Written by
- Dr. Malsawma
Cháltláng Vénglai

Swine flu leh a behbawm

Kum 2015 kum t$r lama Delhi aṭanga pa pakhat Aizáwla rawn zin, Swine Flu a vei av^nga Civil Hospital-a enkawl a nih hnua dam taka an khuaa a h^wn t^k thu kan hriat kha abikin Health Department t^n chuan thil l^wmawm leh chhinchhiahtl^k zinga mi a ni ngei ang le! Kha pa kh^n L>ngpui airport a rawn thlen khán Airport-a Swine Flu chängtute’n Swine Flu a kai ngei nia ringhlelin Civil Hospital-ah thawnin enkawl ngh^l a ni a. Amah enkawltute hriat loh hl^nin a relhru a, haw tuma L>ngpui airport a thlen chuan thlawh’naa zin thei ziazáng a nih t^k loh av^ngin L>ngpui Community Health Centre-ah hruai a ni a. Chuta ṭanga Civil Hospital-a a rawn luh leh meuh chuan uluk b$ka enkawl ngaiin Intensive Care Unit (ICU)-ah enkawl a ni ta a, v^nneihthl^k takin a lo dam chhuak leh ta a nih kha.

Thlawh’naah khan chuang ta hr^m se chuan a chuanpui zawng zawngin Swine Flu an ‘kai’ thei dáwn a, an zinga eng z^tin nge chu hri chu ‘vei zui’ ang tih erawh chu a hriat a har deuh ang. Chutiang chuan Kolkata airport-ah te, a chuan z>lna t<rah te, a thlen thui zawh poh leh natna hrik a thehdarh zau dáwn tihna a ni mai. A zinpuite’n anmahni chhungte/ṭhiante an kai darh t<r leh chu’ng mite’n mi dang an kai darh lehz>l t<r chu turú tak a ni thei dáwn a ni.

Khami hnu khan tualchhung mite zingah Swine Flu vei thar an awm thu hriat a lo nih leh t^k av^ngin mipui zingah he hr$ hi a léng ngei tihna a ni a, mahse v^nneihthl^k takin a darh z>l ta lo a, a l^wmawm khawp mai. Boruaka natna hrik léng hi hmun <p, pindan phui tak leh boruak luh leh chhuahna (ventilation) ṭha t^wk lo aṭangin kaichh^wn a awlsam a, v^ntláng rin ang hian páwn leh khawlaiah léng chum chum ni se chuan Swine Flu hrik chu h$p luh ph^k lohin a thl^wk bo thuai dáwn z^wk a ni. A hrik híp l<tte zingah natna benvawn nei leh taksa chak lo sa te, ruihtheih thil ti ṭhinte leh meizu mite tan natna vei a awlsam b$k ṭhin. Hritláng hrawk th$p leh khawsik sáng tak rawn awm thut chu Swine Flu a ni thei tih hriain inrinhlelh veleh daktawr r^wn mai a him ber a ni. Khawlai l>nchhuahna aṭanga in thlen veleha kut sil leh hmai phih te, z^n mut dáwna tui luma hrawk karak te hi hriléng awm thu hla loah pawh hris>lna atan a ṭangkai >m >m a, ch$n ṭhana neih chi tak a ni.

T<n hnaiah sawrkarin damlote hma­khua ngaipawimawha Aiz^wl Civil Hospital-a inentirna hun pawt seia damlo zinga a tam ber tihtheihin an pan ṭhin Medicine OPD pawh chawhnu dár 3 thleng hawn a ni ta hi a l^wmawm hle mai. Chutih rualin damlote’n damdawi ṭha, man tláwm z^wka an lei theih t<r - Jan Aushadhi Store - chhawpchhuah a lo ni ta pawh hi mipui tan thil l^wmawm leh chhenf^kawm tak a ni dáwn a; hmun tam z^wkah hawn z>l ni se a duhawm khawp mai. Hei hi kan chhawr thiam phawt chuan hris>lna atana sum kan s>n a titl>m ngei dáwn a ni.

Inentirna lam sawi takah chuan damlo natna hriat chian theih nana thisen, zun/ >k adt ekzam leh Ultrasound/ X’ray/ CT Scan/MRI adt tih pawimawhzia hi hre thar leh ila, hetiang ekzam mana sum s>n hi damdawi leina atana sum s>n nen a hlutna a intluk reng a ni tih hi hriat a ṭha khawp mai. Mizoramah hetiang ekzamna man hi sawrkar damdawi inah kum tam tak chhung a thl^wna kan tih theih ṭhin kha khawv>l ṭhang z>lah t<nah chuan a lo thl^wn séng ta lo a, sawrkar damdawi in piah lama s>nso aia tláwm z^wk taka tih a la ni cheu pawh hi a l^wmawm hle.

Mi ṭhahnemngai leh inphalte’n ma­mawhtute hman atana a thl^wna thisen an p>k damlo taksaa thun tl^k a ni em tih finfiahna hmanraw hrang hrang man (thisen enfiahna man) Rs. 1,500 lai mai damloin a s>n a lo ngai ta pawh hi hmun tam berah tihd^n phung a ni vek a. Sawrkarin sum hnár ngelnghet tak a neih loh chuan hun lo kal z>lah phei chuan t<na sawrkar ngaihhnathiamna tam tak pawh hi tih vek theih loh hun a la thleng d^wn a, sawrkar damdawi inah chuan daktawr leh thawktu dangte thiamna te, hmanrua leh khum ilo bak hi chu damlote’n sumin kan lei vek a la ngai ang a; ni tin sikula luh ang deuh hi a ni ber ang chu! Kan taksaa natna lo thleng hi kan thu a ni lo tih chu tláng hriat a ni a, chutih rual chuan nun d^n uluk av^nga hris>l theihna kawng hi kan intihhmuh a pawimawh hle z>l dáwn a ni.

Nakin lawka Medical College inpui chang zui mai t<ra beisei Falk^wn Referral Hospital pawh thuam ṭhat z>l a ni hi a l^wmawm a, t<nah rih chuan khawpuia ch>ngte tana hnaivai leh pan awlsam z^wk Civil Hospital hi a la l<n z^wk a. Hospital pahnih inkara veivahna t<r bus tl^ntir a ni ta hi damlote mai bakah thawktute tan pawh mamawh langs^r ber zinga mi a ni a tihtheih - Civil Hospital chh^wk z^n nan leh Falk^wn Hospital tihchangtlun nan a ṭangkai hle d^wn a ni. Medical College-ah chuan damlote kha daktawr zirlaite tan ‘zirlai bu’ an nih tlat av^ngin Mizoram khawii hmun aṭang pawhin Falk^wn hian hriat leh pan a la hlawh d^wn a, chutih hunah chuan Civil Hospital pawh a lo tháwl z^wk thei ang a, r$krum thil buaipuina (emergency) te, hliampui tuarte enkawlna (Trauma Centre) leh kum upate (Old aged) pual damdawi in pawh phuisui z^wkin a kalpui theih dáwn a ni.

Medical College sawi kai t^kah chuan mahni state chhung ngeia daktawr zirna hmun neih hi thil awhawm tak a nih rualin a hautakin a nghawng a zau hle d^wn bawk. Kan mitthlaa lang kan kawtkai ngeia kan tu kan fate MBBS zira an han tualchai dam dam t<r leh zirtirtu daktawr siniar leh thiam pui pui leh kh^wl ṭha tak takte an han inh<ng khup mai t<rte kan nghahhlelh rual hian zirtirtu lamah Zofate’n kan la ch^wm zawh d^wn loh >m av^ngin state pawnlam aṭangin mithiam an rawn luh a ngai d^wn a. Medical College ruahman chhohnaah hian a endiktu Medical Council of India-in a ngaihpawimawh t<r chu a chunga kan sawi tak ‘a tl^ntu damlo’ lam hi a ni dáwn a ni.

Sikul kal ve hman lo (private)-a HSLC pass leh sikul kala HSLC pass zirlaite’n certificate intluk an dawn theih laiin Medical Council of India-in a pawm (recognised) loh Medical College-a daktawr zirlaite chuan an zirlai zir chho z>lin zir t<r zawng zawng lo zir zo hial pawh ni se ‘daktawr’ an ni thei d^wn lo a, an zirna hmun kha MBBS zirna atana pawm (recognised) a nih ngei a ngai. Silchar Medical College pawh khu a zir hmasa berte’n Final year (kum 5 ral dáwnah) an ekzam lai v>lin MCI pawmpuina a dawng chauh a, chumi dawng t<r chuan zirlaite pawh sawrkar nawrin vawi duai lo an nuar a ni.

Daktawr zirna hian a tawi z^wnga sawiin a thu (theory), a tiha tih (practical), ká chháng (viva) leh zirna kawng hrang hranga taihm^k leh tihṭhat d^n tehna (internal assessment) a huam a, chu’ng tehna hrang hrangah chuan marks 50% hmu chin chauh tlinga puan an ni ṭhin a; theory thiam viau, practical hre tl>m si chu an tling zo ngai lo. University ekzam bikahte phei chuan Medical College dang aṭangin ekzamtirtu (examiner) chah luh an ni ṭhin a, zirtirtute duhsakna mai khan kawngro a su l>m lo. Zirlai pawh kum khatnaah 100 an luh chuan a hnuah kum tin zirlai 100 v>l z>lin belhchhahin a l<t hmasa berte zir zawh kum (kum 5-na) a lo thlen meuh chuan daktawr zirlai chu 500 lai an lo tling tawh d^wn a, chu’ng mite ch>t v>lna t<r chu buatsaih a ngai d^wn a ni. Zirtirtute leh zirlaite bakah hian hnathawktu chi hrang hrang rawih an ngai d^wn a, chutah chuan medical lam mi ni lo tan pawh hna a tam hle d^wn a ni.

Chutiang khawpa zirna nasa leh hautak a nih avang chuan Medical College hian in leh lo lamah pawh ken tel a ngah dawn khawp mai - quarters te, hostel te, lecture hall te, common room te, library te, auditorium te, demonstration/Seminar hall te, administrative building te, guest house te, recreation centre leh sports complex leh thil dang tam tak siam a ngai ngei d^wn a. Thil mamawh tam tak zingah kawng khat chauh, L>ngpui airport-a thlawh’na rawn l<t ṭhin pawh hi t<n aia thlawh’na lian deuh z^wk leh zing z^wkin a thlawh ṭhin a la ṭ<l dáwn a ni.

A thlengtu khua b$k Falk^wn la ṭhan chhoh z>l d^n t<r pawh hi suangtuah thiam a har khawp mai. Taxi/ Sumo/City bus stand-ah AC tourist bus a din tel a ngai ang a, hotel man tl^wm aṭanga 5-star bakah tourist lodge, ATM chhawp tel bank chi thum aia tl>m lo, post office, travel agents, police Station, fire station, beauty parlour, hair cutting saloon, swimming pool, gym famkim, pharmacy phei chu a kawtthl>rin, d^wr chi hrang hrang - ei leh in, bungb>l, thawmhnaw chenin, in ruak luah hawh chi ṭhahnem tak, P&E power house, PWD office, PHED office leh a dangte a awm a la ngai ngei dáwn a ni. Falk^wn Village Council mawhphurhna a sáng zualin Falk^wn Branch YMA chenin ṭan lehzual hle a ngai ang! Zofate’n kan nghahhlelh >m >m zirna in (institution) pawimawh leh awhawm tak Medical College chu a riruang mai pawh hetiang hi a nih av^ngin a hlawhtlin ngei theih nan a buaipuitute ṭawiawmin mi tinin ṭan kan l^k a ngai ang a, min la rawn ch>nchilhtu t<rte pawh kan lo dawnsawn thiam a la ngai viau d^wn a ni.