Written by
- Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo

Zo fate bo chikimin kan la bo

Engkim hian bul inṭan hun a nei. Bible-a kan hmuh angin lei leh van leh a chhunga thil awm zawng zawng pawh hi bul inṭan hun nei vek an ni. Pathianin mihring hmasa ber a siamte chu Adama leh Evi an ni tih pawh kan hria. Keini erawh chuan kan bul inṭanna thlahtu bul pawh kan hre tawh lo. Bible-a Nova thlah kal zelah hian tu thlah nge? Eng hnam nge kan nih pawh kan hre lo. A chhui hla thei pawl chuan China ram khawi lai pûk vel emaw a chêng ṭhin kan ni a, Mongolian thlah kan ni ang tih vel kha an chhui theih tawk chu a ni. Kan chanchin hi chiang taka kan chhui a, kan thlahtu bul kan hriat a, kan hnam nihna dik takah kan harh a kan din chhuah thuai a ngai a ni. Tun hi Zo fate tan chuan hun rangkachak, kan hnam nihna taka kan harh chhuah hun tur chu a ni. Bo chikima bote hi haw chikimin kan haw a ngai tawh.

Kan thlahtu bul kan hre lo

Zo fate hi kan bona a rei tawh lutuk avangin kan thlahtute pawh tu nge an ni tih kan hre tawh lo. Mahni thlahtu chhui thui thei ber berte pawh hian chhuan 10 chhui thleng thei pawh kan awm meuh awm lo ve. Kan bona a rei tawh avangin kan thlahtute khan ziak leh chhiar pawh an lo thiam tawh lo a, ziak pawhin an lo dah theih loh avangin thlahtute kal zel chhinchhiah ngaihna pawh a awm lo. Kan thlahtute chanchin kan hriat chian tawh loh vang nge ṭhenkhatte chuan Bible-in thlahtu chhui vak vak lam ti lo turin min zirtir tiin Tirhkoh Paula’n Timothea hnena a lehkha thawn kha kan tlawhchhan fo ṭhin (1 Timothea 1:4). Hei hi thlahtu bul hriat loh tur emaw chhui loh tur lam a sawina a ni lo. Pathian chhandamna aia chi bing inthliarna leh thlahtu bul chhui buaipui kha buaipui lo turin a fuihna zawk a ni. Chanchin ṭha bu hmasa ber leh bung hmasa berah pawh thlahtu bul chhuina a ni. Mahni thlahtu bul leh hnam pawh hriat loh hi bonaah pawh bona pawi lutuk a ni tihte kan hriat a ngai.

Hnamah kan chiang lo

Zo fate hian kan hnam hming pawh kan la hre lo va, hnama chian kan inzirtir dan pawh a la inang lo vel deuh vek a ni. Pawl ṭhenkhatte chuan hnam dang nupui pasala neihte hi hnama chian lohna a ni tite pawhin kan inzirtir. He zirtirna hi a dikna chen chu awm tho mah se, hnama chianna tur ber hming pawh hre lova hnama chian buaipui hi buana hmaa kherh kan ang deuh rih niin a lang. Ṭhenkhatin Mizo kan ni kan ti a, chung Mizo inti a tam ber chu tuna Mizoram state chhung hmar lama chengte kan ni.

Zo fate chenna hmun hrang hrangah pawh Mizo intite chu Duhlian (Lusei) ṭawng hmangtute kan ni. Ṭhenkhat chuan Kuki kan ni kan ti a, heng mi a tam ber chu Manipur state chhunga chengte kan ni a, Kuki intite pawh ṭawng hrang hrang hmangte kan ni. Kuki hnam intite hi Nagaland, Assam, Meghalaya leh Mizoramahte pawh tam tak kan awm. Ṭhenkhat chuan keini chu Paite kan ni kan ti a, chung mite pawh chu Manipur state leh Zo fate chenna hmun hrang hranga chengte kan ni. Ṭhenkhatin keini chu Mara hnam kan ni kan ti a, hengte hi tun hma chuan Lakher hnam tia hriat ṭhinte kha kan ni. Lakher Autonomous District Council tia hriat ṭhin kha, tunah chuan Mara Autonomous District Council tiin kan hnam leh ram hming pawh a hrangin kan la kalpui mek a ni. A ṭhenin keini chu Laifa kan ni a, kan hnam hming pawh Lai a ni kan ti. Rorelna pawh nei hrangin Lai Autonomous District Council tiin kan invuah hrang mek bawk. Ṭhenkhatin keini chu Hmar hnam kan ni tiin Hmar hnam bik tana rorelna hrang neihte kan duh a, Sinlung Hill Council kan din bawk.

Ṭhenkhatin keini chu Chin mi kan ni kan ti a, Chin ramte din kan tum a, mahse, Chin ram din duhtute zingah hian Chin hnam kan awm si lo. Kan vaia hnam nihna tak (national identity) pawh hre lovin bo chikimin kan la bo tlang rih a ni ber mai.

Kan ram hming pawh kan hre lo

Hnamah kan la chian loh avang leh kan hnam hming sawite pawh a la danglam nuaih rih avangin kan ram hming pawh a dang a. Mahni chi peng te te khan ram hrang neih kan duh a, chu chu indo nan kan hmang a. Keimahni chhûngkaw ramri buai avangin vawi tam tak kan lo indo tawh a, tun thleng hian chu indona chu a la tawp lo. Mizo-ram, Mara-ram, Lai-ram, Hmar-ram, Kuki-ram, Paite-ram, Bawm-ram leh Chin-ram te siam leh din ngheh zêlte kan la tum a ni.

Hetianga kan kal zel chuan Zo fâte hi kan hnam nihna dik tak angin kan ding chhuak dawn lo tih a chiang hle. Hei hi a chhan bul ber chu kan thlahtu bul leh kan hnam nihna tak kan hriat loh vang a ni. British sawrkâr pawh khan kan hnam hming an chian loh avang leh keimahni pawh kan lo la chian tawk loh avangin min lo ṭhen darh chiam mai a ni. Tunah chuan mahni ram chhunga awm siin ram dang mite ram hming–India, Burma leh Bangladesh tihte kan la hman ṭawm rih a. Kan ram hming tur pawh la hre lovin kan la bo rih a ni.

Hawh u, tute nge kan nih a, tu thlah nge kan nih a, khawi aṭanga lo kal nge kan nih hi ngun takin i ngaihtuah tlang ang u, i zir chiang ang u. Kan hnam tluchhe tawh hi Lalpa Pathianin tun din leh a tum a, bo chikima bo tawhte hi haw chikima hawng turin min ko mêk a ni. Tun hi hun lawmawm, chhandamna ni a ni tih Bible-a kan hmuh ang hunah khan kan awm mêk a ni. Kan hnam nihna pawh kan hriat tawh loh avanga kan indona hi lo tawp mawlh tawh rawh se. Nehemia khan a chipui Juda sal tâng kir lehte chu hnam kulh leh Jerusalem kulh din ṭha leh tura a sawm ang khan, ka chipui zawng zawngte kan hnam kulh chim rem rum tawh din thar leh turin ka sawm tak meuh che u a ni. Hawh u, ‘I tho vang u khai, i din teh tak ang u,’ i ti vek tawh ang u.

- Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo