Thirsakawr km. 17,152 khalh theih chhan
Pu Vanlallawmzuala Varte chuan thirsakawr hmangin India ram a fang chhuak a, km. 17,152.25 laia thui thirsakawr khalhin, ni 286 a thang tih kan hria a. Khatiang kha awm mai mai laia phûr thut thiltih a ni lo tih kan pawm ngei ang le. Khatiang ti thei tur khan eng ang tak nge amahah khan lo awm en chhin ang.
1. TUMRUHNA (Determination): "Nupui a neih hlimin thla 9 aia rei a zinsan a, a àwm ang lo ngawt mai," kan lo ti rilru mai thei. Nia, ngaihtuahna pakhat aṭang chuan a dik ngawt mai. Mahse, anni pahnih hi kum 8 chuang an lo inngaizawng tawh a, he a thil tum hi an inneih hma khan a nupui hian a hre daih tawh a. A tumah a chiang a, a hlawhtling ta a ni. Chhangchhe pa tan tum chi a ni lo tih chu a chiang.
2. HUAISENNA (Courage): India ram dung leh vâng a fang dawn a, India rama insuam, inthah mai mai leh sualna chi hrang hrang thleng ṭhinte hi a hre lo a ni lo. Chung karah chuan mi tam zawk an him dam tih a ngaihtuah tlat a. A hma lama hlauhawm aiin a hlawhtlin ni tur a ngaihtuah a, huai takin a kal mawp mai a ni. Ṭawng chungchangah harsatna a tawh loh ring bik suh, chu chuan a kawng zawh a tibuai ngai lo. Pui bep bep tak a ni ringawt. Hetiang rilru huai, tum lam pan ngat ngat hi alawm kan pi leh pute’n ‘pasalṭha’ an lo tih chu ni.
3. CHAKNA (Strength): Mi tawrawt leh rothap a ni lo tih a inhria. A chak tawk lohna lam aiin, a chakna neih ang ang a hmang thiam a, chumi tipung tur chuan kum tam tak a lo inbuatsaih tawh. Ni khata a tih theih khan a tuk atan chakna thar a pe zel zawk a ni.
4. TAWRHCHHELNA (Endurance): He kawng a zawh hma leh a zawh laia a tawrhchhelna hi a mak hial zawk. India ram sik leh sa chi hrang hrang vanglai tak a’n paltlang hmiah hmiah mai a nia. Cencius degree 48 vela khawlum karah, kawngpui dungah lehnghal thirsakawr a khalh ta mai ṭhin kha a nia. Chuti chung chuan a thlen chinte kha kawng sir thing buk hnuai aṭangin hlim takin a la rawn sawi thei reng nia. A mak tawp.
5. THEIHNA (Ability): Amaha theihna awm nia a hriat kha a chhin a, Mizoram dung leh vâng a fang thei. Chu chuan a theihna kha a aia nasa zawka hman duhna a pe a, chu chuan ti theia inhriatna a pe ta a ni. Thei nia kan inhriat tlatna hian thahrui tam tak min pe a, kan ngaihtuahna pawh chu chuan a hruai kal ṭhin a lo ni.
6. RILRU LEH TAKSA HRISELNA (Mental and physical fitness): Hemi kawngah hi chuan Pathianin a hrui a tih loh theih loh. Amah ngei pawhin missionary leh pastor-te a bêl nghal kha a thil tih fuh ber a nih thu a sawi. Ṭawngṭaipuitu a ngah a, a rilru lam leh a taksa lamah Pathian awmpuina a chang a tih ngam. Khatiang khawpa kawng thui leh bumboh zawh a, ni tam tak thangte chu, rawn pawr chep awm a nih lain, a rawn thau haw kúng maite kha mak deuh a nia.
7. A ṬHA LAM THLIRNA (Positivity): "I ning ve ṭhin em?" tih zawhna chu, "Ning lo e. Thirsakawr khalh tur ka nih kha ka chiang a, ka hmabak kha huphurh lam ni loin, ka hlawhtlinna tur kawngah ka ngai a, nuam ka ti," a ti sam êt a. A ṭha lam zawnga a kawng zawh tur a thir tlatna chuan phûrna a pe ni tin mai a lo ni. A hmabak huphurhawmna lam a hmu tel duh miah lote kha a pawimawh.
8. HMATHLIR LEH CHHAN NEIH (Vision & Purpose): Khawi emaw laia thirsakawr va khalh a, rawn haw leh mai tur a ni lo a, khalh chhan a nei. Mizoram, India leh khawvel tana hmathlir neiin, boruak thianghlim kan mamawhzia leh chumi nei thei tura inzirtirna keng chunga ni tin hma lam pan a ni miau a. A thlen chin apiang kha a tan chuan lawmna thar siamtu a ni tlat. Amahin pawimawh a tih kha a tâwk mai lo, a va sawinate’n an lo ngaih pawimawh ve a ngai. Chutiang kawngah chuan kawng lakah pawh a kal chhan lo phûrpuitu, lo duhsaktu a tawng zel kha a tan chuan a hlu hle.
9. PATHIAN: Sawi lan loh pawha chiang em em chu Pathian hruaina a ni. Chuta pawimawh em em mai chu Pollution Control Board a ni tlat. Anni ber kher kha sponsor-tu an ni kha a fuh em em a tih loh theih loh. Khatiang ni thei tura hruaitu, finna petu leh remchang lo siamsak tura mi thinlunga thawktu chu Pathian a ni. State tin maia lo duhsaktu leh lo dawngsawngtu fel tak tak a neih theih chhante kha Pathian a ni. A zin kawng zawng zawnga hruaitu chu Pathian a ni.
10. A CHHUNGTE: A nupui, a nu leh pa, u leh nau leh a laichìnte’n thinlung taka an phûrpuina leh hriatthiamna kha a hluin a ropui tak zet. Chung zingah chuan mi pahnih–Dr Zodinpuia Pachuau, Dept of Chemistry, Mizoram University leh Dr Malsawmkima (Maskia), Dept of Geography, Aizawl North College-te hi sawi lan ngei ngei a ngai. Pu Zodina hian a zin kawnga a riahna tur te, a ei leh in tur chungchangte Aizawl aṭangin a vil char char a. Riahna mai tur remchang a awm loh chuan ni khatah a kal thui deuh emaw, a kal tawi deuh emawte a ngai fo. Pu Maskia hian ni tina a kawng zawh tur, khawi kawng nge chhuk chho, khawia kalin ngei tawia sei tihte Aizawl aṭangin a lo vil char char bawk. Anni pahnih hian ni khata a kal thui zawng, a chhuk chhoh dan leh a chawlh chhung zawng zawng pawh an lo chhinchhiah kim dap a ni. Mission Veng khawtlang ṭanrualna kha hlu em em bawk.
BAKAH: Thil âwm lo tak tih duhna (stupidity) leh thil âtthlâk tak tih duhna (foolishness) tih duhna kha a tel ve tlat. Mizote zingah mai pawh ni loin, India mipui hei zozai zingah hian khating thil âtthlâk leh âwm ang lo lutuk tih tum kha an la awm ngai lo. Chumi ti tura a inkhalh chhuak rawih mai kha pui ve tak a ni. A kal chhuah dawn ní pawh khan a pa ngei pawhin a hlawhtlin a ring bik miah lo, "A hlawhtling awm chuang si lo a, a zahthlak mai mai," tiin thlalakahte khan a lang ṭha ngam lo hial. Amah ṭawngṭaia thlah liamtu pastor pakhat pawhin "Tluang taka kal turin ka ṭawngṭaisak che nâ a, ka dil mek lai pawh khan ka inringhlel," tiin a sawi chhuak hial.
MAHSE: Hei tak hi a náwlpuiin thil kan thlir dan piah lama mi hrât khawkhêngte’n khawvel an lo thlir fo dan a lo ni. Sport lama mi langsarte pawh hetianga mâwlmang taka hma lo la ṭhinte hi sawi tur an awm nuk a lo ni.
TLIPNA: Mite’n hlawhtlinna an chan leh dawn hian, "A vannei ngawt mai," kan ti liam mai ṭhin a, a dik lo miah lo. Mahse, chutianga hlawhtlinna an chan theihna tura an thawhrimna hi kan va hriatpui lo fo mai. An rilru chhungrilah chuan an thawhrimna leh vawi tam tak an lo hlawhchhamna leh an beidawn rum rum ṭhinzia kha a lo lang ve ngei ṭhin ang. Eng kawng pawh tiin, eng lam pawh zawh dawn ila, LZa hlawhtlinna phênah hian thawhrimna a awm a ni tih hriatsak chungin, kan kawng zawh hi i zawh ngat ngat zel ang u khai.
- Madawnga Khiangte, Rulchawm