin nia hriatna te ka nei deuh fo.

- Zobiakvela (Masena)