Pathian leh Laws of Thermodynamics: Mechanical Engineer thlirna lam aṭangin - II
A hmasaa mi kha han chhunzawm leh ta ila.
Thermodynamics Principle hmanga engineer-te thil entir leh an hmuh dan:
Evolutionist ṭhenkhat chuan he dan (law) hian Pathianin universe hi a siam tih lam a kâwk lo a, a sawi tum loh zawk lamah creationist ho hian an kuai lut lui mai a ni an ti a. Mark Isaak, Index to Creationist Claims tih editor chuan creationist ho chu Second Law of Thermodynamics dik lo taka hrilhfiahah a puh hial. An puhna chu a dik thei reng em? Laws of Thermodynamics chuan eng nge a huang chin ni reng reng? Creationist-te chuan dik lo takin an lo hrilhfiah reng em ni?
Mechanical engineer-te’n he Laws of Thermodynamics hi eng angin nge an hman ṭangkai tih aṭang hian heng zawhnate hi chhan tum ta ila. Tunah chuan heng law-te hi thu dik awm sa ang maia pawm a ni tawh reng bawk nen, science zirna huang pawhin pawh heng law-te zirchianna aiin, heng law-te hman ṭangkaina lam hlir a hawi tawh a. Chungte avang chuan creationist-te’n hengte hi dik lo taka sawifiahin, a huang lo pui sawifiah nan an lo hmang reng em tih entir nan pawh engineering huang chhunga an hman dan aṭangin ngeiin kan zir chiang dawn a ni.
Entirna 1-na: Kum zabi 20-naa he thermodynamics hmanna lawm hlawh ber pakhat chu air-conditioning system atana hmanna hi a ni. Khawvel lum zelah pindan chhung aṭanga boruak lum paih chhuak a, boruak vawng dai turin he khawl hi a ṭangkai hle. He khawl hi Second Law of Thermodynamics-a innghat tlat, vapor-compression refrigeration cycle an tih mai chu a hmang a. He cycle-ah hian thil tuiril, ‘refrigerant’ an tih mai–hu sa tak chu pipe kaltlangin compressor-ah an kaltir a, compressor chuan pressure na tak hnuaiah gas sa lehzualah a lo chantir a. Tichuan, chu gas chu pipe kual ‘condenser’ an tihah kal lehin, chumi a paltlang lai chuan a satna/lumna chu tihdaih hret hret a ni a, tichuan, gas sa taka lo kal kha a lo daih deuh chuan tuirilah a lo chang ta a ni. Chu refrigerant, tuirila lo chang ta chu a expansion valve-ah kaltlangtirin, tuiril leh a hu inpawlhah, a aia temperature hniam zawkah a lo tla leh a ni.
Thermodynamics principle pakhatah chuan, lumna reng reng hi a temperature sang zawk aṭangin temperature hniam zawkah a kal ṭhin, tiin an sawifiah a. Chu chu he cycle tawp berah pawh hian hman ṭangkai a ni. Refrigerant pipe-a lo kal zel, a temperature pawh tihhniam deuh tawh chu expansion valve aṭanga lo chhuakin, evaporator an tih mai lumna lo pawm khawm tuah chuan a han kaltlang leh a. Refrigerant chu chung lumna avang chuan a temperature a lo sang ve leh a, a tira hu sâ ang bawk khan lo awm lehin cycle thar a ṭan leh ṭhin.
Boruak vawt pe chhuak tur hian compressor khawl hman a lo ngai a, chu compressor khawl hmanga pressure a mamawh tawk chiaha refrigerant compress tur chuan energy eng emaw zat a lo ngai leh a. Engineer-te chuan chung chu ngun taka chhutin, Second Law of Thermodynamics hmang ṭangkaiin, air condition khawl energy heh lo thei ang ber, thawk ṭha si siam chhuah an tum ṭhin ta a ni. Amaherawhchu, compressor khawl hmang tura energy mamawh zat hi room aṭanga lumna a lak chhuah aia tam fe a lo ni a, energy eng emaw zat chu a ral tho tho mai.
Energy hman theihte hi zawi zawiin kan hmang ral zel a. Engineer-te thiamna sang tak tak hian energy loss awm lo thei ang tur berin khawl han duang ṭhin mah se, zawi zawia energy kan hman ral erawh Second Law of Thermodynamics-in a sawi angin, dan rual loh a ni.
Entirna 2-na: Second Law of Thermodynamics hmanna lar leh tak pakhat chu computer a ni. Computer hian a chhungah microchips tam tak a nei a. First Law-in a sawifiah angin computer khawlin hna an thawh khan energy-a awmphung pakhat aṭangin awmphung dangah a lo chang a, chumi kawngah chuan energy ṭhenkhat chu lumnaah a chang a, chuvang chuan a khawl te tak tê têin lumna sa tham tak a pe chhuak thei ta a ni.
A hma lama sawi lan tawh ang khan, computer-in hna a thawh hmaa energy chu hna a thawh hnua energy awm zat nen a inang reng tur a ni a. Computer-in hna a thawh chak poh leh lumna a pek chhuah a tam ve zel a, computer chhunga a part te tak tê tê chu inhnaih tak taka vuah khawm a nih avangin pawi thamin a lo sa thuai ṭhin. Chuvang chuan, lumna lo insiam apiang chu paih chhuah zel dan ngaihtuah a ngai ta a. Computer tê zawk leh ken vel nuam zawk siam zel an duh a. Chutih rualin, computer an siam tharte chu hna thawk chak thei zawka siam an lo duh zel bawk si a. A part-te intichhe tawn lo tura lumna lo insiam zel paih bo zel dan tur ngun takin an ngaihtuah a. Tichuan, Laws of Thermodynamics hmang ṭangkai zelin, computer-in a power hman tur a lak luh zat leh lumna lo insiam chak zawngte ngun taka chhûtin an thunun (control) thei ta a. Computer, ṭha leh chak, a sat lutuk avanga chhe lo tur siin an siam thiam zel ta a ni.
Entirna 3-na: Electric siam chhuah nana tuihû chakna hmang khawl hi a ni leh a–vapor power plant an ti. AC khawl awm dan kan sawi tak ang deuh khan, vapour power plant pawh hian part chi li pawimawh tak tak a nei a. He khawlah hian tui chu a lumna khawlah an han kaltir a, a lumna khawl chuan tui chu lo tisoin tuihu a lo insiam a. Chu tuihu zâm vel chakna chuan turbine tivirin, chumi hmang chuan electric an siam chhuak ta a. Tuihu chu turbine a thlen khan a temperature lo hniam leh deuhin, condenser a paltlang leh chuan tuihu lumna chu cold reservoir an tih lamah chuan a in pass ve thung a, tuihu chu tuiah a lo chang let leh ta a ni. Chutiang cycle chu ti nawn zelin, electric siam chhuahna khawl ṭha tak an siam ṭhin.
Hetah pawh hian engineer-te chuan thermodynamics law an hriat chianna aṭanga ngun taka duangin, power tam zawk tichhuak thei tur leh energy hman tlak loha kal ral tlem thei ang ber turin an ngaihtuah ṭhin a ni.
Engtin zel?
Ngun taka ngaihtuah chuan, thermodynamics law-te hi engineer-te’n ṭangkai taka khawl siam nan an hmang ang tho hian creation/evolution inhnialna thu-ah pawh hian a ṭangkai a. Engineering lamah an innghahna lungphum ni hial khawpa a ṭangkai ang chiahin, thlarau lam thilah pawh Pathian awmzia finfiahna ṭan chhan ṭha tak a pek avangin lungphum nghet tak pakhat a ni. Chu chu engtin nge a nih theih?
Pathian hi awm lo ta se, universe lo awm dan hi Pathian lam ri hauh loa kan sawifiah a ngai ang. Universe lo awm dan sawifiahna lar tak pakhat, Big Bang Theory chuan universe chhunga thil awm tinreng hi a tirah chuan chhun han (dot) tê tak tê ang maia têin a inhlawm khawm vek a ni a ti a. Mahse, he theory hian chu dot tê tak tê ang maia inhlawm khawm, thil sakhat, muk tak mai chu khawi aṭanga lo awm nge a ni tih a sawifiah thei chuang lo. A lo awm theih dan ni thei ber chu – a lo awm ve tawp emaw, chatuan ata awm sa reng emaw siam chawp emaw, a khawi emaw ber hi a ni ang.
Universe hi a lo awm ve tawp em ni?
Universe kan tih chuan, a chhunga thil awm tinreng, tha chakna energy awm zawng zawngte nen a zavaiin kan sawina a ni ang a. Pathian awm lo anga sawifiah kan tum a nih chuan he universe hi pawn lam aṭanga pawlh buaitu tur awm lo, lut chhuak leh tur chuang awm lo, closed system ang a ni ang.
The First Law of Thermodynamics-in a sawi dan chuan, closed system chhungah chuan energy awm zat kha danglam loin a ngai reng a, amaherawhchu, energy awm dan phung pakhat aṭangin awm dan phung dangah a inlet thei thung. Universe chu pawn lam aṭanga lut chhuak leh chuang tur awm lo, closed system a nih avangin ama chhunga energy emaw, mass emaw, matter emaw awm zawng zawng chu lo awm ve tawp ni dawn ta se, chutianga energy lo insiam ve tawp chu First Law-in a thil awm dan a sawi nen inkalh, thil ni thei lo a ni dawn.
Khawlah a power lak luh aiin heat (sâ) a siam chhuah leh a hnathawh belhkhawm a tam zawk ti tlat ila, thil theih loh a ni ang chiahin, universe chungchanga kan sawi pawh hi thil theih loh a ni. Sawi tak ang khan, science huang chhungah ‘law’ a pawm chin tawh chuan hemi case bikah chuan a thawk (work) ve lo a tih emaw, huam ve loh emaw (exceptional case) a nei ngai lo. Chutianga valid lohna case a nei a nih chuan law a ni thei lo zawk ang. Laws of Thermodynamics-te hi ‘law’ an ni a, valid loh bikna case ang kha a awm lo.
Chutiang a nih avang chuan energy chu a lo awm belh tawp thei lo a, paihbo ngawt theih a ni lo bawk tih a nih miau avangin, universe chhunga mass/matter/energy-te chu lo awm ve tawp an ni thei lo. Universe hi a lo awm ve tawp a ni tih ngaihdan chu khawl power eng mah pek si loh, hna thawk thei bawk si a awm thei tihna ang vel a ni ang a, thil awm thei lo a ni.
Universe hi pawn lam aṭanga lo awmtirtu eng emaw tal awm lo chuan a lo awm ngawt thei lo. Ama huam chhung chin pawn lam aṭangin lo awmtirtu a awm ngei ang a, chu chu Bible-in Pathian a tih hi a ni ngei bawk ang. Mak tak maiin he ngaihdan hi thu dik awm sa pawmawm tak ni mai awma a lan lain, awih lo tu tam tak, universe hi amahin a lo awm ve tawp a ni tih ringtu an tam hle a nih hi. Engpawhnise, sawi tak ang khan First Law of Thermodynamics hi a lo dik leh lo a ni tih an finfiahte a nih ngawt loh chuan universe hi a lo awm tawp thei lo tih hi science thlirna aṭang pawha ṭanhmun nghet tak a ni.
Universe hi chatuan ata awm sa tawh reng a ni
Second Law of Thermodynamics chuan thil dang nena inpawh thei loa dah hran (closed system) engah pawh a chhunga tha chakna energy awm zat chu a ngai reng a. Chu energy chu energy awm phung hman ṭangkai theih loh zawkah a chang kual ve zel a, chu a chan dan process chu a let zawngin a kal thei der si lo, tiin a sawfiah a. Universe pawh hi closed system ang chu a ni a, a chhunga energy awm zat hi a ngai reng. Chumi awmze dang lehah chuan energy awm zat bithliah neiin a awm tihna a nih chu. Chu aia hriatthiam awlsamin–energy zo thei a nei tihna. Energy chu kawng hrang hrang hmanga energy hman ṭangkai nawn theih loh zawnga chantir a nih zel si avangin engineer-te pawhin an thiamna hmangin energy renchem dan an zawng ngat ngat a, mahse, energy hman ṭangkai theih a kiam zel mai chu tihtawp theih a ni si lo.
Universe hi chatuan ata awm reng mai tawh ni ta se la, a energy neihte chu hman tlak lohah a chang vek tawh ngei ang. Mahse tunah a kiam mek kan ti chungin energy hman theih erawh a la awm tho si. A nih chuan, universe chu engtik hun lai emaw aṭanga lo awm ṭan a, a energy-te pawh chu a awm ṭan hun aṭanga tun thlenga energy awm dan phung pakhat aṭanga a danga chang kual zel a, hman theih lo kiam ta tial tial, a tawp erawh la thleng si lo, a nih hmel ta ber mai. Awm ṭan hun chu a nei phawt mai!
Dr. Jastrow chuan a lehkhabu, 'God and the Astronomers' tihah khan heti hian pawmawm takin a ziak a, “Heng finfiahna ṭhuang thum – galaxy-te chet vel dan te, Laws of Thermodynamics te, arsite awm dan phungte hian thil kawng khat chauh a awm tih an lantir; chu chu universe hian awm ṭan hun a nei a ni tih hi."
Pumpelh theih loh chhanna chu
Universe a lo awm dan sawifiah theih dan kawng thum chauh a awm: a lo awm ve tawp tih te, chatuan ata awm sa reng a ni tih te, siam chawp a ni tithe a ni. Atheist (Pathian awm ring lo)-te chuan Theory of Evolution hmangin universe lo pian chhuah dan leh tuna a awm dante sawifiah an tum a. He theory hi pawm dawn ni ta ila, a tira universe siamtu thilte chu eng mah lo ata an lo chhuak ve tawp emaw, chatuan ata awm sa ve reng an ni tih emaw, a khawi emaw zawk zawk hi kan pawm a ngai tihna a ni ang. Siamtu awm theih dan ngaihdan an hnawl miau avangin, hengte bak hi universe lo awm ṭan dan sawifiahna dang an tan a awm thei lo.
Amaherawhchu, Laws of Thermodynamics hian chutianga lo awm ve tawp emaw, chatuan ata awm sa ve reng tih lam emaw chu science lam thlirna aṭangin thil ni thei lo leh awihawm loh a ni tih a rawn finfiah ve leh tlat si. Chuti a nih chuan universe lo pian dan sawifiah nan duh thlan tur pakhat chauh a awm ta, chu chu – ‘Universe hi Siamtuin a siam ngei a ni,’ tih hi.
Evolutionist ho chuan science leh Pathian hriatna hi thil kal kawp thei a ni lo e, a khawi emaw zawk hi a dik ang a, Pathian a awm a ni tih hi finfiah theih a ni lo reng bawk e, an ti. Mahse, science huang chhunga an principle rintlak ber zinga mi Laws of Thermodynamics chuan universe hi tu emawin thiam taka a duan a ni e tih lantirin siamtu lam a kawk tlat mai si.
Thermodynamic principle-te hi Pathian a awm ngei a ni tih rinna nen a inhne rem thlap mai a. Pathianin ni sarih nîah chuan a thilsiam chu a ti zo va, ni sarih nîah chuan a thilsiam zawng zawng chu a chawlhsan ta a. Ni ruk hnuah Pathianin a thilsiam a chawlhsan a; chumi awmzia chu thil reng reng, tha chakna energy-te pawh telin–a siam kha a titawp a ni.
Father of Thermodynamics an tih mai Lord Kelvin-a thusawi hi a dik hmel hle. Ani chuan, “Evolutionist-te hian an ngaihtuah chiang tawk lo a ni. Sam ziaktuin, “Mi â chuan a rilruin, Pathian rêng a awm lo, a ti a,’ tih a lo ziak hi a awm reng a lo ni e,” a ti hial. Thilsiamte leh an awmphungte hian Pathian awmzia an lantir a, chu chu ṭhenkhatte’n an hmu thiam lo a, ṭan chhan tur an dap khawm mai a ni e!
- Rinfela Zadeng